|

چرا از نت‌ورک‌مارکتینگ می‌ترسیم؟

رضا خاقان : اگر به سایت وزارت بازرگانی، صنایع و معادن مراجعه کنید، متوجه می‌شوید بخشی باعنوان بازاریابی شبکه‌ای وجود دارد. فعلا اسامی حدود 22 شرکت دارای مجوز به همراه مشخصات نمایندگی‌ها و محصولات‌شان، آنجا فهرست شده‌اند. همچنین در این بخش قوانین حاکم بر این شرکت‌ها برای اطلاع مراجعه‌کننده منتشر شده و حتی به تفکیک و جزئیات، موارد تخلفاتی که ممکن است در این شرکت‌ها رخ دهد، آمده است. اگر به سایت «ایران‌هشدار» هم مراجعه کنید، هم اسامی شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای، تاریخ صدور و انقضای مجوز، نام مدیرعامل و کالاهایی را که می‌توان عرضه کرد، می‌بینید. اگر شرکتی به هر علتی از قواعد و قوانین بازاریابی شبکه‌ای تخطی یا تخلفی کرده باشد، همان‌جا گزینه‌ای به نام «تعداد اخطار دریافتی» وجود دارد. شما به‌راحتی می‌توانید شرکتی را ببینید که به علت تعدد اخطار، لغو مجوز شده یا شرکتی که تابه‌حال یکی، دو اخطار گرفته ولی مجوز فعالیتش لغو نشده و در مقابل، تعداد بیشتری شرکت هم تاکنون اصلا اخطاری دریافت نکرده‌اند. علاوه بر این نظارت‌ها، اگر به سایت هریک از این 22 شرکت هم که مراجعه کنید، متوجه می‌شوید نشان مجوز بازاریابی شبکه‌ای جلو دید مخاطب به صورت چشمک‌زن خودنمایی می‌کند. اگر نشان به رنگ سبز است، یعنی شرکت اجازه فعالیت دارد. اگر به رنگ زرد بود یعنی یک جای کارش ایراد دارد و به او زمان داده شده تا آن را برطرف کند، اگر به رنگ قرمز بود، یعنی شرکت فعلا تا مدتی برای رفع ایراد به طور موقت تعطیل شده است. این شرکت‌ها مجوز دارند تا محصول خود را به شیوه مستقیم به فروش برسانند، یعنی خریدار به جای مراجعه به فروشگاه، محصول را از سایت سفارش می‌گیرد و دریافت می‌کند. با همه این توضیحات، چرا در ایران ما همچنان فوبیای بازاریابی شبکه‌ای داریم؟ این همه نت‌ورک‌هراسی از کجا می‌آید؟ پاسخش ساده است؛ «شرکت‌های هرمی». بسیاری از ما که زمانی خود یا نزدیکانمان در شرکت‌های هرمی فعال بوده‌اند، فکر می‌کنند بازاریابی شبکه‌ای هم مساوی با شرکت‌های هرمی، حقه، کلک و از دست دادن سرمایه و اتلاف وقت و حتی خطرات احتمالی دیگر است. این درحالی است که شرکت‌های هرمی در همه دنیا غیرقانونی است، ولی بازاریابی شبکه‌ای قدمتی 50ساله دارد. یک نفر می‌گفت به علت آن سابقه ناخوشایند شرکت‌های هرمی، جاافتادن بازاریابی شبکه‌ای که به آن فروش مستقیم کالا هم می‌گویند، نیاز به فرهنگ‌سازی دارد. بازاریابی شبکه‌ای تجارتی است که بیش از 50 سال قدمت دارد. نکات کوچکی در توضیح بازاریابی شبکه‌ای وجود دارد که اگر به آن توجه نشود، درک مفهوم آن را سخت می‌کند. شکل کار از این قرار است که تولید‌کننده وب‌سایتی طراحی می‌کند و محصول خود را به همان قیمت خرده‌فروشی و نه تولید در کارخانه که ارائه می‌کند. واضح است، سودی که به واسطه‌ها می‌رسید، از مابه‌التفاوت تولید و عرضه نهایی بود که در این شیوه در دست تولید‌کننده باقی می‌ماند و تولید‌کننده سود کلانی می‌برد، اما مشکل اینجاست که چون تبلیغات و واسطه‌های سنتی حذف شده‌اند، ویترین محصول صرفا وب‌سایت شرکت تولید‌کننده است و برای همین مشتریانی که آن محصول را می‌بینند یا تهیه می‌کنند، بسیار ناچیز‌ند. این خلأ با بهترین شیوه تبلیغات و با کمترین هزینه پر می‌شود؛ تبلیغ شفاهی. من محصولی را که استفاده کرده و از آن رضایت دارم به دوستم معرفی می‌کنم و دوستم هم آن را می‌خرد. اصطلاحی به نام «مشتری راضی» وجود دارد، یعنی هر مشتری که از محصول استفاده کرد و از آن رضایت داشت، می‌تواند بدل به یک بازاریاب یا تبلیغ‌کننده شود و بابت آن پورسانت دریافت کند و این چرخه می‌تواند به‌همین‌ترتیب ادامه پیدا کند و تعداد این مشتریان راضی بیشتروبیشتر شود. این کار به توزیع عادلانه ثروت و اشتغال‌زایی هم کمک می‌کند. امروزه 103‌ میلیون نفر بازاریاب شبکه‌ای حرفه‌ای در دنیا به این تجارت مدرن مشغول هستند. با همه این توصیفات، آیا به نظر شما همچنان دلیلی برای نت‌ورک‌مارکتینگ‌هراسی یا فوبیای بازاریابی شبکه‌ای در ایران وجود دارد؟ نظارتی که روی فعالیت شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای در ایران وجود دارد، اگر روی همه فعالیت‌های اقتصادی در همه حوزه‌ها وجود داشت، ما قطعا با چیزی با عنوان«فساد سیستمی» روبه‌رو نبودیم. از این نکته نباید غافل شد هرجا پای سود در میان است حتما سر و کله سودجو هم پیدا می‌شود. همان‌طور که با چاقو می‌توان هم جراحی کرد و هم آدم کشت، بازاریابی شبکه‌ای نیز اگر تحت‌ نظارت و کنترل نباشد، آسیب‌زاست. خوشبختانه کارگروهی از وزارت بازرگانی، وزارت اطلاعات، نیروی انتظامی و دادگستری روی صدور مجوز و پرداخت‌ها در شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای نظارت دقیق دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.