مروری بر زندگی و دورههای مدیریتی سعید کشنفلاح
مدرس رئاليست
سعید کشنفلاح بیش از آنکه کارگردان و بازیگران باشد، یک مدیر فرهنگی بود و بیشتر از هر پست و مقامی در این سمت زندگیاش سمتوسو گرفت. بنابراین میتوانست در زمینه بازیگری و کارگردانی نیز تجربههای بیشتری را پیشِروی داشته باشد، اما فعالیت در حوزه مدیریتی که خواهناخواه بسیار هم وقتگیر و سخت نیز مینماید، این فرصت را به او نمیداد که در ابعاد هنری نیز خود را بیشتر عرضه کند. سعید کشنفلاح بهلحاظ مدیریتی پستهای متعددی را در سالهای پس از انقلاب تجربه کرده است. خاستگاه او همانا مرکز هنر و اندیشه اسلامی است که بعدها به نام حوزه هنری وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی معروف میشود. در این مرکز بسیاری از هنرمندان و افراد شاخص فرهنگی سالهای رشد و نمو اولیه خود را طی طریق کردهاند مانند قیصر امینپور، فریدون عموزادهخلیلی، حسن حسینی، محمدرضا هنرمند، فرجالله سلحشور، محمد کاسبی، بهزاد بهزادی و بسیاری دیگر که دراینمیان باید نام سعید کشنفلاح را نیز از قلم نینداخت. بنابراین او ریشه در انقلاب اسلامی دارد و با نگاه دینی همواره در پستهای مدیریتیاش کوشیده است فرامین انقلابی را در این مراکز سمتوسو دهد. دانشکده سینما تئاتر سعید کشنفلاح را بهطور مستقیم از تابستان سال 74 و زمانی که برای مصاحبه کنکور کارشناسی تئاتر به تهران آمده بودم بهعنوان یکی از مصاحبهکنندگان میشناسم و بعدها او در مقام مدیر گروه، رئیس دانشکده سینماتئاتر و مدرس درس مبانی کارگردانی 1 و 2 ما را از داشتههای علمیاش مستفیض کرده است. تأکید او در این دوره مبانی، بیشتر از هر چیزی بر اجرای تئاتری بر پایه رئالیسم بوده است که آن را پایه و اساس درک صحیح کارگردانی و ارائه میزانسن در صحنه تلقی میکرد و به همان شیوه قدیمی از ما میخواست برای هر اثر نمایشی حتما یک دفترچه کارگردانی با تمام ویژگی و موارد لازم تهیه کنیم. این شیوه شاید برای برخی خوشامد نبود، اما بهناچار یک شیوه درست برای کارگردانشدن است چون درک صحیح رفتارهاست که میتواند ما را در هدایت صحیح بازیگران برای القای بهتر شخصیتها رهنمون باشد. به هر تقدیر، بسیاری از بازیگران و کارگردانان بنام کشور که در دانشکدههای مختلف تحصیل کردهاند، حتما چند واحدی را با سعید کشنفلاح گذراندهاند و هریک بخشی از موفقیتهای خود را مرهون این مدرس دانشگاهی هستند. در آن سالهای دهه 70 به دلایل تصمیمات مقامات بالاتر، کمتراستاد مناسبی فرصت حضور در کلاسهای درس را مییافت و اوضاع آموزشی کشور چندان مساعد نبود و مدیران گروه و رؤسای دانشکده نیز توان دعوت را از این اشخاص معتبر نداشتند؛ برای همین اگر هم انتقادی وارد بود به وضعیت کلان آموزشی وارد بود که بسیاری از دانشجویان از این حالت ضعیف آموزشی رنج میبردند و بنابراین کشنفلاح هم نمیتوانست در این اوضاعواحوال قدرت خود را در مقام مدیرگروه یا رئیس دانشکده