گفتوگو با قطبالدین صادقی، استاد دانشگاه
استادانی که استاد نیستند
رضا آشفته
قطبالدین صادقی علاوه بر نویسندگی و كارگردانی سالهاست به آموزش كارگردانی و بازیگری در دانشكدههای ایران مشغول است. او با این حال از آموزش تئاتر انتقاد میكند و برای این منظور درصدد برآمده یك آكادمی را برای آموزش بهتر هنرجویان تئاتر راهاندازی كند. با او درباره این هدف مهم آموزشی گفتوگوی کوتاهی کردیم. اینكه میخواهید آكادمی تئاتر راه بیندازید، پیامد چه تحلیلی از اوضاع آموزش تئاتر در ایران است؟ در حقیقت متوجه شدهام كه تعلیم بازیگری بهدرستی انجام نمیشود و میخواهم خودم یك كار اساسی انجام دهم چون در اغلب این آموزشكدهها و دانشكدههای تئاتر، آموزش از كیفیت پذیرفتنی برخوردار نیست. اغلب یك آموزشی سطحی میدهند و به افرادی كه بیشتر شیفته مشهورشدن هستند و این آموزش هم به وسیله هنرپیشههای مشهور انجام میشود و با هدف بازی در فیلم و سریالهای تلویزیونی است و این افراد كه آموزش میدهند، اكثرا آموزگار نیستند و فقط چند تجربه دارند كه لازمه یك آموزش اساسی نیست. در دانشكدهها هم این مشكل هست؟ بله، ما 18 دانشكده داریم كه بعضی از آنها از كیفیت پایینی در آموزش برخوردارند و به همین دلیل، امسال در یكی از آنها شش نفر ثبتنام كردهاند و در دومی با آنكه یك هیأت علمی 21نفره نیز دارد، فقط 11 نفر ثبتنام كردهاند. از سوی دیگر دانشكدهای در تهران برای امسال 400 نفر را بدون كنكور ثبتنام كرده است كه این هم دلالت بر پایینآمدن كیفیت آموزش است چون در پاریس كه هر شب 600 نمایش روی صحنه است، كنسرواتوار پاریس پس از پنج مرحله كنكور بسیار دشوار فقط 60 نفر را برای آموزش گزینش میكند. الان در ایران كمّیت بر كیفیت چیره شده است و این وضع مناسب و مطلوبی برای آموزش تئاتر ما نیست و بهویژه در مقوله بازیگری كه كاملا سرسری گرفته شده است. بنابراین خودتان مصمم شدهاید در مقابل این ضعفهای آموزشی یك آكادمی خصوصی راهاندازی كنید؟ به دنبال یك پایگاه هستم كه بتوانم تجربیاتم را منتقل كنم و من این مجوز را در دوران خاتمی نیز داشتم كه در دوره احمدینژاد لغو شد و دوباره این مجوز را لطف كردهاند و در اختیارم گذاشتهاند. الان هم نمیخواهم خیلی شلوغ كنم؛ میخواهم دو گروه 30 نفره را ثبتنام كنم و با بهترین استادان این بچهها را با یك سبك مشخص آموزش دهیم. منظورتان از سبك چیست؟ در كنسرواتوار پاریس دانشجویان بنا بر نمراتی كه گرفتهاند به صورت 15نفره دستهبندی میشوند و با انتخاب خودشان استادی را برای آموزش سهسالهشان در نظر میگیرند و اگر بخواهند فوق این آموزشها، دوره و كلاسهایی را بگذرانند، هر استادی كه دعوت میشود زیر نظر این استاد اصلی به آموزش خواهد پرداخت و هدف انتقال یك شیوه و سبك است كه با آن بتوانند بهدرستی بازیگری را بیاموزند. برای مثال برای آموزش كمدیادلارته یا تئاتر بدن گروتفسكی باید استاد اصلی خودش از استادان این دروس و شیوهها دعوت كند كه زیر نظرش با بچهها در ارتباط باشد. در ایران ضعف آموزش دقیقا در كجاهاست؟ این استادان استاد نیستند و هنرپیشههای مشهورند و اینها نمیتوانند با روش و سبك دقیق هنری و علمی به تدریس بپردازند. فضاهای آموزشی چندان مناسب نیست؛ نمیشود با دو تا پلاتو 400 نفر را آموزش داد و اینها فقط با محفوظاتی پا به بیرون میگذارند. بنابراین پیوستگیای به لحاظ تدریس استادان نیست؟ اصلا چنین چیزی وجود ندارد. از سوی دیگر برخی از این مراكز اصلا شرح درسی ندارند و همچنین استادان نه جلسه ماهانه دارند و حتی جلسه سالانه هم ندارند. من دیدهام كه درسی را ارائه دادهام اما در ترم بعد استاد دیگری از جای دیگر یا پایینتر از آن سطح، درس را ادامه داده است؛ چون ارتباطی بین ما نبوده و شرح درسی هم نبوده كه مانع از این اتفاق شود. دو بار خودم شاهد بودهام كه اتفاقات ناگواری به لحاظ آموزشی در دانشكدهها افتاده است. یك بار دانشجویی دیر آمد، پرسیدم كجا بودی گفت، رفته بودم درباره ایبسن و نمایشنامه خانه عروسك تحقیق كنم برای كلاس بعدیام. فكر كردم برای كلاس تحلیل نمایشنامهاش از او چنین چیزی را خواستهاند. پرسیدم چه كلاسی، گفت كلاس نمایش در ایران! كه این اصلا ربطی به آن تحقیق ندارد و چون برنامه و شرح درسی را دنبال نمیكنند، برای پرشدن وقت، هر كاری كه از دستشان برمیآید، انجام میدهند. دانشجو نیز مینشیند پای كامپیوتر و بدون روش هر چیزی را جستوجو و به نام تحقیق در كلاسها ارائه میدهد. خودتان درحالحاضر در دانشكدهها تدریس میكنید؟ راستش را بخواهید نه؛ چون دستمزدها بسیار ناچیز است و ساعتی 14هزارو 600 تومان نوعی استثمار استادان تئاتر است؛ این در حالی است كه در كلاسهای خصوصی ساعتی 500 هزار تومان دریافت كردهام. مكان آكادمی چگونه است؟ جایی را اجاره كردهام كه سه تا پلاتو دارد كه آنها را ضدصدا و آكوستیك كردهایم كه رختكن مخصوص برای هر هنرجو دارد و همچنین یك مجوز هم گرفتهایم و حیاط آنجا را سوله زدهایم كه یك تالار كوچك با ظرفیت 90 نفر میشود كه به اندازه تالار چهارسو و هشت در هشت متر است كه هم هنرجویان آكادمی و هم افراد حرفهای میتوانند در آن آثارشان را اجرا كنند. چه معیاری برای انتخاب آثار دارید؟ راستش خودم چندان علاقهای به كارهای اقتباسی و كپی از دو، سه نمایشنامه خارجی ندارم كه این كارها تجریدیاند و ریشه در فرهنگ و هویت ایرانی ندارند و با همه احترامی كه برای این آثار قائلم اما حس میكنم این كمكی به تئاتر ایران نخواهد كرد. من به دنبال ارائه تئاتر اجتماعی و ایرانی هستم كه دغدغه مردم ایران نیز باشد. باید در این تالار به آثاری مجوز بدهیم كه به جامعه و دوران كنونی ما میپردازند. من همچنین با تئاترهای تجاری مخالف هستم كه درواقع نوعی تئاتر لالهزاری با زرق و برق بیشتر است. ما به دنبال تئاتری ایرانی هستیم كه در آن فرهنگ، اسطورهها و مسائل عمده اجتماعی مطرح شود. كی این تالار و آكادمی افتتاح میشود؟ فكر نكنم تا دو ماه آینده آماده شود و میخواهیم با سروصدا و تبلیغات كافی آن را برای راهاندازی آماده كنیم. احتمالا با یك كار از خودم تالار را افتتاح میكنیم و این روزها بنا بر دعوت مدیر مركز و دبیر جشنواره فجر داریم شاه اوبوی آلفرد ژاری را با ترجمه خودم و به طور كامل تمرین میكنیم و البته اگر بازیگرانمان حرفهای باشند، باید در تالار اصلی اجرا شود و اگر جوانترها باشند، شاید تالار چهارسو و شاید هم همین تالار تازهتأسیس، مكان مناسبی برای اجرایش باشد. در پایان نکتهای هست که اضافه کنید؟ خیلی سخت بود و از نظر مالی بهشدت دستم تنگ است و با یكی، دو نفر صحبت كردهایم كه به ما با وام و حمایتهای مالی كمك كنند و امیدوارم وسط راه تنهایم نگذارند. این مركز آموزشی در خیابان وصال شیرازی، یك كوچه بالاتر از چهارراه طالقانی، روبهروی ساختمان انتقال خون ایران است كه به بهترین شكل ممكن و با دعوت از استادان بنام راهاندازی خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.