«ناصر پلنگی» در پاسخ به این پرسش که چرا ما ایرانیها مهربان نیستیم:
اصل خود را فراموش کردهایم
مریم میری: براساس گزارش مؤسسه مطالعاتی «اقتصاد و صلح» که بهتازگی منتشر شده، ایران نهفقط جزء کشورهای مهربان دنیا نیست، بلکه با رتبه 138 در وضعیت نامطلوبی از نظر شاخصهای «صلح» قرار دارد. ایران با بیش از شش میلیون نزاع خیابانی در سال و بیش از 15میلیون پرونده تازه در سال گذشته، رتبه 138 را در جدول از آنِ خود کرده است حال آنکه ما همواره تصورمان از خودمان، مردمانی مهربان و صلحجو است. از ناصر پلنگی، نقاش و مجسمهسازی که بهتازگی فعالیتهای گستردهای را در خصوص صلح آغاز کرده است پرسیدهایم که چرا و چگونه، کشوری همچون ایران کشوری با مردم نامهربان معرفی میشود و برای تشویق مردم به صلحمداری چه باید کرد:
به نظر شما، چه رفتارهایی میتواند سازنده رفتار صلحگرایی و مهربانی در جامعه باشد؟ گسترش مهر و صلح از درون آغاز و به بیرون تراوش میکند؛ در حقیقت افراد ابتدا باید با روشهای خاصی که میراث عرفان تجربه بشری است، به یک صلح درونی با خود برسند تا در قدم بعدی، تراوش این صلح درونی (یعنی آشتی با جان نابی که مرتبط با رحمت الهی است) به بیرون آغاز شود و از کلمه و زبان به عمل درآید. بنابراین برای مهرورزی با همه موجودات، گیاهان و حیوانات، نیازمند آغازی هستیم و آن آغاز، رسیدن به صلحی درونی با خود است. در حقیقت مهری گسترش پیدا نمیکند مگر اینکه از درون افراد آغاز شود؛ بههمیندلیل است که تعالیم عرفانی، مذهبی و فلسفی کل بشریت از عشق و رحمت و بخشندگی و مهربانی حرف میزند. مهربانی باعث بخشندگی هم میشود بنابراین جنگها همیشه محصول تطبیقنیافتن صلح درونی با شرایط پیرامون است. ما معمولا امانتدار خوبی نیستیم و فراموش میکنیم چه داریم و چه به دست آوردهایم. ما اتصال خود را با منبع رحمانیت جهان نادیده میگیریم یا از یاد میبریم و طبیعی است گاه حتی طعمه آتش جنگی میشویم که از این رهگذر، شعلهور شده است. گاه این جنگ، جنگ بین دو ملت، دو نگاه و دو اندیشه است و گاه، بلایی است که ما بر سر محیط زیست، هوایی که تنفس میکنیم و شهری که در آن زندگی میکنیم، میآوریم. اظهارات شما از یک مفهوم کلی سخن میگوید، اما این فهرست نشاندهنده این است که بعضی از کشورها توانستهاند در زمینه صلحمداری، موفق باشند، چرا ما نتوانستهایم؟ جامعه جهانی، از تکتک ما انسانها تشکیل شده است. در تاریخ این جهان، زیادهخواهی انسانها و افول مهر صدمات بیشماری را بر پیکره صلح جهانی وارد کرده است. فراموشی مهر، نزاع میآفریند، رحم به جمادات و گیاهان و انسانها را از بین میبرد و دیگر ارادهای معطوف به کمال نمیشود. من معتقدم یکی از راههای عملی برای مهرورزی و صلحمداری در جامعه، هنر و خلاقیت است. به اعتقاد من، اگر عبادات جنبه عادت داشته باشد، به حقیقت اتصال نخواهد رسید و در نتیجه، جامعه را با فساد و کینه همراه خواهد کرد. از این منظر شاید بتوان گفت هنر میتواند راهی برای رسیدن و اتصال واقعی باشد. هنر چطور میتواند ما را آدمهای مهربانتری کند؟ یکی از اسمای الهی «هوالمصور» است؛ در همه عرفانها به خداوند، «نقاش» میگویند؛ یعنی او، خالق همه صورتها و هستی است. وقتی ما میآفرینیم، مینوازیم، میسازیم و...، متصل به آن روح خالق میشویم. بنابراین جامعهای که خلق هنر در آن به یک ارزش بدل میشود، با صلح و مهربانی در ارتباط خواهد بود. باید مردم را به دیدن زیبایی عادت داد. دعوت مردم به دیدار زیبایی جاری در طبیعت و جاری در آثار هنری -که حاصل عبور طبیعت از جان هنرمند است- به ایجاد یک اخلاق اجتماعی و جمعی و گسترش خیر و همدلی در جامعه میانجامد. آماری که شما از این مؤسسه گفتید، نشاندهنده آن است که جامعه ما یک جامعه خلاق نیست، بلکه مصرفکننده است. همه آثار هنری در کل دنیا حاصل آفرینش افرادی است که متصل با طبیعت هستند و تجلی آن را در آثار هنریشان میبینیم. اما متأسفانه در جامعه ما این موضوع بهطور کامل فراموش شده است. رسانهها چه نقشی در این زمینه دارند؟ از میانه رسانهها اگر به صداوسیما که سیطره بیشتری بر افکار عمومی دارد نگاه کنید، میبینید این رسانه حتی شبکهای که بهطور اختصاصی به موضوع هنر بپردازد، ندارد. ما فکر میکنیم از روشهای دیگر میتوانیم جامعه را به مهرورزی تشویق کنیم درحالیکه راه درست، گسترش خلاقیت و هنر است. ما مردمان صاحب فرهنگی هستیم اما میراثدار خوبی نیستیم و بهتازگی بسیار ظاهربین هم شدهایم. شما تابهحال فعالیتهای مختلفی با عنوان صلح انجام دادهاید، تجربیات شما در این زمینه چیست؟ من با ضایعات و دورریختنیهایی که در طبیعت رها شدهاند، سعی کردهام زیبایی خلق کنم. در حقیقت از ضایعات رها شده در محیط زیست که حاصل تصرف انسان است، شروع به ساخت مجسمه و در نهایت خلق زیبایی کردهام. پیام من در ذات خود، آشتی و صلح با طبیعت است و موضوع کارم را هم «سمفونی صلح» نامیدم که پیام آن، یکسانی انسانها و برابری آنها بود. در کشورهای همسایه هم این مسئله را به صورت یک فستیوال بینالمللی درآوردم که نمونهاش در سال 2013 برای اولینبار برگزار شد. در آینده نیز نمایشگاهی با عنوان «مهر و محبت» با مجموعهای از نقاشی برگزار خواهم کرد که مجددا به موضع مهربانی و صلح میپردازد. با این همه، باید اعتراف کنم متأسفانه راهها در این زمینه به روی هنرمند بستهشده است؛ بهعنوان نمونه چندی پیش به وزارت نفت پیشنهاد دادم با ضایعات پالایشگاه آبادان که یادگار جنگ است، مجسمههایی در سراسر ساحل اروندرود بسازیم که پیام صلح ما را به جهان برساند، اما این طرح بهدلیل مشکلات بودجه متوقف مانده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.