امتیاز مجاورت پتروشیمی با میادین گازی داخلی؛ فرصتی طلایی برای محرومیتزدایی
حمیدرضا شکوهی
توسعه صنعت پتروشیمی در مناطق مختلف کشور، هم منتقدانی دارد و هم موافقانی. منتقدان میگویند دوری از منابع خوراک پتروشیمی، هزینهای زائد برای انتقال خوراک به مجتمعهای پتروشیمی ایجاد میکند و برهمیناساس با اجرای طرحهایی مانند خط لوله اتیلن غرب نیز مخالفت میکنند. بااینوجود، حامیان توسعه صنعت پتروشیمی در تمامی نقاط کشور، بر این اعتقادند که صنعت پتروشیمی و صنایع تکمیلی وابسته به آن، اشتغال بسیار بالا و درعینحال پایداری ایجاد میکند و بههمیندلیل با توسعه پتروشیمی در سراسر کشور، میتوان گامهای بلندی برای محرومیتزدایی در سراسر کشور برداشت. اما نکتهای که در این زمینه گاه مغفول واقع شده یا کمتر به آن توجه شده، این است که منابع خوراک پتروشیمی صرفا در آبهای خلیج فارس یا در میادین مشترک نیست و در مناطق داخلی کشور و همچنین مناطق خشکی مجاورت آبهای جنوبی نیز میادین گازی و نفتی مختلفی وجود دارد که از استخراج آنها، میتوان برای توسعه صنایع پتروشیمی استفاده کرد. در حقیقت، در مجاورت میادین گازی داخل کشور میتوان صنایع پتروشیمی و صنایع وابسته به آن را تأسیس کرد تا مناطق داخلی کشور نیز از منابع خدادادی موجود در آن مناطق بهرهمند شده و طعم شیرین توسعه را بچشند. بهویژه با توجه به اینکه اغلب میادین گازی داخلی کشور در مناطقی واقع شدهاند که از لحاظ اشتغال با مشکلات فراوانی مواجه هستند و بیکاری در آنها بیداد میکند. میادین گازی داخلی کشور کدام هستند؟ میادین گازی داخلی کشور که میادین مشترک محسوب نمیشوند، حدود 24 میدان هستند و در استانهای غربی، جنوبی و شمالی کشور قرار دارند که تقریبا همگی فعال هستند و نقش مهمی در تولید گازی که کشور به آن نیاز دارد، دارند. در این میان، استان فارس از اهمیت بیشتری برخوردار است، چراکه بیش از نیمی از میادین گازی داخلی کشور در استان فارس قرار دارند. تعدای از میادین گازی در استانهای بوشهر و هرمزگان، از جمله در جزیره قشم، قرار دارند و دو میدان گازی در استانهای ایلام و خراسان و همچنین یک میدان گازی در آبهای شمال ایران، فرصت مناسبی را برای تأمین خوراکی که صنایع پتروشیمی به آن نیازمند هستند، در مناطق داخلی کشور فراهم کرده تا توسعه صنعت پتروشیمی صرفا به هابهای ماهشهر و عسلویه منحصر نشود و اگر هم، خواستار تأسیس مجتمعهای پتروشیمی و صنایع مرتبط با آن در داخل کشور هستیم، بتوانیم در مجاورت میادین گازی داخلی و غیرمشترک هم این تأسیسات را به منظور محرومیتزدایی و افزایش اشتغال در این مناطق بدون نگرانی به خاطر دوری از منابع خوراک تأسیس کنیم. استان فارس، منبع میادین گازی داخل کشور میادین گازی هما و شانول: میدان گازی هما و میدان گازی شانول واقع در بخش علامرودشت شهرستان لامرد استان فارس از میادین تأمینکننده گاز پالایشگاه پارسیان هستند. میدان گازی هما در کوه هوا در منطقه علامرودشت و میدان گازی شانول در کوه تنگخور علامرودشت واقع شدهاند. میدان