|

«توهم»

دکتر بابک قرائی‌مقدم. متخصص جراحی مغز و اعصاب

تصور کنید یکی از عزیزانتان که تا چند ماه قبل کاملا سالم به نظر می‌رسید، به‌طور مکرر از صداها یا تصاویری سخن بگوید که برای شما قابل شنیدن و دیدن نیستند. پس از بارها تکرار این اتفاقات متوجه می‌شوید که ایشان متأسفانه دچار توهم شده‌‌اند. «به آن آدم‌ها که کنار پنجره هستند، بگویید که از اینجا بروند...» این حرفی بود که یک خانم پیر سال‌ها پیش با اشاره به پنجره‌ای که هیچ‌کس در کنار آن نبود، دائم تکرار می‌کرد. این خانم مسن از چند سال قبل با تشخیص بیماری فراموشی شایع «آلزایمر» تحت نظر بود. آن زمان که تازه دانشکده پزشکی را شروع کرده بودم، به وی با تعجب می‌نگریستم و نمی‌دانستم تقریبا یک‌سوم بیماران دچار آلزایمر از توهم‌هایی مانند توهم بینایی و شنوایی رنج می‌برند. البته شاید اجرای نقش‌هایی خنده‌دار مانند نقش پدربزرگ در سریال قهوه تلخ که دائم با توهمات خود موجب خنده مخاطبان می‌شد، باعث شود پذیرش چنین تغییرات غم‌انگیزی از سوی اطرافیان تا حدودی راحت‌تر صورت بگیرد اما شاید یادآوری این حقیقت که همگی ما در ساعاتی از شبانه‌روز به‌طور طبیعی مشغول دیدن و شنیدن چنین تصاویر خیال‌پردازانه‌ای هستیم، تا حدودی ما را به درک این پدیده یاری می‌کند. وقتی پس از گذراندن یک روز خسته‌کننده به خواب می‌رویم، به‌تدریج ارتباط ما با محرک‌های خارجی قطع می‌شود و اگر صدای بلند یا محرک دیگری مانند آن ما را از خواب بیدار نکند، ارتباطمان با جهان اطرافمان به پایین‌ترین سطح می‌رسد. آن زمان است که قسمت‌های دیگری مانند مهم‌ترین مرکز مخابره تحریکات در مغز (تالاموس) اختیار بیشتری پیدا می‌کند و احساسات درونی، تجربیات، غم‌ها، شادی‌ها و نیز شاید مهم‌تر از همه حافظه دیداری، شنیداری و... ما، توگویی فیلم‌های واضحی را پیش‌رویمان نشان می‌دهد که گهگاه در آنها نقش داریم و در بسیاری اوقات با آنها به‌شدت تحت‌تأثیر قرار می‌گیریم. اما آنچه هنگام توهم برای بیماران رخ می‌دهد، وقوع اتفاقی مانند این هنگام بیداری است. فرد با وجود آنکه در بیداری به سر می‌برد، تصاویری را می‌بیند، صداهایی را می‌شنود یا بوهایی را احساس می‌کند که هیچ کدام از آنها منشأ خارجی نداشته و زاییده تصورات بسیار روشنی از درون فرد است. این توهمات می‌تواند به دلایل مختلف رخ دهد. وجود یک تومور یا اختلالی عروقی در بعضی از نواحی مغز، بعضی از انواع تشنج، اختلالات سیستمیک بدن مانند افزایش بیش‌ازحد اوره در خون یا مسمومیت و سوء‌مصرف مواد توهم‌زا همگی از جمله اختلالات متعددی هستند که می‌توانند سبب بروز توهم در فرد شوند. یکی از دلایل نسبتا شایع توهم، اختلالات روانی ازجمله بیماری اسکیزوفرنی است. تشخیص این بیماری البته نیاز به تجربه کافی از طرف پزشک دارد و بیمار علاوه بر آن دارای علائم دیگری نیز هست. در بسیاری از موارد با برطرف‌کردن علت به‌وجود‌آورنده مانند برداشتن تومور یا رفع اختلال عروقی مسبب ناراحتی مذکور یا درمان بیماری سیستمیک مسبب و نیز حذف مصرف مواد افیونی می‌توان از بروز این توهمات جلوگیری کرد. در مواردی مانند انواع بیماری‌های فراموشی ناشی از افزایش سن و همچنین مواردی مانند ناراحتی‌های روحی-روانی مانند اسکیزوفرنی درمان‌های طبی و داروهای جدید تا حدود بسیار زیادی توانسته‌اند مشکلات این بیماران را برطرف کنند تا در حد نسبتا زیادی آنها را به زندگی طبیعی بازگردانند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.