میراث فرهنگی در رینگ سیاست
وحید معتمدنژاد. فعال فرهنگی
زورآزمایی در ادبیات فارسی در ریشههای گوناگون لغوی و در کاربرد اجتماعی آن به معنای هنجارشکنی نمود دارد؛ ولی در ادبیات سیاسی براساس فشارهای متعدد از جانب جناح سیاسی و برای پیروزی در اهداف خاصی است که با توجه به صلاحدید هسته اصلی دولتها از منظر تثبیت آرمانی تن به تغییر و تحولات اداری یا مدیریتی داده یا در خود دولتها به «بهگزینی» منجر میشود. این برداشت را شاید در ترکیبی اقتصادی یا حتی سیاسی در شالوده و بدنه دولتها بتوان پیشبینی و اجرا کرد؛ اما در ساختار فرهنگی که الگوها و شاخصهای اجتماعی از آن سرچشمه میگیرد، اندکی بعید به نظر میرسد. موضوع جابهجایی و تغییر رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از این دست تغییر و تحولات است که در سالهای اخیر بهویژه در دو دولت پیشین و دولت یازدهم گریبانگیر آن سازمان شده است. هرچند ممکن است تغییر در بسیاری موارد به نفع سازمان بوده که این در جوامع پیشرفته از اصول پیشرفته سازمانی است؛ اما در کشور ما که اهداف سازمانی کمتر به انتهای «مسیر اجرائی» میرسد، نهتنها ثمربخش نبوده که بسیار مضر و مخرب در افق عملکرد این سازمان است. دراینمیان پرسشی که ادعای کلام را برجسته میکند، ورود و خروج مدیرانی است که هنوز جامعه فرهنگی نسبت به پاسخ آن سردرگم است: «چرا آمد و چرا میرود؟!». در تمام دنیا یک مدیر فرهنگی از چنان ثبات و ماندگاری مدیریتی برخوردار است که در مدیریت خویش تقریبا به درصد زیادی از اهداف فردی و سازمانی میرسد و این در حالی است که قبل از انتخاب او، همه مراحل کارشناسی از سوابق و مدارک علمی و تجربی وی به عمل آمده و در صورت تأیید، با مهر مدیریت مواجه میشود که این استاندارد در کشور ما بر پایه «سیاسیگزینی» استوار است. در نظر بگیرید زمانی که «مارتنیس»، مدیر موزه لوور فرانسه که یکی از بزرگترین و غنیترین مراکز فرهنگی دنیا است، در دیدار خود از آثار تاریخی ایران در پاسخ به پرسشی درباره هرگونه تغییر و تحولات پس از برجام به این بسنده میکند که «من یک شخص فرهنگی هستم و نباید درباره سیاست صحبت کنم». این کاملا با آنچه در تفکر مراکز فرهنگی ایران حاکم بوده، مغایرت دارد؛ تفکری که بر محور غلبه تفکر سیاسی بر تفکر فرهنگی است و تمام اجزای آن درگیر سیاستهای موقت و زودگذری است که دائما با اینگونه تغییر و تحولات شدید موسمی همراه بوده و تا معرفی مدیر جدید با سیاستهای خاص او، فضای سازمانی را با ازهمگسیختگی در اجرای وظایف و بخشنامههای دورهای مواجه میکند. بهخوبی میدانیم یک اثر فرهنگی و تاریخی و نگاه فراسیاسی بر مقوله فرهنگ میتواند مرزها و جناحهای تفکر سیاسی را در هم بریزد و بسیاری از قواعد سیاسی و اقتصادی را تغییر داده و جامعه را در پذیرش الفبای فرهنگپذیری مصون نگه دارد... اصلی که در رسالت و وظایف سازمانهای فرهنگی ایران بهویژه سازمان یادشده کمتر جایگاهی داشته و بیشتر به حیاطخلوتی سیاسی برای تعلیم و آموزش در ارتقای مدیریت در سطحی کلان که همان وزارت یا صدارت است، تبدیل شده است. علاوه بر سکوی پرتاب مدیریتی که در این سازمان به وضوح و بارها انجام شده، بحث ناتوانی در محتوای تولید فرهنگی در زمینه بازسازی و بازتولید میراث، سنن و آداب و رسوم ایرانی و به دنبال آن فرهنگسازی است که در رأس و بدنه آن به کمترین حد نزول کرده است.
یکی از روشهای تأثیرگذار در ایجاد فرهنگ در جامعه، آموزش و معرفی زمینه فرهنگی با ارائه الگوهای عینی برای افراد آن جامعه است که با وجود نمونههای تاریخی در ایران اعم از ملموس و ناملموس، این مأموریت فرهنگی تاکنون با موفقیت به انجام نرسیده است. در طبقهبندی تاریخ ایران بهوفور فصلهای تفکیکناپذیری وجود دارند که براساس دادههای باقیمانده از اجزای آن میتوان به رمزگشایی چگونگی شکلگرفتن و توسعه تمدن ایرانی در اعصار گوناگون پی برد و از این طریق پایههای فرهنگی پایدار در جامعه کنونی را بنا نهاد که شوربختانه تاکنون کمتر دولتی دراینباره اقدامی اساسی کرده و بیشتر بر محور معرفی عملکرد سازمانی در قالب گزارش و همایشهای مکرر بوده و از دل آن نتیجهای ملموس در بسط و گسترش فرهنگ اصیل ایرانی به بیرون راه نیافته است! فرهنگ را اگر زمینهساز بدانیم، این فرضیه تاکنون در معیار و الگوی کشورداری و همچنین در ثبات اجتماعی که لازمه استحکام دولتها در سیاستگذاری و اعتماد اجتماعی به آن است، نقشی کمرنگ داشته و با اطمینان و مقبولیتی که ضامن اجرای تعهدات دوطرفه اجتماع و سیاست است، روبهرو نبوده است و تا زمانی که سازمانهای فرهنگی در کشور ما از ترکیب سیاست جدا نشده و آن را در زمره تشکیلاتی بدانند که هر فردی از هیأت سیاسی میتواند بر صدر مدیریت آن بنشیند، انتظار معرفی و کارکرد فرهنگ در ساختار اجتماعی و سیاسی بسیار دور از ذهن بوده و همان چرخه باطل در تغییر و تحول مدیریتی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.