|

برندگان ۲ جایزه گنکور و دونور ۲۰۱۶ فرانسه

یاسمینا رضا و لیلا سلیمانی

رضا آشفته

لیلا سلیمانی و یاسمینا رضا، برنده دو جایزه مهم ادبی فرانسه شدند. به گزارش نیویورک‌تایمز، امسال هیأت داوران «گنکور» و «دونور» جوایز خود را به دو زن دادند و در این رابطه، لیلا سلیمانی مراکشی- فرانسوی برنده جایزه گنکور و یاسمینا رضای فرانسوی- ایرانی، برنده دونور شدند.

گنکور دیدیه دشون، پاتریک رمبو، پی‌یر آسولین، پل کنستانت، طاهر بن جلون، فرانسواز چندناگر، برنارد پیوت، اریک امانول اشمیت، فیلیپ کلودل و ویرجین دسپنتس اعضای گروه داوری جایزه گنکور 2016 هستند که امسال لیلا سلیمانی را برای نوشتن رمان «ترانه شیرین» به‌عنوان بهترین رمان‌نویس فرانسوی زبان در سال‌جاری شناختند. لیلا سلیمانی پس از اعلام نام خود در رستوران «دروان»، محل حضور هیأت داوران گنکور، گفت: «من منتظر چنین چیزی نبودم. خودم را برای برنده‌نشدن آماده کرده بودم تا افسرده نشوم». ناشر رمان «ترانه شیرین»، انتشارات گالیمار است که از سال ۲۰۱۱ تاکنون هیچ‌کدام از کتاب‌هایش موفق به کسب این جایزه نشده بود. آکادمی گنکور اعلام کرده که رمان لیلا سلیمانی در نخستین دور از رأی‌گیری توانسته شش رأی را از ۱۰ رأی هیأت داوران کسب کند. این در حالی است که رمان «کشور عزیز»، نوشته گائل فای، نویسنده فرانسوی-روآندایی، تنها دو رأی اعضا را به دست آورد. موضوع این رمان، کشتار روآندا در سال ۱۹۹۴ است. اعضای آکادمی گنکور 16 رمان را در مرحله مقدماتی به‌عنوان نامزد دریافت این جایزه معتبر فرانسوی اعلام کرده بودند: ناتاشا آپانا برای «مدار خشونت»/ از انتشارات گالیمار- متین آردیتی برای «کودکی که جهان را اندازه گرفت»/ از انتشارات گراسه- مجید شرفی برای «بخش گُلی من»/ از انتشارات آکت دوسود- کاترین کوسه برای «دیگری پرستش می‌شد»/ از انتشارات گالیمار- ژ. باپتیست دل‌آمو برای «پادشاهی حیوانات»/ از انتشارات گالیمار- ژان پل دوبویی برای «جانشینی»/ از انتشارات اولیویه- گائل فای برای «سرزمین کوچک»/ از انتشارات گراسه- فردریک گروس برای «تسخیر»/ از انتشارات آلبین میشل- ایوان یابلونکا برای «لوتیتیا یا پایان انسانیت»/ از انتشارات سویی- رژی گوفره برای «آدم‌خوارها»/ از انتشارات سویی- لوک لانگ برای «در آغاز روز هفتم»/ از انتشارات استوک- لورن مووینیه برای «ادامه‌دادن»/ از انتشارات مینویی- یاسمینا رضا برای «بابل»/ از انتشارات فلاماریون- لیلا سلیمانی برای «ترانه شیرین» / از انتشارات گالیمار- رومن اسلوکومبه برای «مورد لئون سادورسکی»/ از انتشارات لافونت و کارین تویی برای ‌«بی‌خیال»/ از انتشارت گالیمار مشهورترین نویسنده این فهرست، یاسمینا رضا بود که با کتاب جدیدش «بابل» که سال ۲۰۱۶ منتشر شده، در این فهرست جای داشت که به مراحل بعدی راه نیافت. این رمان با امتیاز 3.14 از پنج امتیاز از سوی منتقدان روبه‌رو شده بود و به روایت داستان یک زن و شوهر و رابطه آنها با همسایه‌هایشان در یک آپارتمان می‌پردازد، اما آنچه از این رابطه در نهایت تأثیر می‌پذیرد از اهمیت