سینماتئاتر نمایان کند. او همچنین بارها مدیرگروه و رئیس دانشکده سینماتئاتر شده است و همچنین در این اواخر نیز به ریاست دانشگاه هنر منصوب شده بود که متأسفانه همان بیماری همیشگی مانع از انجام مأموریتش به درستی شد و با اصرار و مخالفتهای دانشجویانها و حتی هیأتعلمیهای دانشگاه هنر از این سمت برکنار شد و دیگر پس از آن فقط به تدریس مشغول بود. او علاوه بر سینماتئاتر در دانشگاههای تربیت مدرس، دانشگاه تهران و سوره نیز تدریس کرده و همچنین در سوره بهعنوان مدیر کار کرده است اما بهترین و بیشترین دوره خدمتش را در هیأتعلمی سینماتئاتر گذرانده است. حوزه هنری او در حوزه هنری دیدگاه هنریاش را در آمیزش با ایدههای مذهبی یافته و پرورش داده بود و همین عاملی بود که از سال 83 در حوزه هنری در مقام مدیر کل هنرهای نمایشی فعالیت کند، اما بیماریاش مانع بزرگی بود که در تداوم این سمت بکوشد و برای همین در فروردین 91 مراسم تودیعاش برگزار شد و رحمت امینی که یکی از شاگردانش بود به این سمت منصوب شد. در این دوران او توانست یک دوره جشنواره تئاتر کوتاه جوان (دوره چهارم)، هفت دوره جشنواره سراسری تئاتر ماه، یک دوره جشنواره سراسری پانتومیم، یک دوره جشنواره تک و یک دوره مسابقه نمایشنامهنویسی سیره پیامبر اعظم(ص) را در برگزار کند. کشنفلاح در مراسم تودیعاش گفت: بهعنوان عضوی کوچک، از همان روز اول فعالیتهای حوزه حضور داشتم و اینجا را خانه اول و آخرم میدانم جایی که باید هنر انقلاب را در آن جستوجو کرد؛ چراکه حوزه پایگاه هنر انقلاب است. وی ادامه داد: افتخارم این است کار را به کسی تحویل میدهم که مثل خودم دغدغهها و دانش این عرصه را دارد. نگرانی ندارم آنچه کاشتهام به چه روزی میافتد، چراکه رحمت امینی تداوم این راه را تضمین میکند. تالار مولوی کشنفلاح نیز یکی از مدیرانی است که در تالار مولوی در مقام مدیر تالار انجام وظیفه کرده است، اما او در دورانی در مسند مدیریت تکیه زد که شاید به دلایل تأمیننشدن بودجه و دیگر مسائلی که جهاد دانشگاهی به لحاظ اداری و سازمانی دچارش بود، نتوانست امکان حضور کشنفلاح را در مقام یک مدیر لایق فراهم کند. به هر تقدیر، او در این دوران مولوی را با یک تالار کمتحرک همردیف کرده بود و این هم از آن انتقادهایی است که بر او وارد است. در همان زمان ایسنا در گزارشی نوشت: تالار «مولوی» که یکی از بهترین تالارهای نمایش برای اجرای تئاترهای خلاق دانشجویی و حرفهای بود. امروز جزء تالارهای مهجور است که هرچند با برگزاری مجدد اجراهای تئاتر سعی در احیای خود دارد، ولی همچنان مخاطب واقعی خود را به دست نیاورده است. این تالار که روبهروی ضلع غربی دانشگاه تهران قرار دارد، زیر نظر جهاد دانشگاهی است و اغلب در جشنواره تئاتر فجر و جشنواره تئاتر دانشجویان مورد بهرهبرداری قرار میگیرد و در طول سال کمتر تئاتری در آن اجرا میشود و استفاده برای تمرین نمایشها نیز چندی است که در آن متوقف شده و تنها