کارسینوما یعنی بلعنده
صالح تسبیحی
خوب است که تعاریفِ معروف و خستهکننده هنر دستخوش تباهی شوند و گهگاه بشکنند. تعاریفی که من و مای اهل هنر بیشتر اوقات آنها را معیار گرفتهایم و نمایشگاههایمان را پر و خالی کردهایم و گذشته است و میگذرد. در دیار ما، با پیشینه رندانه شعر و چندپهلوگویی ایرانی، تعریف هنر کمتر به زندگی شخصی گره میخورد و کلیات اغلب، سوژه اصلی بوده و حتم بدان منبعد هم خواهند بود.
خودِ من در مجموعههای پیشینم «نفتالین» و «سوانح مرکب» از گذر زمان، و بعد، «جنگ» گفتم. بعدتر، خواستم نزدیک شوم به مضمونهای آشناتر، روایتِ تاریخ ایران را شروع کردم و در «پرندگان باغشاه» به مشروطهخواهی ایرانیان و کشتارِ آزادیخواهان پرداختم. در نمایشگاههای گروهی هم به این کلیتها توجه کردم اما دست آخر مضمونهای کلی، در مقابل هیبتِ هولناکِ واقعیتِ زندگی شخصی کم آوردند و کنار رفتند. موضوعی که همین حالا وقتی این نوشته را میخوانی یا مستقیم با آن درگیری یا عزیزانت و اگر نه دورتر اما آشنایی هست که بشناسی که تن و جانش میانِ این سوژه دست و پا میزند: سرطان. سرطان آشناست و میهمان ناخوانده و منحوس بسیاری از خانهها. اما این تمامِ داستان نیست. داستانِ اصلی تماشاست؛ تماشای درد، که وقتی طولانی شود، تو را هم به کام خود میکشد و میشوی جزئی از دردِ سراسر. میشوی بخشی عمیق از یک شکاف که بر پوست یا گوشت افتاده و میشوی تکههای پاشیده از هم. زخمی میشوی و زخمت روباز میماند و با هر بار درمان، از شیمیدرمانی و پرتودرمانی بگیر تا سرگیجهها و درهمشکستنِ بیمار، این صحنه، درست همین تصویر است که وقتی میخواهی روایتش کنی درد بیشتر هم میشود. معمولا میگویند هنرمندها با برونریزی خودشان را تسکین و تسلی میدهند. برای من در این مجموعه این اتفاق نیفتاده است. مجموعه تازهام «کارسینوما» هر چیزی را تکثیر و تکرار کرده است الا آرامش و تسکین و رهایی. برعکس، دعوت به همدردی و درکِ بهتر و عمیقتر موقعیتِ یک بیمار سرطانی و همپاهای او مورد توجهم بوده است. «کارسینوما» یعنی بلعنده. واژههای باستانی، میدانی، درست و دقیقاند و همحجمِ معنایی هستند که دارند. اما کلمات چقدر اعتبار دارند؟ وقتی بلعنده همهچیز را نمنم میخورد، تنِ بلندبالا را میبلعد و پوستی فرتوت و خالی پس میدهد؟ آنجا دیگر سکوت حاکم است. سکوت مطلق. و هیچ کلمهای کار نمیکند. تماشای این رنج در سکوت، پروژه کارسینوما را ذره ذره پیش برد هرچند، نمیتوانستهام از زاویه خودِ آدمِ سرطانزده درد را بو بکشم، و در نهایت روایت کنم. در نتیجه روایتِ من در این مجموعه روایتِ یک ناظرِ کلافه است که به ترجمانِ احساسات و افکار مبهم پرداخته. و آونگوار درد را از دور میبیند و به آن نزدیک میشود، باز دور میشود و نمیتواند به جهانش وارد شود و معلق میانِ دو تَن در رفتوآمد بوده است. «کارسینوما» جمعه 21 آبان افتتاح میشود و در گالری طراحان آزاد، به مدت دو هفته، تا سوم آذر ماه ادامه دارد. گالری طراحان آزاد در خیابان ولیعصر، خیابان فتحیشقاقی، میدان سلماس، پلاک 5 واقع شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.