دولت چین با شیوههای جدید بدحسابان را وادار به تسویه حساب میکند
تنبیه چینی
«شرق»: هرروز خبري از فسادي جديد رسانهها را درمينوردد و چون شهابي بهسرعت خاموش ميشود. سرعت فسادهايي كه كشف ميشود آنقدر زياد است كه گاه خبرها در هم گم ميشوند. گويي اين روزها حجم اختلاس و فساد و تخلفهاي مالي و مصائبي به اين سبك، از همه سالهاي گذشته بسيار بيشتر است. هرچند نبايد اين نكته پوشيده بماند كه احتمالا حجم فسادي كه رسانهاي ميشود بيش از ساليان پيش است. آنچه كه پيشتر مخفي ميماند، حالا رسانهاي ميشود؛ اما چه فايده؟ نه رسانهها ديگر آن اثرگذاري لازم را دارند و نه عزمي جدي براي ريشهكنكردن فساد ديده ميشود. گويي در سالهايي كه در دولتهاي نهم و دهم بر اقتصاد ايران گذشت، قبح فساد ريخته شد. در آن دوران قبح بسیاری از ناهنجاريها که بهعنوان حداقلهایی بودند که مردم در جامعه هنوز آنها را رعایت میکردند، ریخته شد. نتیجه آنکه در دوره احمدینژاد، دورزدن قوانین و هنجارها، بهراحتی در کشور عمومی شد. کار به جایی رسید که آدمهای ناهنجار، بهنجار شناخته شدند و در مقابل، انسانهای ناهنجار، زرنگ و باهوش شناخته شدند. سه منبع رانتآفرين ايران كارشناسان ميگويند: در ایران «سه» منبع رانت وجود دارد که وسوسهآفرین است؛ نخست «نفت» و درآمدهای نفتی است که رانت عظیمی را در دست دولت ميگذارد و منبعی بزرگ برای انگیزههای فسادآمیز ایجاد میکند. سازوکاری که عادلانهبودن تقسیم این منابع را کنترل میکند، نظام اداری است. «نظام اداری ناکارآمد»، منبع دیگر رانت شناخته ميشود. این نظام ناکارآمد، خودش را مستعد چانهزنی با افرادی که سروکارشان با آن میافتد، میکند. هرکجا که امکان «چانهزنی» باشد، به این معناست که امکان «فساد» هم فراهم است. در این برهه عامل سومی هم از بیرون به این دو منبع افزوده میشود. این عامل سوم، «رقابتهای سیاسی» است؛ یعنی وجود «دولت نفوذ ناهمگن». دولت نفوذ ناهمگن، دولتی است که در آن قدرت سیاسی بين گروههای مختلف و ناهمگن تقسیم شده است. دولت یکپارچه نیست و گروههای مختلف، با اهداف مختلف، دولت را میان خودشان تقسیم کردهاند و در رقابت با یکدیگر بخشهای بیشتری از کیک منابع اجتماعی را طلب میکنند. در چنين آشفتهبازاري كه كشور را ميكاود، همپيمان قديمي ايران، آنسوي ديگر آسيا، گامهايي جدي براي مبارزه با فساد برميدارد. سه سال است كه شروع كردهاند و حالا هم طرحي نو درانداختهاند. آنها بدحسابي را به سبك خودشان تنبيه ميكنند. چينيها و بدحسابان دولت چین حدود پنج میلیون نفر از شهروندانش را از سوارشدن به هواپیما و يك میلیون و 600 هزار نفر را از سوارشدن به قطار محروم کرد. آنها در ادامه سیاستهای سختگیرانه مبارزه با مفسدان اقتصادی و افراد و شرکتهای بدحساب، متخلفان را از سوارشدن به هواپیما یا قطار منع کردهاند. این ممنوعیت مادامی که این افراد بدهیهای خود را تسویه نکنند ادامه خواهد داشت. منعشدگان همگی از افرادی هستند که سوابق اعتباری ضعیفی داشتند و بدهیهای خود را در سررسیدهای قانونی پرداخت نکردهاند. اقدام دولت چین در راستای بهبود و شفافیت سیستم یکپارچه اعتبارات اجتماعی این کشور انجام شده است. «لیان ویلیانگ»، معاون رئیس کمیسیون توسعه و اصلاحات ملی چین، روز سهشنبه با اعلام اين تصمیم جدید گفته كه «دولت پکن بهمنظور ایجاد یک سیستم اعتبار یکپارچه اجتماعی به هر شهروند و یا شرکت این کشور یک کد اعتباری داده است و تصمیمهاي جدید در ایجاد محدودیت برای سفرهای هوایی و زمینی هم با بررسی حساب بیش از 640 میلیون شهروند چینی و با بررسی در بانک اطلاعاتی مشترک 37 نهاد دولتی چین گرفته شده