خط شش و هفت متروی تهران قرار است از پایان سال آینده به مرور بهرهبرداری شود اما صحبتی از ورود واگن جدید نیست
60 کیلومتر مترو بدون واگن
شرق: مترو تهران همیشه با وجود لنگی در یک جای خود، خدماتی کامل را به جمعیت میلیونی مسافرانش داده است. شهردار تهران که در این سالها در مقاومت برای تأمین مالی پروژههای شهر و بهویژه مترو در مواجههای جدی با دولتها بوده است، در میانه رد و انکار مونوریل و تلاشها برای قانعکردن مردم برای BRT، مترو را در صدر کارهایش قرار داد. خطوط یک، دو، سه، چهار و پنج در حدود 15 سال قبل تاکنون توسعه درخورتوجهی داشتهاند و هرچند نصفهنیمه، توانستهاند به نقطه خوبی از خدمترسانی خودشان برسند؛ اما در همین اوضاع بیپولی و مقابله با بیپولی و بیتوجهی دولت، شهردار تهران دستكم تا سال 92 موازنه خوبی بین توسعه خطوط و تأمین واگن داشت و حتی اگر شده مدتها واگنها در گمرک خاک بخورند، بالاخره به نحوی واگنهای مورد نیاز برای خطوط جدید را تأمین میکرد. این تلاشها به شکل چشمگیری بعد از تغییر مدیرعامل مترو تهران و نزدیکشدن به انتخابات 92 تغییر کرد. محسن هاشمی، مدیرعامل باسابقه مترو و بسیاری از کارشناسان و تعدادی از اعضای شورا در دوره سوم شهردار تهران را در همین دوران از روانهکردن همه اعتبارات به خطوط شش و هفت و شروع پروژههایی کلان با اعتبارات بسیار زیاد برحذر داشتند؛ اما شهردار تهران این خطوط را با هر شرایطی که بود، زخمی کرد و کارگاههای این خطوط سالهاست که در گوشههای مختلف شهر فعال هستند و گاه هم حادثه میآفرینند. در آخر دوره سوم شورای شهر تهران اعضای شورای شهر تهران بهويژه در جریان تأمین منابع مالی درباره تأمین واگن در زمان مقرر و تا زمان بهرهبرداری از ایستگاهها تأکید داشتند و شهردار تهران هم قولهای زیادی را برای تأمین واگنها میداد؛ اما همه موضوع این است که چرا براي شهردار تهران از زمانی به بعد دیگر تأمین واگن برای مترو اولویت نداشت و بیشتر بر طبل همکارینكردن دولت کوبید!؟ شهردار تهران از همان سالهای اول بنای کارخانهای در تهران برای تأمین واگنهای تهران را گذاشت و اسفندماه 1385 وزیر کشور را به این کارخانه دعوت کرد تا قولهای لازم را برای مترو و نیازهای آن بگیرد. در همان سالها که بحث اجرای تبصره «13» مطرح بود، شهرداری تهران برنامه بلندمدتی را برای بهرهمندی از این موضوع طراحی کرد و اگرچه این تعهدات بهطورکامل اجرائی نشدند؛ اما در ابعاد خودش کمک کمی نبود. حجتالاسلاموالمسلمین پورمحمدی، وزیر کشور وقت، تلاش زیادی برای کمک منطقی به شهرداری تهران و البته مردم تهران داشت و در این دوران سفارشهای خوبی برای مترو تهران داده شد. این تعهدات دولتی در یک دهه گذشته با تغییر یک مدیرکل، یک معاون یا وزیر کشور و وزیر صنعت روی هوا میرفت و با تأخیرهای طولانی مواجه میشد؛ اما در همه این موارد شهردار تهران هیچگاه منتظر نمیماند و حتی اگر لازم بود، با سفر خودش به چین و تأمین فاینانس، نیاز تهران را برای تأمین واگن جبران میکرد. در این روزها با وجود خبرهایی که به نقل از معاون شهردار و مدیران دیگر درباره همکارینكردن دولت منتشر میشد، خبرهای دیگری هم درباره ورود تعدادی واگن به خطوط اعلام میشد و با همین ورودهای قطرهچکانی و سرفاصلههای طولانی قطارها که جان مردم به لب میآمد، بالاخره