|

قدرت‌نمایی شرق و غرب در فضای سایبر

در سال 2012، زمانی که لئون پانتا، وزیر دفاع وقت ایالات‌ متحده، از وقوع یک حادثه «پرل هاربر سایبری» در آینده نزدیک خبر داد، شاید هیچ‌کس گمان نمی‌کرد این موضوع به حدی جدی شود که به یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های مقامات سیاسی کشورها و یکی از محورهای اساسی بودجه‌بندی آنها تبدیل شود. شاید از دلایل باورناپذیری این موضوع که البته هنوز هم برخی به‌سادگی نمی‌توانند آن را قبول کنند، این بود که تصاویری از انفجارهای گسترده، نابودی هواپیماها و تانک‌ها یا تجهیزات زیرساخت دشمن بر اثر وقوع یک حمله سایبری و تنها به وسیله یک رایانه، به‌وضوح دیده نشده بود و یکی از اصلی‌ترین دلایل ناشناخته‌ماندن این موضوع در میان برخی از مردم و مسئولان، همین علنی‌نبودن آنها بود. به گزارش سایبربان، امروزه حملات سایبری تقریبا برای همه نامی آشناست و واژه جنگ سایبری حداقل یک‌ بار به گوش هرکسی خورده است. شاید یکی از معروف‌ترین و پرسروصداترین حملاتی که در روزهای اخیر رخ داده و سبب شده موجی از نگرانی‌ها درباره آینده حملات سایبری در میان مردم و مسئولان مختلف جهان به راه بیفتد، حمله منسوب به روسیه به کمیته حزب دموکرات در آمریکاست. انتشار تعدادی از ایمیل‌های هیلاری کلینتون، نامزد حزب دموکرات در آمریکا از سوی وبگاه ویکی‌لیکس، نشان داد دیگر هیچ‌کس در این دنیا از خطر نفوذ هکرها در امان نیست. پیش‌ از این نیز آمریکا بارها نسبت به وقوع یک حمله سایبری به زیرساخت‌های انرژی و بخش تولید و توزیع برق خود هشدار داده بود. گهگاه این حملات سایبری، حالتی مشابه ویروس سازمان‌یافته استاکس‌نت، حمله به شبکه برق اوکراین یا حمله به کارخانه فولاد آلمان دارد و در مواردی نیز این‌گونه حملات سایبری، به پایین‌ترین حد خود یعنی جرائم‌ سایبری تنزل یافته و فقط نیتی در حد سرقت پول یا اندکی اطلاعات دارد. به ادعا و اتهام برخی منابع غربی، گرچه سازمان‌دهی یک حمله سایبری، فرایندی بسیار پیچیده و هزینه‌بردار است، اما به دکترین کشورهایی نظیر ایران یا روسیه برای پیشبرد اهداف خود در عرصه بین‌الملل تبدیل شده است. گرچه در حمله سایبری علیه کمیته حزب دموکرات در آمریکا، هیچ‌کس کشته نشد و ضرر مالی درخور‌توجهی متوجه شخص یا فرد خاصی نشد، اما به ادعای برخی کارشناسان چنانچه واقعا روسیه با استفاده از این فرایند موفق به تأثیرگذاری در روند تبلیغات نامزدهای انتخاباتی آمریکا شده باشد، این موضوع برای آبروی آمریکا در عرصه بین‌الملل فاجعه‌بار خواهد بود. به ادعای این کارشناسان، یکی از اصلی‌ترین اهدافی که روسیه به دنبال تحقق آن در حملات سایبری به آمریکاست، ایجاد فضای تبلیغاتی منفی و رسانه‌ای علیه این کشور است و در صورتی که تنها به همین هدف خود نیز برسد، به آن معنی است که سرمایه‌گذاری‌هایش در عرصه حملات سایبری موفقیت‌آمیز است. البته آمریکایی‌ها و غربی‌ها مدعی هستند که روسیه تنها به دنبال تأثیرگذاری بر انتخابات آمریکا و سلب اعتماد عمومی در این عرصه نیست و این شیوه را در همه میدان‌هایی که در آن با آمریکا تقابل مستقیم دارد، از جمله عرصه نبرد اوکراین یا بحران قیمت نفت در جهان مورد استفاده قرار می‌دهد و مسکو بر تأثیرگذاری رسانه‌ها بر سیاست آمریکا حساب ویژه‌ای باز کرده است. البته روسیه، تنها کشوری نیست که این‌گونه مورد اتهام‌پراکنی غربی‌ها قرار می‌گیرد و در این میان و از دید مقامات غربی، ایران و کره‌شمالی نیز به‌عنوان هم‌پیمانان روسیه البته در برخی زمینه‌ها، جزء کشورهایی محسوب می‌شوند که این‌گونه از حملات سایبری برای واردکردن فشارهای اجتماعی به کشورهای غربی و ایجاد نابسامانی در فضای سیاسی یا اقتصادی آنها استفاده می‌کنند. نکته بارز در جنگ‌های سایبری، تغییر سلاح‌ها و سبک نبرد است. در این میدان، دیگر داشتن موشک‌های قدرتمند دوربرد، تانک‌های پیشرفته یا بالگردهای هوشمند، تضمین‌کننده پیروز میدان نخواهد بود و صرفا کسی در این عرصه بر دشمن پیروز خواهد شد که کارکردن با کامپیوتر را بیشتر و بهتر بلد باشد. یک حمله سایبری، درصورتی‌که موفقیت‌آمیز باشد و بتواند حداقل به نیمی از اهداف ازپیش‌تعیین‌شده خود برسد، علاوه بر تأمین کم‌هزینه اهداف کشور مهاجم، می‌تواند امنیت ملی کشور قربانی را با چالش‌های جدی مواجه کند و تأثیر بلندمدتی بر افکار عمومی آن کشور بگذارد که شاید این تأثیر، با هیچ جنگ نظامی مستقیمی مقایسه‌شدنی نباشد؛ چراکه جنگ مستقیم نظامی، حتی در صورت پیروزی مهاجم، چهره مهاجم را به‌شدت در میان افکار عمومی قربانی تخریب خواهد کرد. درگیری روسیه و آمریکا که هم‌اکنون وجه سایبری آن به‌شدت پررنگ شده است، دارای چند نکته است که توضیح آنها خالی از لطف نیست؛ اولین موضوع درگیری‌نداشتن مستقیم دو کشور در فضای سایبری یا نظامی است و به اعتقاد کارشناسان، درگیری‌های تلافی‌جویانه دو کشور، احتمالا به صورت نیابتی خواهد بود. این احتمال وجود دارد که روسیه هم‌پیمانان آمریکا در اروپا و اعضای ناتو را هدف قرار دهد و آمریکا نیز برای مقابله با روسیه، به سراغ متحدان او در خاورمیانه برود؛ موضوعی که در‌حال‌حاضر در نبرد سوریه آن را مشاهده می‌کنیم. نکته دیگر این است که واکنش متقابل هر دو کشور، برای طرف مقابل پیش‌بینی‌پذیر نیست و همین موضوع سبب شده است تا سران شرق و غرب، با احتیاط بیشتری نسبت به یکدیگر عمل کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.