خاطرههایی از آبان ۵۷ از زبان «مریم زندی»
راهی جز حضور در خیابانها نبود
از 13 آبان 57 بهعنوان یک نقطه عطف در تاریخ انقلاب اسلامی یاد میکنند. اهمیت این روز تاریخی فقط بهخاطر کشتهشدن نوجوانان معترض در خیابانها نیست، بلکه بیشتر ازآنروست که پس از این روز، مخالفت با رژیم پهلوی به یک الگوی فراگیر در میان نسلها و گروههای سنی گوناگون بدل شد و شاید بههمینخاطر است که از میان سه رویداد مهم، نام «روز دانشآموز» بر آن مانده است. مریم زندی، یکی از عکاسان بنام ایرانی، مجموعه عکسهای خود را از آن روزها در کتابی بهعنوان «انقلاب 57» منتشر کرده است.
در کتاب «انقلاب 57»، عکسی هم از روز 13 آبان 57 دارید؟ متأسفانه خیر. درست است که عکاسی این کتاب را از آبانماه شروع کردم، اما تاریخ اولین عکسها مربوط به راهپیمایی روز عاشوراست که درواقع روزهای آخر آبان آن سال بود. با توجه به شغل و محیطی حرفهای که در آن مشغول به کار بودید، تا چه حد در جریان کشتار دانشآموزان در این روز قرار گرفتید؟ بالاخره، فضای آن روزها، در نوع خودش فضای عجیبی بود و شکل انتقال اخبار و اطلاعات اینطور نبود که امروز هست؛ باید از اینطرف و آنطرف کسب خبر میکردید. خود من، بخش عمدهای از این خبرها را از مردم و از طریق شایعاتی که اینطرف و آنطرف به گوش میرسید، میشنیدم؛ مثلا در همان روزها، به خاطر دارم که با وجود اعتصاب تلویزیون، ما به سر کار میرفتیم بلکه آنجا در جریان خبرها قرار بگیریم. خاطرم هست روزی که درگیریها در سلطنتآباد بود، من و بهمن جلالی در تلویزیون بودیم. سریع آمدیم بیرون و سوار یکی از ماشینهای سنگینی شدیم که به همان محل میرفت. البته سانسور هم شدید بود؛ یعنی رسانههای دولتی نمیتوانستند اخبار تظاهرات را منتشر کنند و این بود که راه دیگری جز حضور در خیابان نمیماند. چندماهی از پرتلاطمترین ماههای انقلاب را عکاسی کردهاید و در بسیاری از واقعههای مهم سال 57 و ابتدای سال 58 حضور داشتید. چقدر بچهها و دانشآموزان در چنین مراسمهایی شرکت میکردند؟ اصلا آنها در تظاهراتها بودند یا اینکه از سوی خانواده دور از مسائل میماندند؟ بگذارید اینطور بگویم که در تظاهراتها همه میآمدند، اینطور نبود که بخواهیم بگوییم فقط یک گروه سنی خاص در تظاهرات شرکت داشت، حتی خیلیها خانوادگی میآمدند توی خیابان. اتفاقی که آن زمان داشت به وقوع میپیوست، اتفاقی بود که کل جامعه را درگیر کرده بود، کوچک و بزرگ هم نداشت، همه درگیر بودند. ممکن بود تکوتوک افرادی باشند که به این وقایع احساس مثبتی نداشتهاند و طبعا بهدور میماندند، اما آنها یک کل نبودند، کل، آنجایی شکل میگرفت که مردم میآمدند در خیابانها. واقعه 13 آبان در خیابان انقلاب اتفاق افتاد. وقایعی که شما در این چند ماه از آن عکاسی کردید، بیشتر در کدام خیابانها بود؟ بسیاری از خیابانهای مرکزی شهر، اما طبیعتا در خیابان انقلاب، رویدادهای بیشتری اتفاق میافتاد. بعد از 13 آبان آن سال، در جریان تظاهراتی که صورت میگرفت، مدارس چه وضعیتی داشتند؟ تعطیل میشدند؟ آن زمان فرزندان من هنوز مدرسه نمیرفتند و بهطور دقیق به خاطر ندارم که مدارس بسته بودند یا نه، اما طبیعی بود که شرایط برای بچهها شرایط مناسبی نباشد. خیابانها و درگیریهای احتمالی نگرانکننده بود و طبعا حتی اگر مدرسهها هم تعطیل نبودند، خانوادهها اجازه نمیدادند بچههایشان به مدرسه بروند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.