است». به گفته این مقام چینی، «بانک تجارت و صنعت چین» هم با توجه به اطلاعات جدید، تقاضای وام دو هزار و 833 شهروند یا شرکت بدحساب چینی را رد کرده و از صدور 210 هزار کارت اعتباری جدید برای همین تعداد افراد بدحساب خودداری کرده است. علاوهبراین شرکت اعتباری «zhima» در چین که متعلق به «علیبابا»، بزرگترین شرکت تجارت آنلاین چین، است، حساب اعتباری بیش از 511 هزار مشترک بدحساب خود را مسدود کرده است. از سوی دیگر دادگاه عالی خلق چین (عالیترین نهاد قضائی چین) بهتازگي در تارنمای رسمی خود اسامی افراد و شرکتهای بدحساب چینی را که احکام مالی دادگاههای این کشور را اجرا نکردهاند، منتشر کرده است. این اسامی منتشرشده، از دریافت بسیاری از خدمات عمومی از جمله خرید دولتی، شرکت در مناقصات و مزایدههای دولتی و صدور گواهینامههای ملی محروم خواهند ماند. به گفته لیان ویلیانگ، با تنبیههاي جدید مالی در چین، بیش از 400 هزار شهروند بدحساب به شكل داوطلبانه بدهیهای مالی خود را تسویه کردهاند. دولت چین در سالهای گذشته براي مقابله با فساد و ایجاد شفافیت مالی در نظام اقتصادی این کشور تصمیمهايي بدیع و بیسابقه را اجرائي كرده که محرومیت سوارشدن به هواپیما و قطار یک نمونه از آنهاست؛ مثلا آنها براي مقابله با فساد، دولتمردان این کشور را به بازدید یکروزه از موزه انقلاب کمونیستی چین میبرند تا مقامات رده میانی و حتی ردهبالای این کشور که از نسلهای دوم و سوم پس از انقلاب کمونیستی چین هستند، با مفاهیم اصیل انقلابی این کشور آشنا شده و به زحمات و بهای سنگینی که انقلابیون چینی برای بهپیروزیرساندن انقلاب کمونیستی (1949 ميلادي) متحمل شدهاند، آگاه شوند. آغاز مبارزه پس از قدرتگرفتن کادر جدید رهبری چین در ماه مارس سال 2013، نشست عمومی هجدهمین کمیته مرکزی حزب کمونیست چین برگزار شد. نقشه راه این نشست با تکیه بر سیاست تمرکززدایی و با رویکرد متوازنسازی، جامعیتبخشیدن به فرایند اصلاحات و کاهش نابرابریهای اقتصادی و اجتماعی بحث و پیگیری شد و چشمانداز روند اصلاحات و برنامههای کلان چین را تدوین و ترسیم کرد. هدف نهایی تیم جدید رهبری چین از اصلاحات آن است که این کشور شاهد ظهور یک چین بهنسبت دموکراتیک، با درآمد سرانه خوب، تقویت پول ملی، جامعه مدنی مدرنتر، تغییر جهتگیری سیاسی با اتکا به اراده عمومی جامعه و... باشد. در بيانيهاي كه پس از آن نشست منتشر شد، تأکید شده كه مبارزه با فساد مالی و اختلاس در یک دوره پنجساله یعنی از سال 2013 آغاز شده و تا 2017 ادامه خواهد یافت. در این بیانیه به مفسدان بزرگ و کوچک عنوان «ببرها» و «مگسها» داده شده و تصریح شد که سبک کار کشور و حزب حاکم در این مدت بر مبارزه راسخ با فساد متمرکز خواهد بود. حزب حاکم چین در این بیانیه که شبیه به یک برنامه مبارزه با فساد است، همچنین از فساد بهعنوان یک پدیده عمومی نام برد که دارای شاخوبرگهای زیادی شده و باید از ریشه خشکانده شود. نتايج مبارزه با «ببرها و مگسها» نخستين هدف آتشبار این بيانيه، اخراج ناگهانی معاون حزب کمونیست در استان «سیچوان» بود که تنها چند هفته بعد از اعلام آغازبهکار کمپین، انجام شد. پس از آن، گروههای تحقیقاتی به استانهای مختلف اعزام شدند. ناگهان خبر کشف فساد گستردهای در استان «جیانگشی» بود که شوک اولیه را وارد کرد. بر اثر این کشف 10 نفر از مقامات محلی و معاون فرماندار اخراج شدند و پروندههای این افراد برای بررسی بیشتر به دادگاه ارجاع شد. در نیمه دوم سال 2013 یک کمیته مجاز برای بررسی عملکرد «ژو یونگ کانگ»، عضو سابق کمیته مرکزی و دفتر سیاسی حزب کمونیست و رئیس سازمان