|

درباره «افسون معبد سوخته» به کارگردانی کیومرث مرادی

کاش ماه در پیراهنمان بدرخشد

آیه کیان‌پور

هزاران سال درپی عشق است و عشق در جان او، چونان که می‌تواند به رنج سالیان، خون دل‌خوردن و آه‌کشیدن جوانی بیافریند نیلوفری که افسون کند زن چندین‌ هزارساله رؤیاهایش را، زنی که خود را به آب و آتش می‌زند تا به پاکی رسد و بعد هیچ... هیچ! همان که بودا را به بود‌ رسانید و چه هولناک که این هیچ به لرزش دلی از هم می‌پاشد. اما آیا حقیقت همین هیچ رسیدن به همان لرزش دل از عطر شگفت‌آور نیلوفر نیست؟ نیلوفر در تمامی فرهنگ‌ها و اساطیر شرقی ریشه دارد، شرق نزدیک و میانه، شرق دور، در تعلیمات بودایی، نیلوفر تا حد زیادی در حیطه ادراکات ماوراءطبیعه وارد می‌شود. در معابد بودایی، نقش نیلوفر به شكل تکرارهای معمولا چهارگانه دیده می‌شود و نیز جزء هشت علامت فرخندگی در کف پای بوداست و نشانی از پاکی و به نیروانارسیدن، ریشه‌های نیلوفر مظهر ماندگاری و ساقه‌اش نماد بند ناف است که انسان را به اصلش پیوند می‌دهد و گلش پرتوهای خورشید را تداعی می‌کند. نیلوفر نماد انسان راستین یا تولد از بطن کائنات است بدون هیچ ناپاکی از آب‌های گل‌آلود خارج می‌شود و در نمایش افسون معبد سوخته در نزاع و کشاکش عشق و نفرت، آلایش و پالایش برای وارستگی، این گل اسطوره‌ای با تمام پاکی و زیبایی‌اش بدل می‌شود به متاعی قابل خرید و فروش، غنیمت جنگی چندین‌ هزارساله‌ای که دست‌به‌دست می‌شود. 17 سال پیش برای اولین‌بار این نمایش به قلم نغمه ثمینی و به کارگردانی کیومرث مرادی به اجرا در آمد و حال پس از این همه سال، صد درصد توان و علم و اندیشه نویسنده و کارگردان، به مدد زمان و تجربه، پخته‌تر و عمیق‌تر شده است و اثر بهتر از پیش به اجرا درآمده، اما آنچه کاملا حائز اهمیت است این است که قصه «افسون معبد سوخته» قصه‌ای است نه‌فقط برای یک نسل و چند سال، افسونی است که ‌هزاره‌هاست انسان را مسخ کرده، پس نه‌فقط امروز و نه‌تنها 17 سال دیگر و شاید بتوان گفت تا سالیان شنیدن و چشیدن کلمات این نمایش‌نامه بجا و زیبا خواهد بود. در حوزه کارگردانی، کیومرث مرادی سال‌هاست که توانایی‌اش را در به‌تصویرکشیدن لحظات ناب، بازی‌گرفتن از بازیگران، میزانسن‌های مفهوم‌گرا و ترکیب‌بندی و چیدمان درست تمام عناصر اجرائی به اثبات‌ رسانیده و این‌بار هم مانند همیشه تماشاگر را به دیدار از نمایشی دعوت می‌کند که به تمامی جزئیات در آن فکر شده، یکی از خصوصیات مرادی انتخاب‌های درست و دقیق است، انتخاب بازیگر، طراح صحنه، گریم، لباس، پوستر و حتی عوامل اجرائی پشت صحنه را از کارآمدترین‌ها می‌یابد و کنار هم می‌گذارد، این همه نشان از دانش و تجربه او دارد، چراکه به‌خوبی می‌داند یک اثر نمایشی زمانی موفق است که به تمام زیروبرش دقت و توجه کافی شده باشد. پانته‌آ بهرام از بازیگرهای کم‌نظیر زن تئاتر ایران است و در این نمایش همچنان تسلط بر بدن، بیان و اجرای خلاقانه‌اش نمایان است و احتمالا تأثیر این تجربه 17ساله او را برای اجرای این نقش سخت و دوست‌داشتنی بیش‌ازپیش قدرتمند و توانا کرده است، آذرنگ همیشه به خاطر حضور قدرتمند و تمرکزش بر اجرا و توانایی منحصربه‌فردی که در القای حس‌های ناب دارد، زبانزد است و در این نمایش از او تصویری متفاوت می‌بینیم که بعد دیگری از استعداد او را آشکار می‌کند و انتخاب مهدی پاکدل برای نقش جوان نیلوفری از هوشمندی مرادی سرچشمه می‌گیرد. نه‌فقط فیزیک و چهره‌اش مناسب این نقش است که تجربه‌اش در تئاتر که بیش از سینما و تلویزیون است باعث شده به‌خوبی بتواند در کنار دو بازیگر دیگر بدرخشد و به نقش جان ببخشد. عنصر درخور‌توجهی دیگر که در این نمایش باید به آن پرداخت، زمان است؛ زن و مردی که ‌هزاران ساله‌اند و انگار با پیدایش زمین متولد شده‌اند. زمان نمایش هفت روز پی‌درپی را مرور می‌کند و تشابهی دارد با هفت روز پیدایش، رفت و برگشت و شکست‌های چندگونه روایتی زمان، در شیوه کارگردانی تأثیر و چیستی زمان را که خصوصیت خطی خود را به‌کلی از دست داده به‌خوبی به تصویر می‌کشد. ما با بی‌زمانی روبه‌رو هستیم با زمانی که به واقعیت‌های روزمان نمی‌چسبد، پس مفاهیمی را درک می‌کنیم که خارج از چارچوب زمان قابل زیستن است... مفاهیمی مانند عشق و وارستگی و فنا. باید پذیرفت این مفاهیم که از زندگی روزمره انسان معاصر رخت بربسته است شاید برای هر تماشاگری جذاب نباشد... شاید برای کام‌بردن از افسون معبد سوخته باید درگیر جهانی دیگر بود؛ جهانی که نمی‌شناسیم... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.