به اعضای انجمن دانشجویان آزاد اختصاص دارد. کشنفلاح، مدیریت هنری تالار مولوی، در پاسخ به انتقادها گفته بود: تالار مولوی بهعنوان یک واحد زیرمجموعه جهاد دانشگاهی فعالیت میکند و بودجهای که به این واحد تعلق میگیرد، ابتدا به معاونت فرهنگی میرسد و بعد از تقسیم، وقتی به گروه نمایش میرسد، اساسا چیزی از آن باقی نمیماند و فقط در حد گردش کار تالار هزینه پرداخت میشود، هرچند که بعد از انقلاب فعالیتهای تالار، هم از لحاظ کمی و هم کیفی بهبود پیدا کرده است. وی درخصوص فعالیتهای کنونی تالار افزوده بود: درحالحاضر ما بیشتر فعالیتها را متوجه دانشجویان کردهایم و در اکثر ایام سال دو اجرا در عصر و یک اجرا برای کودکان در صبح داریم؛ هرچند که امکانات تالار در حال فرسودگی است و نیاز به حمایت مسئولان دارد. وی در ادامه از انعکاس خبر سکوت تالار در رسانهها و مطبوعات اظهار تأسف کرد: این اشتباه است که فکر کنیم تالار مولوی یک دوره سکوت را سپری کرده است، بلکه بهدلیل کمبود بودجه و مشکلات مالی، ارتباط خارجی با دیگر مراکز و ارگانها و بهخصوص رسانههای ارتباط جمعی برای انعکاس اخبار فعالیتهای تالار نداشتهایم. از طرفی چون تعداد کارکنان ثابت تالار به نصف رسیده است و عده باقیمانده که حدود هفت نفر هستند، مجبور به انجام تمام امور تالار هستند، بنابراین در برخی از قسمتها کمتوجهیهایی میشود و از آن جمله ارگان روابطعمومی تالار است که مسئولیت تبلیغات را عهدهدار است و البته اخیرا، تغییرات اساسی در این واحد هم انجام گرفته است. وی بر این نکته تأکید کرد که آنچه باعث دوام کار در این مجموعه تا به امروز شده است، چیزی جز روحیه جهادگرانه و عشق به دانشجو نیست. بیماری قند او سالها بود که از بیماری قند رنج میبرد و در کنارش از عارضه قلبی نیز در امان نبود. در همان سالهای دانشکده و در حدود 20 سال پیش نیز بارها از هردو بیماریاش برای دانشجویانش گفته بود. این بیماری سرانجام او را زمینگیر و خانهنشین کرد و فرجام کارش این شد که از همه مشاغلش دست بردارد و دیگر فرصتی برای تماشای تئاتر به انگیزه بازبینی و داوری نداشته باشد و این درست همان کاری بود که او بارها در جشنوارهها و کارهای کلاسی در دانشکدهها انجام میداد. بیماری قند عارضهای بود که تا روز مرگش هم دستبردار نبود و در نهایت نیز عامل اصلی مرگش شد. مروری بر زندگی سعید کشنفلاح، متولد 1335، ﻋﻀﻮ هیأت ﻋﻠمی ﺩﺍﻧﺸﻜﺪﻩ ﺳﻴﻨﻤﺎ ﻭ ﺗﺌﺎﺗﺮ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ هنر، کارشناس بازیگری و کارگردانی از دانشکده هنرهای دراماتیک و کارشناس ارشد کارگردانی از دانشگاه تربیتمدرس بود. این مدرس، کارگردان و مدیر تئاتری در پرونده هنری خود کارگردانی نمایشهای «ﻭﺍﺗﺴﻼﻭ»، «ﻣﺮگ ﺁﻭﺍ»، «ﺣﻜﻢ ﺩﺍﺩﮔﺎﻩ»، «ﺭﻭﺷﻨﺎیی ﺗﻴﺮﻩ»، «بیﺭﻳﺸﻪ» و بازی در نمایشهای «ﻟﻴﺮﺷﺎﻩ»، «ﺗﻴﺮ ﻏﻴﺐ»، «ﺻﺎﺑﺮﻳﻦ» و «ﺧﻮﺍﺳﺘﮕﺎﺭی» را ثبت کرده بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.