گازی هما دارای 16 حلقه چاه با تسهیلات سرچاهی، خط لوله و مرکز جمعآوری و میدان گازی شانول دارای 12 حلقه چاه با تسهیلات سرچاهی، خط لوله و مرکز جمعآوری است. توان تولیدی میادین گازی هما و شانول در مجموع 6/35 میلیون مترمکعب و توان تولید مایعات گاز آنها، 12790 بشکه در روز است. میدان گازی وراوی: میدان گازی وراوی در کوه نر در جنوب بخش علامرودشت و در 30کیلومتری شرق لامرد واقع شده که دارای هشت حلقه چاه و تسهیلات سرچاهی، یک چند راهه و خطوط لوله است. گاز این میدان به وسیله یک خط لوله 16اینچی به طول 16 کیلومتر به پالایشگاه پارسیان دو، ارسال میشود. توان تولید روزانه گاز این میدان، 5/8 میلیون مترمکعب و توان تولید مایعات گازی آن، هزارو 440 بشکه است. میدان گازی سفید باغون: میدان گازی سفید باغون در مرکز استان فارس قرار دارد و در سال 1388 کشف شده است. حجم ذخیره گاز در جای میدان هالگان، 12 تریلیونو400 میلیارد فوتمکعب معادل 355 میلیارد مترمکعب اعلام شده و میدان سفید باغون از حجم ذخیره گاز طبیعی حدود شش تریلیون فوتمکعب برخوردار بوده که این میدان تازه اکتشافشده، همجوار با میدان هالگان در استان فارس قرار گرفته است. پیشبینی میشود حدود 70 درصد ذخیره در جای میدان هالگان؛ امکان استحصال داشته باشد. همچنین حجم میعانات گازی درجا در این میدان گازی 249میلیون بشکه برآورد شده که از این میزان، حدود 98 میلیون بشکه امکان استحصال دارد. میدان گازی سفید زاخور: تاقدیس سفید زاخور در منطقه کوهستانی استان فارس و در حدود 30کیلومتری جنوب شهرستان قیر و در دهستان زاخرویه قرار دارد. میدان بزرگ گازی سفید زاخور که در شهرستان قیروکارزین بخش افزر واقع شده است، یکی از بزرگترین میادین گازی کشور است. در پیشبینیهای اولیه، گاز درجای میدان سفید زاخور، یکتریلیونو 500 میلیارد فوتمکعب (TCF) تخمینزده شده بود. بهمنظور تکمیل اطلاعات اکتشافی این میدان در سال 1382، عملیات لرزهنگاری دو بعدی انجام و اطلاعات بهدستآمده، پردازش و تفسیر شد و تاقدیس سفید زاخور دارای پتانسیل تشخیص داده شد. بهاینترتیب با انجام عملیات حفاری در نیمه دوم سال 1384، اولین چاه اکتشافی تا عمق 5هزارو 271 متر حفاری شد و براساس اطلاعات بهدستآمده از این چاه، مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران، موفق به کشف گاز شیرین در لایههای مختلف مخزنی کنگان- دالان شد. میزان میعانات گازی، درجای میدان سفید زاخور، 205میلیون بشکه، ضریب برداشت گاز 75 درصد و ضریب برداشت میعانات گازی 35 درصد در نظر گرفته شده است. مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران پیشبینی کرده است درصورتیکه در این میدان 17 حلقه چاه حفر شود، میتوان روزانه 30 میلیون مترمکعب گاز از آن استحصال کرد. میدان گازی دی: میدان گازی دی در جنوب میدان گازی هالگان و در مجاورت میدان گازی سفید زاخور قرار دارد که توسعه آن همزمان با این میدان انجام میگیرد. گاز تولیدی میدان دی بهدلیل شیرینبودن، زودتر از میدان سفید زاخور استخراج