روايتي متفاوت از زندگي بدون جنگ مردم ويتنام
عروسی با طعم تاریخ و فرهنگ
شادی کابیانی
«در ویتنام جنگ بود، آتش بود و خون بود. خبرنگاری بودم که دیر یا زود گذرش به آنجا میافتاد. شب شد و خوابیدم و ناگهان صدای جنگ گوشها را پر کرد. همه جا میلرزید. خرابیها به بار آمد. قلبها سوراخ شد و در یک آن ضجه کودکان بیسرپرست و مادرانی که کودکشان از دست رفته بود، به گوش رسید و من خیلی زود فهمیدم که در بهار کسی دوباره زنده نمیشود...». «و حال من در سایگون بودم و با تعجب دوروبرم را نگاه میکردم. از جنگ خبری نبود؟ پس جنگ کجا بود؟ در فرودگاه «تان موننوت» هلیکوپترها با مسلسلهای سنگین و بمبهای ناپالم آماده برای ریختن؛ سربازها با چهرههای افسرده در کنار محوطه به انتظار پرواز ایستاده بودند. اما اینها جنگ نبود، تمام طول جادهای که به شهر منتهی میشد، پوشیده بود از سنگرهای خاردار یا پشتههایی از کیسههای پر از شن و پناهگاههایی برای تیراندازی. اما اینها جنگ نبود». شاید 46 سال پس از پایان جنگ ویتنام نوشتن این جملات که همگی نتیجه مشاهدات اوریانا فالاچی است دور از ذهن باشد. اما کتابهای فالاچی به سبب روزنامهنگاربودنش از جمله کتابهای پیشنهادی برای دوران دانشجویی بسیاری از افراد است و تمام تصورات ذهنی من از ویتنام در همين جملات خلاصه ميشد. ویتنام کشور عجیبی است. مثل یک معماست و با این وجود پاسخش را درست جلوی چشمان متعجب گردشگر قرار میدهد... شاید نخستین کلامی که با شنیدن ویتنام به ذهن خطور کند، جنگ باشد. همه میدانیم جنگی نیست. اما تصویر دیگری به جز وحشت در ذهن نداریم که جایگزین کنیم. میخواهم تغییر ذهنیت دهم. میخواهم ساختارشکنی کنم و از جریان زندگی مردم این روزهای ویتنام بنویسم. در ویتنام دیگر جنگ نیست. فقط زیبایی است. زیبایی که به سبب مردمان سختکوش و سادهاش به دست آمده است. آنها به گفته رئیس دپارتمان گردشگردیشان، پذیرای بیش از 9 میلیون گردشگر بودند و میخواهند آن را افزایش دهند و به همه جهانیان بگویند؛ ویتنام زیباست. «هوشی مینسیتی» به احترام رئیسجمهور این کشور جایگزین نام شهر سایگون شده است. این شهر در ساحل رود سایگون قرار دارد و دومین شهر بزرگ ویتنام است و لقب شهر اقتصاد را به خود گرفته است. سفر با ورود به این شهر آغاز شد. هوشی مینسیتی شهر پرجاذبهای نیست و بیشتر جاذبههای مطرح و جهانی ویتنام در اطراف آن قرار گرفتهاند. این شهر زنده و پرجنبوجوش است. انگار مردم این شهر فقط برای خواب به خانههایشان میروند و تمام روزمرگی زندگی خود را در خیابان به دست میآورند و شبهنگام با نزدیکشدن به ساعت 10 گرد سکوت بر شهر پاشیده میشود. داخل ساختمان فرودگاه بینالمللی «تان سون نات Tan son Nhat» بزرگ و کمی شیک بود. مسیر کوتاهی را طی میکنم تا به گیت ورودی برسم. صفهای طولانی از مردم پشت گیت است. میایستم تا نوبت به بررسی مدارکم برسد. در گذرنامهام روادید مطبوعاتی درج شده بود. بنابراین بهیقین میدانستم مشکلی برای ورود به کشور ویتنام ندارم. لباس