اروپای جدید: ائتلاف برای شکست
سهیل جاننثاری
در سال ۲۰۱۰ عراق رکوردی جدید ثبت کرد. فاصله بین برگزاری انتخابات مجلس و تشکیل دولت ۲۴۹ روز بود. عراق کشوری تحت اشغال بود و دموکراسی نوپایی داشت. با وجود همه تلاشها، تروریسم القاعده در عراق ادامه داشت. مهمتر از این، نظام فرقهای برپاشده بعد از اشغال عراق هم قدرت را بین فرقههای مختلف تقسیم میکرد و مانع از شکلگیری روالی عادی در تشکیل دولت میشد. اسپانیا تحت اشغال نیست؛ از بازگشت دموکراسی چهار دهه میگذرد؛ با تروریسم روزمره مواجه نیست و نظام سیاسی مبتنی بر فرقهها و قومیتها ندارد. بااینحال، شنبهشب که بالاخره نخستوزیر رأی اعتماد گرفت، از پایان کار دولت قبل و انتخابات ۳۱۵ روز میگذشت. از سال ۱۹۷۸ که قانون اساسی دموکراتیک اسپانیا تصویب شد، قدرت بین دو حزب اصلی کشور جابهجا شده است. در انتخاباتهای سراسری از ۱۹۷۹ تا ۲۰۱۱ حزب چپ میانه سوسیالیست به همراه حزب اصلی راستگرایی که حالا حزب «مردم» نام گرفته است بین ۷۱ تا ۸۴ درصد آرای کشوری را به خود اختصاص داده بودند. در انتخابات دسامبر ۲۰۱۵ دو حزب بزرگ کشور درمجموع به 50.7 آرا رسیدند و احزاب جدید، جوان و متفاوت به بیش از ۳۸ درصد آرای کشوری دست پیدا کردند. کرسیها به نحوهای تقسیم شد که هیچ حزبی نتواند به اکثریت لازم برای تشکیل دولت برسد. بعد از ماهها مذاکره بینتیجه، در ماه ژوئن امسال اسپانیاییها دوباره به پای صندوقهای رأی رفتند و گرچه نتایج تغییر اندکی کرد، اما باز هم هیچ حزبی به اکثریت مجلس ۳۵۰ نفره نرسید. حزب راستگرای مردم ۱۳۷ کرسی و حزب چپ میانه سوسیالیست به ۸۵ کرسی رسید. بعد از چهار ماه مذاکره بینتیجه، درنهایت گروهی از کادر رهبری سوسیالیستها کودتایی درونحزبی علیه رهبر حزب ترتیب دادند و اعلام کردند در جلسه رأی اعتماد «ماریانو راخوی» رأی ممتنع میدهند تا دولت تشکیل شود. بهاینترتیب، آقای نخستوزیر با رأی مثبت نمایندگان حزب مردم و حزب نوپای «شهروندان»، رأی ممتنع اکثریت اعضای حزب سوسیالیست و برخلاف رأی حزب چپ رادیکال «پودموس» در کرسی نخستوزیری ماند. احزاب بزرگ در حفظ قدرت پیروز شدند اما این پیروزیای شکستآمیز بود. کودتای درونی حزب سوسیالیست و همکاریاش برای ادامه کار نامحبوبترین دولت دوران دموکراتیک اسپانیا، سبب سقوط شدید این حزب در نظرسنجیها شده است. حالا حزب چپ رادیکال پودموس است که دومین حزب بزرگ کشور است و با رأی مخالف به دولت جدید از همینحالا بدل به اپوزیسیون اصلی راستگرایان اسپانیایی شده است. این رویداد شگفتآوری نیست. مشابه همین روند در دیگر کشورهای اروپایی هم در حال رخدادن است. احزاب بزرگ سنتی در کشورهای زیادی با افولی قابل توجه مواجه و در مواردی مجبور به همکاری با یکدیگر شدهاند. نزدیکی هرچه بیشتر این احزاب به یکدیگر (و بالطبع به میانه مختصات سیاسی) سبب ایجاد فرصتی طلایی برای شکلگیری و رشد احزاب جدید و رادیکال شده است. اروپا از دسامبر وارد دورانی پرتلاطم از انتخاباتهای متوالی خواهد شد. در روز چهارم دسامبر اتریشیها رئیسجمهور جدیدشان را انتخاب میکنند. چه کاندیدای راست افراطی پیروز این انتخابات شود و چه رقیبش از حزب «سبز» به ریاستجمهوری برسد، این اولینبار در تاریخ اتریش پس از جنگ جهانی خواهد بود که رئیسجمهور کاندیدای دو حزب بزرگ نیست. در همان روز رفراندوم قانون اساسی در ایتالیا برگزار خواهد شد و اگر مطابق پیشبینیها موضع دولت شکست بخورد، میشود انتظار داشت مجموعه اعتراضی جنبش پنجستاره بیشازپیش رشد کند. حالا به نظر میرسد دولت بعدی ایتالیا را نه راستها و چپهای معمول، که این جنبش پوپولیستی مخلوط از راست و چپ و میانه تشکیل خواهد داد. در ماه آوریل نوبت فرانسویهاست که در انتخابات شرکت کنند. عملکرد ضعیف «فرانسوا اولاند» و نارضایتی گسترده از او سبب شده است نامزدهای مطرح حزب سوسیالیست در همه نظرسنجیهای ماههای اخیر حتی راهی به دور دوم انتخابات هم پیدا نکنند. رقابت فرانسه نه بین احزاب کلاسیک راست و چپ، که بین حزب راست میانه و راست افراطی «مارین لوپن» انجام خواهد شد. گل سرسبد انتخاباتهای پیشِرو در اروپا، انتخابات آلمان در سال آینده خواهد بود. آلمان بعد از جنگ جهانی دوم نماد ثبات و موفقیت بوده است و در بحران اقتصادی و مالی جهانی هم برعکس اکثر کشورهای اروپایی، با بحران جدیای مواجه نشد، اما احزاب بزرگ آلمانی هم در بدترین جایگاه 70 سال گذشتهشان قرار گرفتهاند. سوسیالدموکراتها و دموکراتمسیحیها که روزی ۸۰ درصد آرا را به خود اختصاص میدادند اکنون در بعضی نظرسنجیها تا ۵۰ درصد هم سقوط کردهاند. در مناظره انتخابات قبلی، وقتی رهبر سوسیالدموکراتها به انتقاد از سیاستهای مرکل پرداخت، خانم صدراعظم جوابی کوبنده داشت: شما به همه سیاستها رأی مثبت دادید. رأیدهندههای آلمانی با مرکل موافق هستند و ترجیح میدهند به راست و چپ افراطی رأی دهند تا جایگزینی واقعی برای طبقه سیاسی آلمان باشند. این واقعیت جدید اروپاست و تا زمانی که احزاب سنتی معروف به راست و چپ میانه ترجیح میدهند برای حفظ قدرت در میان طبقه سیاسی همیشه حاضر با همدیگر ائتلاف و اختلافاتشان را به موضوعات حاشیهای محدود کنند، شاهد رشد احزاب افراطی خواهند بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.