میشود. با توسعه میدان دی، گاز شیرین این میدان مستقل به همراه میادین آغار و دالان، به شبکه سراسری تزریق میشود. در طرح توسعه میادین دی و سپیدزاخور، احداث تأسیسات سرچاهی و خطوط لوله جریانی و پروژههای مشترک دو میدان، بازرسی، تحصیل اراضی، اخذ مجوزها، فضای سبز، تکمیل مطالعات مخزن، توسعه واحد فراورشی فراشبند، احداث مراکز جمعآوری و تفکیک و خطوط لوله انتقال و پروژههای حفاری 13 حلقه چاه در دستور کار قرار گرفته بود. میدان گازی تابناک: میدان گازی تابناک در جنوبغرب شهر لامرد واقع شده و در سال 1342 کشف شده است؛ اما مطالعات جامع روی این میدان، در سال 1380 آغاز شد. تاکنون 36 حلقه چاه در این میدان حفاری شده و بهرهبرداری از آن، از نیمه دوم سال 1382 آغاز شده است. گاز تولیدی چاهها پس از ارسال به مراکز سهگانه جمعآوری، به وسیله دو خط لوله 30اینچی هرکدام به طول 30 کیلومتر به پالایشگاه گاز پارسیان ارسال و از آنجا به خط لوله سراسری گاز فرستاده میشود. هماکنون توان تولید روزانه گاز و مایعات گازی این میدان به ترتیب برابر 37 میلیون مترمکعب و 19781 بشکه است؛ هرچند که درباره ظرفیت واقعی تولید این میدان، ابهاماتی وجود دارد. میدان گازی آغار: این میدان در فاصله 110کیلومتری جنوبشرقی شیراز و 35 کیلومتری جنوبشرقی فیروزآباد در مجاورت شهر قیر قرار گرفته و در سال 1351 کشف شده است. در میدان گازی آغار 16 حلقه چاه وجود دارد که 13 حلقه از آن، تولیدی است. تولید از این میدان از اواخر سال 1377 آغاز شده که گاز و مایعات گازی میدان پس از تفکیک، جهت فراورش از طریق دو خط لوله جداگانه به طول 90 کیلومتر به پالایشگاه گاز فراشبند ارسال میشود. توان تولید گاز و مایعات گازی این میدان، به ترتیب 95/22میلیون مترمکعب در روز و چهار هزارو 300 بشکه در روز است. میدان گازی دالان: میدان گازی دالان در فاصله 120کیلومتری جنوبشرقی شیراز و فاصله 20کیلومتری جنوبشرقی شهر فراشبند قرار دارد. این میدان در سال 1354 کشف و بهرهبرداری از آن، از سال 1371 آغاز شده است. در میدان دالان 14 حلقه چاه وجود دارد که 12 حلقه از آن تولیدی است. گاز تولیدی از میدانهای دالان و آغار برای فراورش به پالایشگاه فراشبند که در کنار میدان گازی دالان واقع شده است، ارسال میشود. گاز تولیدی این پالایشگاه، بنا به نیاز، میتواند برای تزریق در میادین نفتی با خط لوله 42اینچی به طول 330 کیلومتر به مناطق نفتخیز و یا از طریق خط لوله 30اینچی، به طول 25 کیلومتر به خط لوله سراسری گاز شماره دو ارسال شود. همچنین مایعات گازی تولیدی از طریق خط لوله هشت اینچی به طول 154 کیلومتر، به پالایشگاه فجرجم و از آنجا به بندر طاهری یا از طریق تانکر به پالایشگاه شیراز فرستاده میشود. توان تولید گاز و مایعات گازی میدان دالان، بهترتیب 21/45میلیون مترمکعب در روز و پنج هزارو 300 بشکه در روز است. میدان گازیهالگان: میدان گازیهالگان، در 73کیلومتری شمال عسلویه و در جنوب استان فارس در 25کیلومتری جنوب میدان گازی سفید باغون و شمال میدان گازی