خطوط مترو به بهرهبرداری میرسید. تا زمان حضور محسن هاشمی و پشتوانه خانوادگیای که داشت، قالیباف برای تأمین نیازهای مترو تهران، انگیزه و فشار بیشتری داشت؛ اما با تغییرات مدیریتی در مترو و رفتن محسن هاشمی، دیگر نه قالیباف مثل قبل دنبال واگن بود و نه مترو مدیرعاملی داشت که بتواند تونل و واگن را همزمان با هم متعادل پیش ببرد. جدیت شهرداري تهران در تأمین نیازهای مترو تهران آنقدر بود که در مراسم بهرهبرداری از تونل توحید با تأکید گفت: «اگر از بودجه جاری شهرداری بزنم، از مترو کم نمیگذارم» و واقعا هم همین قول را اجرائی کرد و در آن دوران شهردار تهران یک دغدغه داشت و آن هم مترو بود. از یک دوره زمانی به بعد این اولویت تغییر کرد و آنقدر مشهود بود که تا امروز بهخوبی نتایج آن آشکار است. محسن هاشمی، سال گذشته در واکاویاي که از عملکرد شهردار تهران در گفتوگو با «شرق» داشت، گفت: «انصافا شهردار تهران دوست داشته که از مترو حمایت کند؛ ولی این حمایت در حدی بود که به برنامههای دیگرش در شهر تهران لطمه نزند. به عبارتی اگرچه در بیان گفته میشد؛ اما در عمل مترو در اولویت نبود و ممکن بود حتی در مقاطعی اولویت نخست یک اتوبان مثل صدر، تونل نیایش و تونل توحید باشد. بنای قالیباف بر این بود که دولت باید در مترو هزینه کند. من هم همین اعتقاد را دارم؛ چراکه دولتها بیشترین منفعت را از تکمیل مترو میبرند و باید بیشترین سهم را هم در آن داشته باشند؛ اما در سالهای اخیر دیگر شهرداری تهران از کمکهای دولتی به مترو ناامید شد و همواره پروژههای مترو با کمبود منابع مالی روبهرو بود و پروژههای دیگر هم متوقف میماند». یکی از انتقاداتی که در این سالها به شکلی متداول از سوی کارشناسان به مترو تهران وارد میشد، این بود که مترو دارد بلندپروازی میکند و به جای توسعه بیشتر بهتر است به دنبال واگن برود. مسئولان دولتی و بهويژه دبیر شورای عالی ترافیک در موارد مختلفی اعلام میکردند که شهرداری تهران با اعتباراتی که دولت در اختیارش قرار میدهد، واگن تهیه نمیکند و اعتبارات صرف امور دیگر میشود. مجتبی شفیعی، دبیر شورایعالی ترافیک بارها بر این نبود توازن در تونلسازی و تأمین واگن تأکید داشت. شفیعی با اشاره به وجود یک «اپیدمی تونلسازی» در شهرداری تهران گفته بود که «با اعتبار حدود چهار هزار میلیاردتومانی میتوان چهار هزار واگن برای مترو تهران تأمین یا برای یکونیم میلیون خودرو، پارکینگ احداث کرد». باوجود اين شهردار تهران روند مدنظر خود را ادامه داد و حالا تهران با دو خط شش و هفت مواجه است که قرار بود در نیمه سال 94 به بعد، یکییکی ایستگاههایشان افتتاح شوند؛ اما این اتفاق رخ نداده و در آخرین قولها گفته شده که قرار است از اواخر سال آینده تعدادی از ایستگاههای این دو خط طولانی و مهم به بهرهبردای برسند؛ اما ازآنجاییکه مترو تهران در این مدت و دولت یازدهم هم در این چند سال اخیر برنامهای مشخص و همزمان با هم برای تأمین واگن نداشتهاند، بهرهبرداری از این دو خط از همین حالا با بحران مواجه است. شهرداری تهران برای بهرهبرداری از این دو خط، واگن جدیدی ندارد و تا یک سال آینده هم واگنی اضافه نمیشود، پس در صورت آمادهسازی برای افتتاح باید از واگنهای خطوط دیگر که خودشان با انفجار جمعیت و تأخیرهای درخورتوجه مواجه هستند، برداشت