شهر دوستدار کودک، فاصله میان واقعیت تا آرمان
محمدهادی محمدی
کوفی عنان، دبیرکل پیشین سازمان ملل متحد، در سند وضعیت کودکان در سال 2005 چنین گزارش میکند: وضعیت کودکان جهان در سال 2005 برای نزدیک به نیمی از دو میلیارد کودک در جهان واقعی، روشن میکند که کودکی، به طور قطع و یقین، متفاوت از ایدهآلهایی است که ما آرزوی آن را داریم. فقر، شأن کودکان را انکار میکند، زندگی آنها را به مخاطره میاندازد و توانمندی آنها را محدود میکند. اکنون 11 سال از آن زمان میگذرد. وضعیت کودکان در این سالها ناگوارتر از پیش شده است. به گفته همین منبع: در پهنه جهانی، چیزهای بسیار بر رفاه و سلامت کودکان تأثیر میگذارند. صنعتیشدن، رشد جمعیت، فقر، تخریب محیط زیست، جنایت و جنگ و رقابت مداوم در تولید زبالههای سمی در جو، آبراهها و خاک، بخشی از عواملی هستند که زندگی کودکان را بیش از گذشته تهدید میکنند و یکی از مهمترین عواملی که اکنون و آینده را برای کودکان تیرهتر میکند، گسترش روزافزون کلانشهرهاست. برپایه گزارشهای سازمان ملل تا سال 2025 چهار میلیارد از جمعیت جهان، ساکنان اینگونه از شهرها خواهند بود و به طور طبیعی نزدیک به نیمی از این جمعیت کودکان و نوجوانان هستند. بخش بزرگی از این کلانشهرها را نیز محلهها و مناطق حاشیه شهری تا محلههای بهاصطلاح کثیف و زاغهنشینها تشکیل میدهند. از ویژگیهای این محلهها نزدیکی به محل انباشت زبالههای کلانشهرها یا کارگاههای آلودهکننده است. چنین وضعیتی در کلانشهرهای ایران نیز اکنون وجود دارد و صدها هزار کودک در این وضعیت زندگی میکنند. شهر دوستدار کودک از نگاه یونیسف، نهاد متولی ترویج این نگاه و اندیشه چنین تعریف شده است: شهر دوستدار کودک منظومهای از یک حاکمیت محلی مطلوب و ملتزم به اجرای کامل کنوانسیون حقوق کودکان است. شهرهای بزرگ و کوچک - و نیز اجتماعات کوچکتر- و حتی محیطهای روستایی، همگی دعوت میشوند تا این امر را تضمین کنند که حاکمیت آنان اولویت را به کودکان بدهد و آنان را در فرایندهای تصمیمگیری درگیر کند.
در چنین شهری، آنها باید در تصمیمگیریها تأثیر بگذارند، باورهایشان را درباره آن شهر بیان کنند، در چرخه اجتماعی آن مشارکت داشته باشند، خدمات ضروری مانند آموزش و مراقبت بهداشتی را دریافت کنند، آب سالم و سیستم فاضلاب در دسترسشان باشد، در برابر تبعیض، خشونت و سوءاستفاده پشتیبانی شوند، با امنیت در خیابانها و شهرشان پیادهروی کنند و فضا برای بازی داشته باشند و مهمتر از همه هوای پاک درون ریههایشان دهند. اگر بخواهیم از نگاه کودکانی که در حاشیه این شهرها و در زاغهها زندگی میکنند، این چیزها را ببینیم، زیستگاه آنها چه فاصلهای با شهر دوستدار کودک دارد؟ در زیستگاه این کودکان هیچیک از این عوامل که نام برده شد، وجود ندارد. بهراستی آیا نمیتوان میان واقعیت و آرزو و آرمان پلی زد؟ پلی که این کودکان بتوانند با آن دستکم از برخی از این عوامل بهره ببرند؟ شاید برای ما که در این زیستگاهها زندگی نمیکنیم و خانوادهمان هم درکی از حضور در این زیستگاهها ندارند، این وظیفه دولتها یا حاکمیتهاست که با برنامهریزیهای خود فضای زیستی متعادل و پایدارتری برای این کودکان فراهم کنند. این وظیفه سر جای خود است، اما ما به عنوان یک انسان و یک همنوع چه وظیفهای داریم؟ آسیبها و دشواریهای پیشروی کودکان امروز چنان بزرگ و غولآساست که روند کنونی نهتنها آنها را کاهش نمیدهد که همواره رو به گسترش هستند. ما چه فردی و چه در قالب نهادهای مدنی میتوانیم به جای رؤیاپردازی به ساخت پلهای بزرگ میان واقعیت و آرمان، به پلهای کوچکی فکر کنیم که ساخت آن میتواند اندکی در زندگی این کودکان تأثیرگذار باشد و امید را در نگاه و دلشان زنده نگه دارد. بنابراین شهر دوستدار کودک با تصویب قوانین و آییننامه ساخته نمیشود، بلکه با حضور انسانهای همدل ساخته میشود، انسانهایی که کارشان زدن پل میان پیرامون و مرکز شهر است، آن هم پلهای کوچک.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.