سفید زاخور و میدان گازی دی قرار گرفته است. یک پروژه بزرگ لرزهنگاری دو بعدی، به وسعت هزار کیلومترمربع، خط لرزهنگاری در سال 1383 تا 1384 در جنوب استان فارس اجرا شد که در پی آن، میدانهالگان و چند میدان گازی دیگر، در این استان کشف شد. طول این میدان برابر 50 کیلومتر و عرض آن، 11 کیلومتر و حجم ذخیره گاز درجای میدانهالگان، 12 تریلیونو 400 میلیارد فوتمکعب، معادل 355 میلیارد مترمکعب است. با توجه به ضریب بازیافت حدود 70 درصد این میدان، هشت تریلیونو 938 میلیارد فوتمکعب از گاز آن را میتوان قابل استحصال کرد. همچنین حجم میعانات گازی در جا در میدان هالگان، 249 میلیون بشکه برآورد شده که از این میزان، حدود 98 میلیون بشکه آن، امکان استحصال دارد. با توسعه این میدان گازی، امکان تولید روزانه 50 میلیون مترمکعب گاز برای مدت 20 سال فراهم میشود. میادین گازی سایر استانهای کشور سایر میادین گازی کشور در سه بخش از کشور پراکنده شدهاند. بخش اول در جنوب کشور در استانهای بوشهر و هرمزگان، بخش دوم در استان ایلام و بخش سوم در استان خراسان است. میدان گازی خیام: میدان گازی خیام، در شرق عسلویه در حاشیه خلیج فارس در 30کیلومتری غرب بندر مقام و در خشکی واقع شده و حدود 21/5 کیلومتر طول و 4/5 کیلومتر عرض دارد. مطالعات زمینشناسی در منطقه بین بندر مقام و بندر عسلویه، منجر به کشف این میدان مهم شد. میدان گازی خیام با حفر یک حلقه چاه اکتشافی، در عمق چهارهزارو660متری کشف شد. میدان خیام دارای بیش از 9 تریلیونو 80 میلیارد فوتمکعب ذخیره در جای گاز است و براساس پیشبینیهای به عمل آمده، این میدان توان تولید روزانه 840 میلیون فوتمکعب گاز را حداقل برای 28 سال دارد که تقریبا، معادل تولید یک فاز میدان گازی پارس جنوبی است. حجم گازی که میدان خیام میتواند استحصال كند در حدود هفت تریلیونو 320 میلیارد فوتمکعب، معادل 210 میلیارد مترمکعب است. میدان گازی خیام بیش از 218 میلیون بشکه میعانات گازی دارد که 100 میلیون بشکه آن امکان استحصال دارد. توان تولید میعانات گازی این میدان، حدود 11 هزار بشکه است. درخور توجه است بدانید که کشف نفت در یک میدان گازی، تاکنون سابقه نداشته و تا پیش از سال 1388 نیز، در مخازن هیدروکربوری این منطقه، فقط گاز طبیعی کشف شده بود؛ اما در آن سال با حفر یک حلقه چاه اکتشافی در میدان گازی خیام، وجود ذخایر نفت خام در آن محرز شد. در این میدان، امکان تولید روزانه 35 هزار بشکه نفت خام وجود دارد. حدود 22 درصد از این ذخایر نفتی میدان خیام، قابل استحصال بوده و ازاینرو حجم نفت قابل استحصال معادل 170میلیون بشکه خواهد بود. این میدان نفتی، در حاشیه خلیج فارس و در 30 کیلومتری غرب بندر مقام و در خشکی قرار دارد. میدان گازی نار: میدان گازی نار در مجاورت میدان کنگان و در نزدیکی شهر جم در استان بوشهر قرار گرفته است. در میدان گازی نار 31 حلقه چاه وجود دارد که 27 حلقه از آن تولیدی است. به منظور برداشت حداکثری گاز از این میدان، پروژه احداث ایستگاه تقویت فشار برای