امنیت داخلی این کشور تشکیل شد. شیوه نزدیکشدن به «ژو» با کنارزدن، اخراجکردن و دستگیری افرادی بود که به هر ترتیبی با او در ارتباط بودند. نوامبر سال 2013 دور جدید بررسیهای فساد اقتصادی در دیگر شهرهای چین آغاز شد. پس از افشای نتیجه تحقیقات در ابتدای سال 2014 چهار نفر از اعضای ردهبالای شورای حزب کمونیست بهسرعت اخراج شدند. رسانههای چینی از این واقعه با عنوان «زلزله بزرگ سیاسی» یاد کردند. پس از آن ناگهان خبر اخراج ژنرال «شو ژای هائو»، عضو سابق دفتر سیاسی حزب کمونیست و نایبرئيس کمیسیون مرکزی ارتش در سالهای 2004 تا 2013 منتشر شد. او بالاترین رتبه نظامی چيني را داشت. دسامبر 2014 نوبت به مشاور ارشد ششمین رئیسجمهوري خلق چین رسید. او چهارمین ببر بزرگی بود که کمپین مبارزه با فساد اقتصادی او را شکار کرد. اخراج رسمی او از حزب در سال 2015 اتفاق افتاد. آخرین شکار دستگاه قضائی چین مربوط به چندي پیش بود که در آن «لینگ جی هوا»، مشاور ارشد سابق «هو جینتائو»، رئیسجمهوری پیشین چین، به جرم فساد و دسترسی غیرقانونی به اطلاعات محرمانه دولتی به حبس ابد و اعدام محکوم شد؛ مدتی پيش از او هم «گوا بو شیونگ»، معاون فرمانده کل قوای چین، دستگیر و به دلیل فساد کلان مالی به حبس ابد محکوم شده بود. این کشور همچنین با اجرای عملیات موسوم به «شبکه آسمان» تاکنون موفق شده است 61 متهم فراری را که به کشورهای کانادا، آمریکا، ایتالیا و استرالیا گریخته بودند، به کشور بازگرداند. از دیگر تخلفات آنها استفاده از خودروهای دولتی برای مصارف شخصی، رفتن به سفرهای شخصی با هزینه دولت، برگزاری مراسم ازدواج و تدفین با برداشتن وجه از صندوقهای دولتی و دریافت هدیه و رشوه بوده است. جمهوری خلق چین از کشورهایی است که با فساد مالی در نظام دولتی و اداری خود مواجه است که به اعتقاد کارشناسان «نظام تکحزبی»، «ساختار قدرت بهشدت متمرکز» و «تفکیکنشدن قدرت به شکل واقعی» از دلایل اصلی بروز پدیده فساد در اين كشور است. مشکلات اجرائی بر سر راه مبارزه با فساد با همه آنچه گفته شد، یک پرسش را میتوان طرح کرد؛ چرا در چین تکحزبی دولتمحور، این روند آغاز شده، اما در ایران نه؟ همپیمان ایران در بسیاری امور، راه مبارزه با فساد را آغاز کرده و ایران هنوز اندر خم یک کوچه است. «غلامرضا نظربلند»، کارشناس اقتصادی، به «شرق» میگوید: به گمان من در هر کاری اراده لازم باید وجود داشته باشد. بیشترین نقطه قوت پیشرفت در هر کاری هم همین است. در زمینه فساد هم اگر بخواهیم نخستین گام را برداریم باید با عزم جدی، در وهله نخست، از این روند سیاستزدایی شود. متأسفانه زمانی که تصمیمی برای مبارزه با فساد گرفته میشود، اولا خط قرمزهای بسیاری وجود دارد؛ روندی که باعث میشود دانهدرشتها در دام نیفتند. دوما در ایران مشکلات اجرائی بسیاری وجود دارد. نظربلند توضیح میدهد: واقعیت آن است که اگر قرار است مبارزهای با فساد شود، باید سیاستزدایی شود؛ اگر قرار باشد، این جناح علیه آن جناح و برعکس عمل کنند، کاری از پیش نمیرود؛ چراکه این نیت، نیت مقابله با فساد نیست. بالطبع در نهایت فقط یک بدهبستان سیاسی انجام میشود. فرد سیاسی، دنبال معامله و دادوستد سیاسی است، اما اگر بهراستی دنبال این باشم که بخواهیم فسادزدایی کنیم، اولا نباید خط قرمزی در این رابطه باشد. ثانیا نباید نگاه سیاسی به فساد داشته باشیم. این کارشناس اقتصادی توضیح میدهد: برای مبارزه با فساد، نهاد مربوطه باید امکانات و اراده لازم را کنار هم داشته باشد. هرکدام از اینها که نباشد، یک پای مبارزه میلنگد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.