کنند. این یعنی همان اتفاقی که برای مردم تا راهاندازی کامل خطوط دو، چهار و سه رخ داد كه قرار است مردم با فشار و اتلاف وقت از خدماتی که حقشان است، بهرهمند شوند. نمیتوان گفت شهرداری تهران در این شرایط مقصر است و به عبارتی شهرداری یک وجه کار را پیش برده است و دراینمیان جای خالی کمکهای دولت و تعهداتش بسیار خالی است؛ اما این سؤال را هم میتوان مطرح كرد که آیا بهتر نبود شهردار تهران که 12 سال است پشت همین میز بوده و اوضاع تعامل با دولت و روند پرداختها را میدانست، دستكم یکی از خطوط را فعلا شروع نمیکرد؟ این مسئله را از یکی از اعضای شورا که خودش سالها بهعنوان معاون عمرانی شهردار تهران، مسئولیت مستقیم در این زمینه داشته است، مطرح كرديم. احمد دنیامالی، رئیس کمیسیون عمران و ترافیک شورای شهر چهارم است. همیشه تأکید روی همزمانی بود و قبلا قالیباف میگفت همزمان پیش میبرم؛ ولی از دورهای به بعد دیگر اینگونه نیست و دیگر برای واگن اقدام نشد. اعتقاد جدی درباره تولید داخل داریم و باید رویکرد به همین سمت باشد. اینکه دولت و شهرداریها باید بخش عمده این خریدها را با ساخت داخل انجام دهند؛ اما اين را كه در شبکه جلوتر از ناوگان هستیم قبول داریم و از قبل هم ابراز نگرانی کردهایم و شهرداری هم پیگیری زیادی داشته است تا دو میلیارد یورو برای واگنها و نوسازی و بازسازی آنها تخصیص داده شود؛ اما نشد. در نهایت قرار شد برخی از این پروژه را تأمین منابع کند و اجازه فاینانس بدهد که در حد 480 میلیون یورو است و همین مقدار هم میتواند مؤثر باشد. درهرصورت گلوگاه اصلی امروز ما در مترو تهران کمبود واگن است؛ درحالحاضر حدود هزارو صد واگن داریم که بخش زیادی از آنها فرسوده است و نیاز به بازسازی دارد و شبکه مورد نیاز برای پیک ترافیک و کاهش سرفاصله نیاز به هزار واگن دیگر دارد. سالهای قبل هم دولت کمکی نداشت؛ اما شهرداری تهران بالاخره نیاز خود را تأمین میکرد؟ دولت باید کمک کند و نمیکند. قبول دارم که باید کمک کند؛ اما واقعیت موجود در این سالها اینگونه بوده که نمیشده روی کمک دولت حساب باز کرد. 50 درصد ساخت مترو تعهد دولت است و در بهرهبرداری هم یکسوم سهم در هزینهها را دارد. دراینباره سهم مردم را هم که کامل نمیگیریم و با پرداختنشدن سهم دولت در واقع 85 درصد سهم هزینهها گردن شهرداری تهران است. دراینباره گلایههای زیادی از مردم، داخل شهرداری و از دولت هست و میدانیم که محدودیتهای زیادی وجود دارد. تا یک سال آینده خطوط شش و هفت هر کدام آماده شود، افتتاح میشود؛ اما واگن نیست؟ از خطهای دیگر میآورند. خب اینکه درست نیست!؟ همه خطوط را با بحران مواجه میکنند. شما بگویید چه کنیم. دولت که کمک نمیکند! شهرداری هم که منابع محدود دارد و منابع پایدار هم ندارد و شهرفروشی هم که نمیتواند کند! قالیباف که نمیتواند کار را متوقف کند. تونل کار میکند و نمیتوانند معجزه هم کنند. شما یادتان هست که در شورای سوم و در زمان شروع به کار دو خط شش و هفت این اعتراض وجود داشت که این خطوط شروع نشود تا اعتبارات موجود بتواند صرف پروژههاي فعلی مترو و خرید واگن شود؛ اما این کار را نکردند!؟ یعنی شما فکر میکنید قالیباف بد کاری کرده که دو خط جدید را شروع کرده! مسئله کار بد یا خوب نیست. مسئله این است که قبل از شروع به کار این شرایط ناهماهنگی در تأمین واگن و تونل را گوشزد کرده بودند! این قضاوت درستی نیست. مسئول تأمین ناوگان در اتوبوسرانی شهرداری نیست، دولت است. در واگن هم دولت سهم 50درصدی دارد و نمیدهد. نمیشود که دولت پول را ندهد و شهرداری هم کاری نکند و بعد مسئولش را شهرداری بدانند. حالا هم به جای دستتان درد نكند بگويیم بیخود کردهاید. فرض بر این بوده که دولت کمک میکند و شهرداری هم این مسیر را با این فرض رفته است؛ اما حالا در میانه راه دولت کمک نمیکند. درعینحال ما که در اروپا نیستیم که همه ساختارهایمان تأمین باشد. ما در ایران هستیم و باید با این نواقص کنار بیاییم. صحبت بر سر این است که چرا همزمان با هم پیش نرفتهاند!؟ در این 10 سال وضعیت مترو چه بوده و حالا چه شده است. مقدار تونل و ایستگاه و واگنها را ببینید که چند برابر شده است. در سالهایی که رکود بوده است، کارهای بزرگی شده است و البته اشکالاتی هم هست و ما قبول داریم که وقتی خط را میسازیم، باید واگن هم باشد تا مردم بتوانند از آن استفاده کنند. باور ما این است که باید کمک کرد. قالیباف تا سال دیگر نیست و آنوقت شهرداری تهران میماند با دو خط طولانی مترو که واگن ندارد!؟ واقعبینانه شهردار تهران کارهای خوبی در مترو کرده است! شما این اقدامات را رها میکنید و همکارینكردن دولت را هم نمیبینید! اینطور نیست! ما درباره همکارینكردن دولت بارها نوشتهایم؛ اما حرف و سؤال این است که مدیر یک شهر که 12 سال است روند همکاری دولت را هم میدانسته، نباید درباره تعادل کارها در پروژه مهمی مثل مترو بیشتر برنامهریزی کند تا نتیجه خدمتش به مردم برسد؟ یعنی میگويید کلا در مترو کار نمیکردند!؟ نه، اما میتوانستند به جای خطوط شش و هفت یکی را شروع میکردند تا نیازهای دیگر را تأمین کنند! با این شرایط تعداد بیشتری از پیمانکاران متوقف میماندند! ما در این سالها با دولتها مشکل داشتهایم. آن دولت پول نمیداد و لبخند هم نمیزد، این دولت پول نمیدهد؛ اما لبخند میزند. بههرحال ما هم تابعی از اقتصاد و همین سیستم هستیم. اینکه شهردار بعدی بیاید و چه خواهد کرد، واقعا مسئله ما نیست، حتی اگر شش و هفت، سه سال دیگر هم آماده شود و واگن بیاید، انگار امروز آمده است. ما قبول داریم که واگن گلوگاه اصلی مترو است و اگر خطوط در هر بخشی پیشرفت کنیم؛ ولی واگن نداشته باشیم، نمیتوانیم بهرهبرداری کنیم. همین حالا درباره همین واگنهایی که داریم، بالای یک میلیون سیر دارند و طبق قاعده باید خیلی قبلترها از رده خارج میشدند؛ اما مجبوریم از آنها استفاده کنیم. به گزارش «شرق»، محسن سرخو، عضو دیگر، شورا درباره این شرایط نگاه متفاوتتری دارد و به «شرق» میگوید: شهرداری باید پاسخگوی ملکهای نجومی باشد که در آن چند هزار میلیارد تخفیف و تقسیط داده شده است و اگر درست باشد، شهرداری باید این ملکها را برگرداند. با دوهزارو 200 میلیارد تومان یک خط مترو را میتوان اجرا کرد؛ درحالیکه شهرداری از برنامه پنجساله خود در مترو عقب است و آمده اموالش را به ثمن بخس میفروشد و شهروند و شهر آفتاب را میفروشد تا به برنامه برسد، موضوعیتی برای این تخفیف نیست. با همین پولها میتوانند واگنهای مورد نیاز برای خطوط جدید را تهیه کنند و دیگر منتظر دولت نمانند تا همه مردم بهرهمند شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.