تأمین فشار ورودی پالایشگاه اجرا و در آذر 88 راهاندازی شده است. توان تولید گاز و مایعات گازی میدان نار به ترتیب 38 میلیون مترمکعب در روز و دوهزارو 520 بشکه در روز است. میدان گازی کنگان: این میدان در فاصله 160کیلومتری جنوبشرقی بوشهر و در نزدیکی شهر کنگان واقع شده و در زمره بزرگترین میادین گازی خاورمیانه است. میدان گازی کنگان در سال 1351 کشف شده است. در میدان گازی کنگان 44 حلقه چاه وجود دارد که 40 حلقه از آن تولیدی است. توان تولید گاز و مایعات گازی میدان کنگان به ترتیب برابر با 67 میلیون مترمکعب در روز و 11هزارو 380 بشکه در روز است. میدان گازی سرخون: میدان گازی سرخون، در جنوبشرقی کشور در استان هرمزگان و در 20کیلومتری شمال شرقی بندرعباس واقع شده که با حفر اولین حلقه چاه در سال 1351 وجود گاز در آن به اثبات رسید. این میدان به طور متوسط دارای 75/27 کیلومتر طول و 5/7کیلومتر عرض و دارای دو مخزن به نامهای گوری- بازده و جهرم- رازک است و تاکنون 17 حلقه چاه در آن حفاری شده است که از 16 حلقه آن بهرهبرداری میشود. تولید از میدان سرخون از اواخر سال 1365 آغاز شده و گاز تولیدی چاهها برای فراورش به پالایشگاه گاز سرخون، برای مصرف شهری، صنعتی و نیروگاههای گازی، در استانهای جنوبشرقی کشور ارسال میشود. توان تولید روزانه گاز این میدان، برابر با 15/2میلیون مترمکعب و تولید میعانات گازی آن، 11هزارو 490 بشکه است. در سال 1384 با حفر اولین حلقه چاه، مخزن رازک در مدار تولید قرار گرفت و برنامه توسعه آن با حفر چاههای جدید اجرائی شد و به بهرهبرداری رسید. حفر سه حلقه چاه در مخزن رازک و یک حلقه چاه، در مخزن جهرم نیز در برنامه توسعه این مخزن گازی قرار گرفت که تاکنون حفاری سه حلقه چاه آن به پایان رسیده و در مرحله بهرهبرداری قرار دارند. پس از حفاری چاه سرخون 14 و مطالعه نمودارهای اخذ شده از این چاه، 44 متر از این سازند مشبککاری و مورد آزمایشهای بهرهدهی قرار گرفت که براساس این آزمایشها، چاه سرخون 14، توان تولید روزانه حدود یک میلیون مترمکعب گاز، از سازند رازک را دارد. با توجه به اینکه میزان گاز درجای سازند رازک حدود 1/1 برابر گاز درجای سازندهای گوری- بازده و 40 درصد کل گاز درجای میدان سرخون، برآورد شده، پیشبینی میشود در سالهای آینده با حفر چاههای جدید و مشبککاری چاههای موجود، تولید از سازند رازک به نحو چشمگیری افزایش یافته و تغییر عظیمی در تولید میدان سرخون ایجاد کند. میدان گازی گورزین: میدان گازی گورزین در جزیره قشم در جنوب استان هرمزگان قرار دارد. این میدان، با حفر اولین چاه در سال 1347 کشف و پس از آن شش حلقه چاه دیگر در آن حفر شد. بهرهبرداری از این میدان، از سال 1359 آغاز شد و گاز حاصل از آن، ابتدا به مجتمع فراورشی گورزین ارسال شد و پس از فراورش، برای مصرف خانگی و صنعتی به بندرعباس انتقال مییابد. این میدان توان تولید روزانه 1/2میلیون مترمکعب گاز و 590 بشکه میعانات گازی را دارد. پالایشگاه گورزین قشم، در حدود 65کیلومتری غرب جزیره قشم