|

درباره «سردار» نادر برهانی‌مرند

خاطرات خون و خمپاره...

مانی درزی

حدود بیست‌وچند سال از قطع‌نامه 598 می‌گذرد، اما هنوز قصه‌هایش روایت می‌شود چراکه هشت سال پی‌درپی خون و خمپاره،‌ هزاران قصه برای گفتن و شنیدن در دل دارد و چنان این پدیده با تمام ترس‌ها و اضطراب‌های همراهش در ناخودآگاه جمعی مردمان این سرزمین نقش بسته است که شاید بتوان گفت‌ هزاران قصه نگفته، جا مانده هنوز که باید شنید و باید خواند و باید دید... .قصه مردان جنگ و خانواده‌هایشان و قصه دیگرانی که شامل تمام مردم این خاک است؛ از رزمنده جوانی که چشم در چشم بعث، خط مقدم را در می‌نوردید بی‌هراس خون و مرگ، تا مادری در تهران که با شنیدن آژیر قرمز ترس در شیره جانش رسوخ می‌کرد و تلخ می‌شد کام فرزند شیرخواره‌اش... . فرزندانی که با این اضطراب مداوم رشد کرده‌اند، امروز هم هستند و هنوز هم روز خوش به چشم نمی‌بینند که تمام خاطراتشان ترس است و خمپاره....نمایش «سردار» به نویسندگی و کارگردانی نادر برهانی‌مرند، کارگردان باسابقه تئاتر ایران، با قصه‌ای برگرفته از سال‌های جنگ در سالن اصلی تئاتر شهر اجرا می‌شود. نویسنده با ساختار روایتی مدرن و استفاده از شکست‌های زمانی قصه فرمانی را روایت می‌کند که صدورش ماجراهایی را به همراه دارد که تا امروز ادامه یافته، قصه بی‌تابی و بی‌خوابی و درماندگی، قصه وجدان و دِین و برزخ. سوژه‌ای که از همان لحظه اول تماشاگر را متوجه نگاه جسور و ویژه نویسنده می‌کند. کاراکترهای خاکستری نمایش و امتناع نویسنده و کارگردان از تیپ‌سازی به‌ویژه در سه کاراکتر اصلی مرد قصه باعث می‌شود در طول نمایش شاهد لحظات تأثیرگذار و غافلگیرکننده‌ای از هر کدام از شخصیت‌ها باشیم. پرداخت درست کاراکترها در متن و کارگردانی، روانی قصه و بازی‌های رئالیستی بی‌اغراق و به دور از خودنمایی، فضایی صمیمی را روی صحنه می‌آفریند و همین صمیمیت بستری می‌شود برای اینکه اثر بتواند پیامش را به‌خوبی به مخاطب منتقل کند و از سوی دیگر قراردادی که در ابتدای نمایش با تماشاچی بسته می‌شود، بسيار درست و بجاست. سردارِ در کما فقط زمانی می‌تواند با همسرش ارتباط برقرار کند که او هم خواب باشد. به جز اینکه همین ترفند به‌خوبی تا پایان نمایش تمامی گره‌ها را باز می‌کند و در پیشبرد قصه مؤثر است، استفاده از تشابه عالم خیال، خواب، کما و رؤیا که به‌نوعی با ناخودأگاه جمعی مخاطب در ارتباط است، می‌تواند اشاره‌ای تلویحی باشد به تداوم جنگ در روح و روان جامعه ما پس از بیست‌وچند سال و تأثیر انکارناشدنی این کابوس بر امروز... . گرچه در صحنه پایانی نمایش و در بعضی از دیالوگ‌ها کمی شعارزدگی به چشم می‌خورد اما در کلیت تماشاگر با اثری روبه‌روست خوش‌ریتم، دارای یک قصه روان منسجم و بازی‌های خوب و لحظات طنز که چاشنی بسیار مناسبی برای روایت یک قصه تلخ است. قصه تلخ جنگی که قربانی‌های بسیاری دارد، آیا جنگ پایان یافته؟ این سؤال را برهانی‌مرند در نمایش هم مطرح می‌کند و پاسخ شاید این است که آیا جنگ جهانی دوم پایان یافته؟ یا بسیاری دیگر از جنگ‌های چندین‌و‌چندساله در یک قرن اخیر؟ آیا جنگ به این سادگی پایان می‌یابد؟ شاید با توجه به تمام آسیب‌های روحی و روانی با اطمینان باید گفت در سرزمینی که آتش جنگ برافروخته شود، تا نسل‌ها و نسل‌های بعد همچنان جنگ در خاطرات بازماندگان و همچنین در روح و روان جامعه ادامه دارد... و مرهم این آسیب، گفتن قصه‌هایی است که از دل جنگ می‌آیند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.