مأموران کنترل مدارک مرا به یاد تصاویر سربازانی که از کرهشمالی در ذهن دارم، انداخت و لرزه بر تنم افتاد. آیا با گذشت سالها هنور کمونیست در این کشور حرفی برای گفتن دارد. چقدر با صحنههای کتاب زندگی، جنگ و دیگر هیچ روبهرو خواهم شد. نوبت به من رسید، گذرنامهام را به مأمور دادم. او از من تقاضای ارائه برگهای به رنگ زرد میکرد، من نداشتم و بعد متوجه شدم این برگه سلامتی است و برای جلوگیری از ورود بیماری «زیکا» به این کشور مسافران و گردشگرانی که به این کشور سفر میکنند باید این برگه را به نشانه سلامتی ارائه کنند. با سختی مرکز پزشکی را پیدا کردم و برگه را که حاوی اطلاعات شخصی و محل اقامت و چند سؤال دیگر درباره سفر به کشورهای آفریقایی و نداشتن بیماری خاصی بود، پر کردم، مأمور بهداشت آن را مهر کرد و در جواب نخستین سؤال گفتم، ایران. سلامتی من تأیید شد. به گیت آمدم و به انتهای صف رفتم، مأمور کنترل مدارک من را دید و خواست به ابتدای صف بروم. گذرنامهام را چک کرد و مهر ورود به کشور ویتنام در گذرنامهام زده شد. از فرودگاه بیرون آمدم. بیرون ساختمان، قدیمی بود. راهنمای ما دو دختر جوان و کمسنوسال به نظر میآمدند. بهظاهر میخواستند ارتباط قوی برقرار کنند یا ما خسته بودیم یا آنها روابط عمومی ایرانیها را نداشتند. سوار ماشین شدیم و فرودگاه را به قصد هتل Rose land «در خیابان تانگ مو» T UNG MAU ترک کردیم. در راه رسیدن به هتل، نکتههایی به نظرم میرسید. در ابتدا شهر فقیر به نظر میرسید، آن هم به دلیل پشتسرگذاشتن جنگ بود. بعد از آن موتور؛ این شهر در دنیا به نام شهر موتورسیکلتها معروف است. بهجرئت میتوان گفت موتور جزء جداییناپذیر زندگی مردم این سرزمین است. چراکه از 10 میلیون ساکن این شهر حداقل هفت میلیون آنها موتور دارند. بهظاهر مردم این شهر عادت به پیادهروی ندارند. موتورها همه اسکوتر، وسپا و هوندا؛ موتور سنگین در این شهر نبود... . بعد از موتورها و انباشتی از کلاههای رنگارنگ در پشت چراغ قرمز، ماسکهای عروسکی که روی دهان موتورسوارهاست، خودنمایی میکرد و نخستین نکتهای که به ذهن متبادر میشد از این ماسکهای رنگی، اين بود كه اين ماسكها در كاهش آلودگي هوا تأثير ندارند. راهنما میگوید مردمم دوست ندارند پوست تیرهرنگ داشته باشند و اینجاست که راز استفاده از ماسکها فاش میشود. تابلوهایهای تبلیغاتی و استفاده از رنگ قرمز در طراحی شهری نکته دیگری بود که در نگاه نخست ورود به شهر خودنمایی میکرد. شهر شلوغ است و بهظاهر ترافیک تهران در اینجا هم دنبال ماست. به هتل رسیدم. هتل «رزلند پویند» هتلی چهارستاره بود. مجموعه هتلهای زنجیرهای که چند هتل در شهر هوشی مینسیتی دارد. کارمندان هتل همگی جوان هستند و به دلیل شغلشان که با گردشگران سروکار دارند، زبان انگلیسی میدانند؛ خندان هستند. کارمندان خانم لباس رسمی ویتنامی که به Ao Dai معروف است، بر تن دارند. این لباس تشکیل شده است از یک شلوار و پیراهنی بلند که روی آن گلدوزیهای سنتی ویتنامی انجام شده