قرار دارد. ظرفیت تولید این واحد 1/2 میلیون مترمکعب گاز طبیعی در روز است که از طریق خط لوله 12اینچی زیر دریا، به بندرعباس منتقل میشود. مخزن شماره 11 پالایشگاه گورزین قشم، 200هزار بشکه گنجایش دارد. گاز تولیدی تأسیسات گورزین بخش دیگری از مصارف انرژی نیروگاه بندرعباس و پالایشگاه نفت بندرعباس را تأمین میکند. از طرفی مایعات گازی تثبیتشده پس از ذخیرهسازی در مخازن خونسرخ، از طریق خط لوله شش اینچی به اسکله بارگیری لافت انتقال یافته و از آنجا به خارج از کشور صادر میشود. میدان گازی گشوی جنوبی: میدان گازی گشوی جنوبی، در استان هرمزگان و در 70کیلومتری غرب بندرعباس قرار دارد. این میدان مستقل که ذخیره گاز درجای آن بیش از چهار تریلیون فوتمکعب برآورد شده، درحال اجرا و توسعه است. هدف از اجرای این طرح، استخراج و پالایش روزانه حدود 14 میلیون مترمکعب گاز سبک شیرین، حدود پنج هزار بشکه نفت و هزار تن گوگرد است. طبق برنامهریزی، قرار است گاز تولیدی از این میدان، به خط لوله سراسری هفتم منتقل و دیگر محصولات تولیدی آن، مانند نفتا و گوگرد صادر شوند. طرح توسعه میدان گازی گشوی جنوبی، برای نخستینبار در سال 1381 ابلاغ و پس از دو سال متوقف شد؛ زیرا سیاست شرکت ملی نفت بر این بود که نخست میدانهای گازی دیگر، مانند میدان گازی پارس جنوبی، توسعه پیدا کند. فراورش پالایشگاه گشوی جنوبی، روزانه 14/1میلیون مترمکعب است و برای ساخت آن 1/3میلیارد دلار سرمایهگذاری شدهاست. میدان گشوی جنوبی، با توجه به برخورداری از گاز بسیار ترش، یک مخزن ویژه خوانده میشود و سیال این میدان، همزمان سولفید هیدروژن و گاز کربنیک دارد. پس از تکمیل پالایشگاه گشوی جنوبی، روزانه در حدود 14میلیون مترمکعب، گاز سبک شیرین، پنج هزار بشکه نفت و هزار تن گوگرد تولید خواهد شد که گاز سبک به خط لوله هفتم سراسری تزریق میشود؛ نفتا به بندر شهید رجایی، برای صادرات و درصدی از آن نیز به پالایشگاه بندرعباس ارسال و سولفور تولیدی نیز صادر خواهد شد. میدان گازی تنگ بیجار: میدان گازی تنگ بیجار، در استان ایلام و در 70 کیلومتری جنوب غربی شهر ایلام واقع است که با توسعه و راهاندازی فاز دوم این طرح، ناحیه غرب ایران، از بنبست گازی خارج میشود. مخزن گازی این میدان، ظرفیت فراورش هفت میلیون مترمکعب گاز در روز را دارد که با تکمیل فاز دوم طرح توسعه میدان گازی تنگ بیجار، این ظرفیت با همکاری پالایشگاه گاز ایلام، روزانه تا 10 میلیون مترمکعب، افزایش خواهد یافت. گاز مرکز بهرهبرداری تنگ بیجار، پس از فراورش، به پالایشگاه گاز ایلام ارسال و میعانات گازی نیز از سوی یک خط لوله شش اینچي، به پالایشگاه ایلام منتقل میشود. مرکز بهرهبرداری تنگ بیجار که در فاصله 70 کیلومتری شهرستان ایلام قرار دارد در سال 1386 به بهرهبرداری رسیده و ظرفیت فعلی فراورشی آن هفت میلیون مترمکعب گاز در روز است. از جمله اهداف فاز دو این طرح هم تأمین خوراک مجتمع پتروشیمی ایلام و همچنین اتصال به خط لوله غرب کشور، با احداث یک خط لوله از مسیر پیازآباد و به