زیادی برخوردار است. جایزه «گنکور» در سال ۲۰۱۵ به رمان «قطب‌نما»، نوشته «ماتیاس انارد» اعطا شد. این جایزه اولین‌بار در سال ۱۹۰۳ از سوی «ژول» و «ادمون گنکور» راه‌اندازی شد. اگرچه برنده این جایزه تنها مبلغی ناچیز معادل ۱۰ یورو دریافت می‌کند، اما جایزه غیررسمی «گنکور» که فروش بالای رمان برنده را برای نویسنده‌اش به ارمغان می‌آورد، بسیار باارزش‌تر از جایزه اصلی است. گفته می‌شود اثر برنده جایزه «گنکور» بین ۳۰۰ تا ۵۰۰‌هزار نسخه در بازار فروش خواهد داشت. از برندگان سرشناس این جایزه می‌توان از «مارسل پروست» در سال ۱۹۲۹، «سیمون دوبووار» در سال ۱۹۵۴ و «پاتریک مودیانو»، برنده نوبل ادبیات سال ۲۰۱۴ نام برد. دونور نام «یاسمینا رضا»، نویسنده فرانسوی هم روز چهارشنبه دوم نوامبر، به‌عنوان برنده نهایی جایزه ادبی «دونور» اعلام شد. یاسمینا رضا که بیشتر به‌عنوان نمایش‌نامه‌نویس شناخته شده، در تازه‌ترین اثر خود به نام «بابل»، به سراغ یک سوژه پلیسی رفته است. رمان «بابل» را انتشارات «فلاماریون» چاپ کرده است. امسال ریاست هیأت داوری دونور برعهده پاتریک بسون بود و فردریک بایگبدر، دومینیک بونا، ژرژاولیور شاتوریناد، ژروم گارسین، لویی گادل، فرانتس اولیور گیسبرت، کریستین گودیسل، ژان کلود لکلزیو و ژان کریسمس پاتکراتزی اعضای گروه داوری را تشکیل دادند. آدلاید دو کلرمون تونر برای کتاب «آخرین نفر ما» از انتشارات گراسه، رژی ژوفره برای «آدم‌خوارها» از انتشارات سویی، سیمون لیبرتی برای «دختران کالیفرنیا» از انتشارات گراسه، یاسمینا رضا برای «بابل» از انتشارات فلاماریون و لیلا سلیمانی برای «ترانه شیرین» از انتشارات گالیمار، نامزدهای منتخب بخش رمان هستند که دراین‌میان انتشارات گراسه با داشتن دو کتاب از پنج کتاب نام برده‌شده، پیشتاز رقابت ادبی امسال بود. جایزه «دونور» در سال ۱۹۲۶ از سوی چند منتقد هنری در تکمیل جایزه‌ «گنکور» راه‌اندازی شد و به نویسنده‌ای که جایزه‌ ادبی بزرگی دریافت نکرده است، اعطا می‌شود. «ژولین کراگ» تنها نویسنده‌ای بود که در سال ۱۹۵۱ با وجود آنکه برای کتاب «ساحل جزیره‌ سرت» موفق به کسب این جایزه شد، از دریافت آن خودداری کرد. آکادمی دونور ابتدا نام ۱۸ داستان‌نویس و شش مقاله‌نویس را به‌عنوان برگزیدگان این رقابت اعلام کرد و بعد در دو نوبت این تعداد را کاهش داد و در نهایت فینالیست‌های خود را برگزید. لیلا سلیمانی ترانه شیرین، دومین رمان لیلا سلیمانی است. رمان پیشین او «در باغ دیو» نام داشت که از سوی نشر گالیمار در سال ۲۰۱۴ به بازار آمده بود. ترانه شیرین، داستان زن و مرد جوانی را روایت می‌کند که دو فرزند دارند و خدمتکاری هم از آنان نگهداری می‌کند، تا اینکه یک روز خدمتکار دو کودک را به قتل می‌رساند. این اثر بر شخصیت خدمتکار و رابطه بین طبقه متوسط مرفه با خدمتکاران و خشونت پنهانی که در این رابطه وجود دارد، استوار است. پیش از این، ژان ژنه در سال ۱۹۴۷ در نمایش‌نامه بسیار مشهور «کلفت‌ها» به موضوع خدمتکارانی که در خانواده‌ای فرانسوی، صاحب‌کارانشان را به