است و امروزه نماد خوشپوشی در ویتنام به شمار میآید. چرخزدن در شهر را از خیابان «نگوین هو Ngwen Hue» شروع میکنم که تندیس هوشین مین در آن نصب شده است و مایه مباهات ویتنامیهاست. از پذیرش هتل میخواهم برایم مقداری پول تبدیل کند. واحد پول ویتنام دونگ است اما، در هوشي مینه همه دوستدار دلار هستند و به هرکس دلار بدهی، هم پذیرا میشود و هم آن را برایت تبدیل میکند، اما؛ توصیه میشود حتما از بانک تبدیل پول را انجام دهید، چراکه هتل و البته بعضی از مغازهدارها کمیسیون میگیرند. خیابان نگوین هو «Ngwen Hue» شلوغ است. مدتها و ساعتها در این خیابان راه میروم. من نام این خیابان را «خیابان عشاق» گذاشتهام. این خیابان پیر نداشت. اصلا در شهر انگار مردمان پیر و مسنی نیستند. این خیابان پر از دختران و پسران جوانی است که یا دست در دست راه میروند، یا در گوشهای حلقه زدهاند. مشکل هوشی مینیها ندانستن زبان بود و برای ارتباطبرقرارکردن با تو، فقط لبخند میزدند و آنهایی هم که زبان بلد بودند، میخواستند هر طور شده کمک کنند. نخستین سؤال همه آنها این بود، از کجا آمدهای؟ از شنیدن نام ایران خوشحال میشدند. خوشحال میشدم که کشورم را به نیکی میشناسند. مردم خیابان «نگوین هو» با مردمی که از صبح در شهر دیده بودم، فرق میکردند، آنها شاد و خوشپوش بودند. البته بین آنها هم گردشگران موبلوند بسیار دیده میشد. با هر چندقدمی که به سمت ساختمان سفیدرنگی که در شب درخشان بود، بر میداشتم، مجبور به ایست و صحبت با مردم و پرسوجو از کارشان میشدم. همه آنها خوشحال و راضی بودند و باز همانند بیشتر کشورهای آسیایی نقش زنان در فعالیت و کار پررنگتر بود. صدای زنگی هر چند لحظه یک بار لرزه بر جانم میانداخت؛ چراکه شبیه زنگ ساعتهای کوکی شبهای امتحان بود. نمیدانستم صدای چیست. دقت کردم و فهمیدم؛ چراغهای قرمز در ویتنام صدای زنگ ساعتهای عقربهای را دارند. راست میگویند؛ در اینجا با وجود تنهایی، احساس غربت نمیکنم. مردم این خیابان، جایی برای تنهایی نمیگذارند. برایشان همصحبتی با گردشگر خانم روزنامهنگار ایرانی جالب است و برای من صحبت با مردمی ساده که خاطرهای از جنگ همانند مردم کشورم بر زندگی همهشان سایه انداخته است؛ لذتبخش است. دعوت به گروهی خانوادگی میشوم؛ در کنار تندیس رئیسجمهور فقید ویتنام «هوشی مینه». آن خانواده من را به کارگاه صنایع دستی راهنمایی میکنند که به نظر من موزه تداوم زندگی است. چراکه آسیبدیدگان و معلولان جنگ در این کارگاه صنایع دستی به هنرنمایی میپردازند و تابلوهایی را با پوست تخم اردک میسازند که بینظیر است. پدر خانواده مهندس یک شرکت کامپیوتری بود و انگلیسی میدانست. اگر پدر، مادر، پسر و دختر خانواده را کنار هم میگذاشتی، تفاوتی در سن آنها نمیدیدی. به انتهای خیابان رسیدهام. تندیس هوشی مینه برای ویتنامیها محترم است و همه افراد حاضر در خیابان عکسی به رسم یادگار با آن میاندازند. مردم ویتنام عادت دارند وعدههای غذایی خود را بیرون از منزل میل کنند به همین