طول 127 کیلومتر است. میدان گازی خانگیران: میدان گازی خانگیران، در منطقه خانگیران در 25 کیلومتری شمال غربی شهر مرزی سرخس و 180 کیلومتری شمال شرق مشهد واقع شده؛ خانگیران یکی از وسیعترین مناطق عملیاتی صنعت نفت ایران است، بهطوریکه فاصله دو چاه در این منطقه به حدود 60 کیلومتر میرسد و سه مخزن دارد: 1- مخزن مُزدوران که در سال 1347 کشف شد و پس از حفر چاههای بیشتر و طراحی و ساخت تأسیسات تولید و پالایشگاه گاز هاشمینژاد، بهرهبرداری از آن، از زمستان 1362 آغاز شد. در زمستان سال 1389 از 30 چاه تولیدی مخزن مزدوران، در مواقع نیازِ شرکت ملی گاز ایران، تا 48/5میلیون مترمکعب در روز، بهرهبرداری به عمل آمده است. گاز تولیدی منطقه خانگیران، پشتوانه اصلی تولید و تأمین گاز مصرفی در شرق ایران است. گاز این میدان، گاز ترش است. 2- مخزن شوریجه B که در سال 1347 کشف و بهرهبرداری از آن، از سال 1353 آغاز شد. تولید گاز این مخزن، پس از نمزدایی در کارخانه ساختهشده در منطقه خانگیران، جهت گازرسانی به شهر مشهد ارسال میشود. درحالحاضر، از چهار چاه این مخزن، روزانه تا یک میلیون مترمکعب گاز تولید میشود. گاز این مخزن، شیرین بوده و میعانات گازی و گاز کربنیک آن، قدری بیشتر از مخزن شوریجه D است. ذخیره گاز قابل استحصال این مخزن 16/146میلیارد مترمکعب، برآورد شده است. 3- مخزن شوریجه D که این مخزن، سالها پس از کشف و بهرهبرداری از دو مخزن دیگر میدان گازی خانگیران، که عمیقتر نیز هستند، در سال 1366 کشف و از همان سال، بهرهبرداری از آن آغاز شد. گاز این مخزن، شیرین است و به علت دارابودن قدری ناخالصی گاز کربنیک، تا حدودی خورنده خطوط لوله و تأسیسات است؛ بنابراین از تزریق مواد ضدخورندگی به چاهها، برای کنترل خوردگی استفاده میشود. میزان میعانات گازی تولیدی، در ظروف تفکیک اولیه، 10 بشکه، به ازای یک میلیون پای مکعب گاز است و درحالحاضر، از پنج حلقه چاه تولیدی از این مخزن، روزانه تا پنج میلیون مترمکعب گاز، میتوان تولید کرد. میدان گازی مدار: میدان گازی مدار، در استان هرمزگان و در 15کیلومتری شرق عسلویه قرار دارد و دارای ذخیرهای بالغ بر 495 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی و 658 میلیون بشکه میعانات گازی است. با توجه به اینکه 80 درصد گاز میدان مدار، قابل استحصال است، بالغ بر 14تریلیونو 200 میلیارد فوتمکعب، معادل 405 میلیارد مترمکعب، از ذخایر گاز طبیعی این میدان، میتوان بهرهبرداری کرد. حجم میعانات گازی در جای این میدان بالغ بر هزارو 573 میلیون بشکه است، که از این میزان، تقریبا 658 میلیون بشکه میعانات گازی آن، قابل برداشت خواهد بود. میدان گازی مدار، از ظرفیت تولید روزانه دو میلیارد فوتمکعب گاز طبیعی، معادل تولید دو فاز از میدان گازی پارس جنوبی، برخوردار است که از این میدان، استحصال 88 هزار بشکه میعانات گازی امکانپذیر خواهد بود. میدانی در آبهای شمال کشور شمال کشور نیز قابلیت بالایی برای توسعه صنایع پتروشیمی و صنایع مرتبط با آن دارد که این امر