قتل می‌رسانند پرداخته بود. در ادبیات ایران هم ابراهیم گلستان، مهشید امیرشاهی و گلی ترقی به چنین جایگاه و مضمونی در برخی از آثارشان پرداخته‌اند. ترانه شیرین در دسته رمان «نوآر» (پلیسی) قرار می‌گیرد. لیلا سلیمانی متولد ۱۹۸۱ (۱۳۶۰) در رباط مراکش است و در پاریس علوم سیاسی خوانده ‌است. پدرش مراکشی و مادرش فرانسوی- الجزایری است. لوموند گزارش داده که قرار است به‌زودی براساس رمان «ترانه شیرین» فیلمی هم ساخته شود. لیلا سلیمانی در این اثر موفق شده تلفیقی از یک رمان جنایی و یک «ساگای خانوادگی» به دست دهد. این رمان در فهرست ۱۰ رمان پرفروش فرانسه قرار دارد. «سلیمانی» 35 ساله که پیش از این در حوزه روزنامه‌نگاری به‌طور جدی فعال بوده، این جایزه مهم را برای نگارش «ترانه شیرین» دریافت کرد. او که در 17 سالگی مراکش را به مقصد فرانسه ترک کرده، دوازدهمین زنی است که مهم‌ترین جایزه ادبی کشور فرانسه را از آن خود کرده. داستان رمان برنده جایزه او که اثری پرفروش است، تاکنون بیش از 76‌هزار جلد فروش داشته که براساس داستانی واقعی به نگارش درآمده است. این پنجمین‌بار است که در ٢٠ سال گذشته، جایزه «گنکور» به یک زن تعلق می‌گیرد. همچنین این سومین‌بار است که آکادمی ادبی گنکور از یک نویسنده فرانسوی- عرب تجلیل می‌کند. پیش از این «طاهر بن‌جلون» و «امین معلوف» نیز موفق به کسب این جایزه شده بودند. لیلا سلیمانی در برخی نشریات فرانسه مقالاتی هم درباره آفریقای‌شمالی منتشر کرده است. یاسمینا رضا «یاسمینا رضا» هم در این دوره برای نوشتن رمان «بابل» برگزیده جایزه دونور شد. یاسمینا رضا در رمان «بابل» روایتی به دست می‌دهد از یک ضیافت در یک شب بارانی که با قتل زنی به دست همسرش در میهمانی به پایان می‌رسد. او که بیشتر برای نگارش دو نمایش‌نامه «خدای کشتار» و «هنر» شهرت دارد، برای کسب این جایزه «آدلاید دو کلرمون تونره» (آخرین نفر ما)، «رژی ژافرت» (آدم‌خوارها)، «سیمون لیبرتی» (دختران کالیفرنیا) و «لیلا سلیمانی» (ترانه شیرین) را پشت‌سر گذاشت. «رضا» از معروف‌ترین نویسندگان فرانسوی است که تاکنون جوایز «انگلوساکسون»، «تونی» و «لارنس اولیویه» را کسب کرده است. از یاسمینا رضا تاکنون نمایش‌نامه‌های بسیاری ازجمله «مرد اتفاقی»، «گفت‌وگوهای پس از خاکسپاری»، «هنر» و «خدای کشتار» منتشر شده که در ایران نیز بارها از سوی کارگردان‌های بنام به صحنه آورده شده است. داوود رشیدی، پارسا پیروزفر، داریوش مؤدبیان، علی سرابی و علیرضا کوشک‌جلالی ازجمله کارگردانان ایرانی هستند که آثار یاسمینا رضا را اجرا کرده‌اند. همچنین «اندوه ژرف»، «آدام ابربرگ»، «سپیده‌دم، عصر یا شب» از رمان‌های او هستند. یاسمینا رضا به‌خاطر نمایش‌نامه‌های جنجال‌برانگیزش از نویسندگان مطرح فرانسه است، اما این اولین‌بار است که یک جایزه ادبی مهم به او تعلق می‌گیرد. پیش از این رومن پولانسکی، نمایش‌نامه «خدای کشتار»، از آثار پربازتاب این نمایش‌نامه‌نویس فرانسوی را روی پرده سینماها آورده بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.