دلیل انواع رستوران و دستفروشان متعدد در جایجای شهر به طبخ و فروش غذا میپردازند. غذاهای آماده به جای ظروف یکبارمصرف در برگ موز پیچیده میشود و به دست مشتری میرسد. طراحی غذاهای ویتنامی بسیار زیباست و چشم را خیره میکند. غذاهای بسیار سالمی دارند. البته شاید با ذائقه غذایی ما ایرانیها متفاوت باشد. غذاهای خیابانی در شهر هوشیمین، ارزان هستند. انواع مختلفی از سوپهای رشته در دکههای خیابانی عرضه میشوند. اما نکته درخورتأمل در وعده غذایی آنها استفاده نکردن از لبنیات بود. شاید هم دلیل کوتاهی قد آنها همین باشد. بعدها با سفر به شهرهای مختلف ویتنام جواب این سؤال را دریافتم؛ ویتنام پرورش گاو و گوسفند ندارد. بنابراین محصولات لبنی هم در این کشور زیاد نیست. نکته جالب درباره پرندگان این شهر؛ من متعجب بودم؛ در تهران آلوده و آسمان سیاه و برجهای سربهفلککشیده، ما صبحها با صدای گنجشک، کبوتر و کلاغ بیدار میشویم. اما در آنجا من هیچ پرندهای ندیدم. البته ناگفته نماند حیوانات موزی هم در جویها زندگی میکردند، البته نه به اندازه تهران که میگویند دوبرابر مردم تهران موش در تهران ساکن است. از گربه هم خبری نبود؛ فقط سگ.
---------------------------
سالن شهر 1 ساختمان درخشانی که از همه سوی خیابان «نگوین هو Ngwen Hue» نمایان بود، در حقیقت اداره دولتی مردم هوشي مینسیتی بود. این بنا که بازدید از آن عمومی نیست و جلوهای ویژه در شب برای شهر هوشی مینسیتی دارد، برداشتی است از هتل de ville پاریس و در حقیقت این ساختمان یادگار دوران استعمار فرانسه است و در سال 1908 ساخت آن به اتمام رسیده است.
اداره پست مرکزی سایگون 2 روبهروی کلیسای نوتردام در مرکز شهر، این اداره قرار دارد. از نکات برجسته این اداره این است که هنوز فعال است و بسیاری از مردم و حتی گردشگران در آن خدمات دریافت میکنند. این اداره سقفی هلالی دارد و در انتهای آن عکسی از «هوشی مینه» آویزان است. در کنارههای سالن اصلی کابینهای تلفن راه دور و ارسال نامه و دریافت بستههای پستی فعال است. از فعالیتهای جالب شهرداری هوشی مینه این است؛ در بیشتر فضاها و مکانهای تاریخی، فضایی و غرفهای به فروش صنایع دستی اختصاص داده است و به این وسیله هم یادگارهای گردشگران را تأمین میکند و هم برای مردم شغل فراهم کرده است که مشکل بیشتر کشورهای توسعهنیافته است. ساختمان اداره پست سایگون معماری فرانسوی دارد و در بین سالهای 1886 تا 1891 ساخته شده است. رنگی روشن دارد و با ورودی بزرگ و پلههایی با ارتفاع کم از حاشیه خیابان و کلیسای نوتردام جدا میشود. در سمت چپ اداره پست، بازار کتاب است. سرتاسر این خیابان، مغازههایی با طراحیهای زیبا به فروش کتاب میپردازند و در بین آنها هم کافههایی با پذیرایی قهوه و چای سبز میزبان اندیشمندان و کتابخوانان این شهر است. اگر کلیسای نوتردام را دور بزنید، پشت کلیسا فروشگاه بن تان «Ben Than market» قرار دارد. این مرکز یکی از بزرگترین مراکز برندهای معروف در هوشی مینه است.