منوط به توسعه میدان سردار جنگل است که چندی پیش کشف شده و البته هنوز استخراجی از آن صورت نگرفته است. در حقیقت میدان گازی - نفتی سردار جنگل را که در دریای خزر و انتهای بخش مرزی ایران قرار دارد میتوان یکی از مناطق گازی داخلی کشور قلمداد کرد که میتواند نقش مهمی در توسعه صنعت پتروشیمی در شمال کشور داشته باشد. این میدان، 24 کیلومتر طول و 16 کیلومتر عرض دارد و از لایههای مختلفی تشکیل شده است. این میدان در سال 1380 و در عمق 700متری از سطح آب، کشف شد و 10 سال بعد، در پی مطالعات اکتشافی روی سکوی نیمهشناور امیرکبیر، یک لایه نفتی، در عمق 728متری در این مخزن هیدروکربوری کشف شد. میدان سردار جنگل، همچنین دارای 50 هزارمیلیارد فوتمکعب ذخیره در جای گاز است که بیش از 10برابر میدان شاهدنیز در جمهوری آذربایجان است. همچنین میزان نفت در جای لایه نفتی این میدان، دو میلیارد بشکه است که نفت قابل استحصال آن، در حدود 500 میلیون بشکه برآورد شده است. گاز موجود در میدان گازی - نفتی سردار جنگل میتواند در تأمین خوراک صنایع پتروشیمی نقش مهمی ایفا کند. شهرستان رودسر در استان گیلان در 188کیلومتری میدان گازی سردار جنگل قرار دارد و در دیماه سال 1390 ساخت سایت پشتیبانی این میدان آغاز شده و بر همین مبنا بهرهگیری از گاز این میدان میتواند در توسعه صنعت پتروشیمی و ایجاد اشتغال در شرق گیلان نقش مهمی ایفا کند. خوراک آماده برای پتروشیمیها وجود 24 میدان گازی در داخل کشور فرصت مساعدی برای توسعه صنعت پتروشیمی در داخل کشور با هدف اشتغالزایی و محرومیتزدایی ایجاد کرده است؛ اما این امر منوط به تصویب قانونی است که بر مبنای آن 20 درصد از گاز تولیدی هر میدان گازی لزوما به توسعه صنعت پتروشیمی اختصاص یابد. دراینصورت منبع مطمئنی برای تأمین خوراک پتروشیمیها ایجاد میشود تا مردم مناطقی که در آن میادین گازی قرار دارند هم از نعمت گاز، نه صرفا بهعنوان یک سوخت؛ بلکه بهمثابه پلی برای حرکت در مسیر توسعه اقتصادی منطقه بهرهمند شوند و این امر امکانپذیر است؛ مشروط به آنکه قانونی در این زمینه تصویب شود تا تخصیص بخشی از گاز تولیدی میادین داخلی کشور به توسعه صنعت پتروشیمی در مجاورت آنها الزام قانونی به خود بگیرد؛ اما الزام قانونی بهتنهایی کافی نیست و باید به دو نکته دیگر هم توجه کرد. نخست اینکه گاز بهطور کامل در اختیار مجتمعهای پتروشیمی قرار گیرد تا امکان بهرهگیری مطلوب از آن در صنعت پتروشیمی وجود داشته باشد و گاز آن 20 درصد تفکیک نشود. دوم اینکه برای قیمت این گاز هم چارهای اساسی اندیشیده شود؛ چراکه اختلاف بر سر قیمت خوراک مجتمعهای پتروشیمی هنوز رفع نشده و پیشنهاد قیمت پنج درصد زیر قیمت فوب خلیج فارس به وسیله کمیته تعیین قیمت هم نتوانسته این اختلافات را رفع کند؛ بههمیندلیل علاوه بر الزام قانونی مبنی بر تخصیص بخشی از گاز تولیدی میادین داخلی به توسعه صنعت پتروشیمی، باید درباره نوع و قیمت خوراک نیز تدابیر لازم اندیشیده شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.