|

نکاتی درباره نمایشگاه «دشنه در دیس»

فاصله میان تردید و انتخاب

رامین اعتمادی‌بزرگ

بهرام دبیری و نقاشی‌هایش با آن فیگورهای لطیف، فضایی آرام، خطوطی ظریف و رنگ‌های سرخ و آبی لوندش همواره برای جامعه هنری ایران نام و رویدادی آشناست. آثار متأخرش سرشارند از امید به حیات، آرزو و سرایش ترانه‌های بزرگ زندگی؛ اما «دشنه در دیس» مجموعه‌ای از 23 اثر چاپی کاملا متفاوت است از دبیری؛ متفاوت با آنچه چشم‌هایمان عادت کرده ‌است از او ببینيم. گویی امید شکسته است و اسطوره‌های کهن الوان بدل به فیگورهای سیاه و سردرگم طراحی‌هایش شده‌اند. در این آثار اکسپرسیونیستی او که شباهتی هم به آثار مجموعه «مرگ» کت کلویتس نقاش، چاپگر و مجسمه‌ساز آلمانی دارد، خشم و شقاوتی است که فیگورهای درهم‌تنیده سیاه، از ترس و دودلی‌هایشان، از انتخاب‌ها و مرگ روایت می‌کنند. اما مرگ، خود راوی قدرتمندی است که در هر اثر چراغی در دست می‌گیرد و راه را روشن می‌کند. آثاری کاملا متفاوت با آنچه عادت کرده‌ایم از او ببینیم. گویی در این مجموعه ما مخاطب او نیستیم. او دارد آهسته اما به شکلی که ما هم بشنویم با خود شعری را زمزمه می‌کند: «می‌دانی/ اینجور وقت‌هاست/ که مرگ، زلَه، در نهایت نفرت»1. نکته‌ای که همه‌چیز را پیچیده‌تر می‌کند، فاصله سه دهه بین خلق این آثار تا نمایش آنهاست. نقاشی‌هایی که در سال 1364 خلق شده‌اند و نقاش تصمیم می‌گیرد در پاییز 95 آنها را به نمایش درآورد. فراموش نکنیم دهه 60 شروع دوره دوم کاری آثار دبیری است که شدیدا از محیط زندگی و اطرافش تأثیر گرفته است؛ یعنی دهه دوم کاری آثار دبیری، هم‌زمان می‌شود با دهه‌ای پر از تنش، جنگ و مهاجرت‌. دهه‌ای که وطن مفهوم و تعریفی خاص برای هنرمند و جامعه می‌یابد. دهه‌ای که هنر در ایران در تلاش برای یافتن زبانی برای دیالکتیک با دیگران است. به‌سادگی می‌توان تصور کرد به چه دلایلی در آن سال‌ها این مجموعه امکان نمایش نیافته ‌است. اما باید دید ذهن هنرمند چه تشابهی میان فضای آن روزها و امروزِ ما احساس کرده است که تصمیم می‌گیرد آثارش را با فاصله سه دهه از تولدشان دوباره مرور کند و آنها را به نمایش بگذارد؛ تجربه چرخشی تاریخی تا آن را با مخاطب شریک شود. طراحی‌هایی با تکنیک چاپ، در قاب‌های کوچک از خشم و امیدی بی‌روزن که اگرچه شبیه ما نیستند، اما در مجرای تپنده هر کدام از ما رخنه کرده‌اند. آثار این مجموعه مروری است با تأکید بر تکرار رخداد تاریخ بر سرنوشتی ناگزیر که نه قبولش کرده‌ایم و نه از آن گذشته‌ایم -فاصله‌ای میان تردید و انتخاب، ماندن و رفتن - تاریخی تکرارشونده و شاید محتوم که تصویر‌گر روح داغدار این قرن است. همراه با نمایش این آثار بیانیه‌ای از هنرمند بر دیوار یا کاتالوگ نمایشگاه ننشسته است، کمبودی که به‌شدت به چشم می‌آید. در نهایت اهمیت نمایش این آثار آن هم پس از گذشت سه دهه از خلقشان در شباهت آن به آینه‌ای است که هنرمند برایمان خلق می‌کند. 1. احمد شاملو.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.