موزه شهر هوشی مینه 3 این ساختمان هم مانند دیگر ساختمانهای شهر معماری فرانسوی دارد و حوالی سال 1885 بنا شده است. شما در این موزه میتوانید تمام گذشته اجتماعی، فرهنگی، زیستی و سیاسی ویتنام را ببینید. در ابتدای ورود به موزه، مدیر موزه با خوشامدگویی به دیدارمان آمد. نکته درخورتأمل در بازدید از این موزه این است که به دلیل فضای زیبا و رمانتیکش، محلی مناسب برای عکاسی است و بیشتر زوجهای جوان این مکان را بهعنوان پسزمینه عکسهای عروسی خود انتخاب میکنند. جالب است؛ عروسی با طعم تاریخ، فرهنگ، هنر و اجتماع. این موزه در حقیقت نمایشگاهی از تاریخ این کشور در گذر زمان است. در این موزه تندیسهای برنزی، سنگی و هنرهای دستساز بسیاری از زمانهای بسیار دور به چشم میخورد. در فضای بیرون موزه هم هواپیماهای استفادهشده در جنگ و حتی کلکسیونی از ماشینهای قدیمی چشمنوازی میکند. بخشی از این موزه به جنگ اختصاص دارد؛ وسیلههای شکنجه و همچنین بیسیمهای ارتباطی. سالن دیگر موزه اختصاص به مراسم عروسی و مردمشناسی مردم ویتنام دارد. تندیسها و عکسها، مراسم عروسی بین مردم مختلف با مذاهب گوناگون در ویتنام را نشان میدهد. راهنمای موزه از برگزاری مراسم عروسی هفتروزه میگفت که هم در منزل عروس خانم و هم در منزل آقای داماد انجام میشود. بخش دیگری از موزه به سازهای سنتی موسیقی و بخشی دیگر به انواع سکه ویتنام تا قبل از چاپ اسکناس اختصاص داشت. ماکت نقشههایی از اکوتوریسم، حیات وحش، مرز جغرافیایی و سایتهای میراث جهانی ویتنام در سالنهای دیگر موزه خودنمایی میکرد. موزه شهر هوشی مینه دو طبقه و دارای سالنهای متعدد و یک زیرزمین مخوف بود.
کلیسای نوتردام 4 کلیسای جامع نوتردام در جنوب شهر هوشیمین قرار دارد. این ساختمان به وسیله فرانسویان در سال 1877 ساخته شده و دارای دو برج ناقوس به ارتفاع ۵۸ متر است. تقریبا تمام مصالح استفادهشده در ساخت این کلیسا از فرانسه وارد و شالوده آن بسیار محکم پیریزی شده است. در سال ۱۹۶۰ این کلیسا تحت عنوان کلیسای اصلی سایگون شناخته میشد؛ تا اینکه در سال ۱۹۶۲ به دستور پاپ ژان بیستوسوم به نام کلیسای جامع نوتردام سایگون تغییر نام داده شد.
آسمانخراش تجاری بیتکسکو 5 به دنبال خرید کفشهای ورزشی، با این برج آشنا شدم؛ این برج از تمام شهر مشخص است. در طراحی این آسمانخراش از گل ملی ویتنام با نام لوتوس یا لاله مردابی الهام گرفته شده است. این آسمانخراش کاربردهای متفاوتی دارد و جزء یکی از بناهای دیدنی در آسیاست. در انتهای آسمانخراش سکویی برای فرود بالگرد وجود دارد که با 22 متر بیرونزدگی از بنا خودنمایی میکند. این سکو برای کسانی مناسب است که به دنبال مکانی عالی برای نگاهی گذرا به مناظر شهری هستند. ساخت این آسمانخراش از سال ۲۰۰۷ شروع شد و در سال ۲۰۱۰ به اتمام رسید. برج دارای ۶۸ طبقه روی زمین و ۳ طبقه زیر زمین است. این برج با ۲۶۲ متر ارتفاع در رده ۱۲۴ بلندترین ساختمانها و سازهها در جهان قرار دارد. آنطور که راهنمای آسمانخراش میگفت، این برج هم محصول فرانسویان است. با وسوسههای یک گردشگر میانسال آمریکایی به بالای برج میروم که شهر هوشی مین سیتی را از ارتفاع نزدیک به 275 متر ببینم. ورودی آسمانخراش خیلی ارزان بود؛ نزدیک به 30 هزار تومان. زیبایی شهر از آن بالا مسحورکننده بود. نمیتوانستم آرامش و هوای پاک را با صدای موتورهای روی زمین تعویض کنم. اما پذیرفتم و با موتور خود را به هتل رساندم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.