نقد و نقبی بر مطالعات تئاتری قشقایی
چیزی که نداریم
سحر سلطانی
داشتن مرکز مطالعات تئاتری در تالار قشقایی یک ایده جالب و ضرورت اجرائیشدن آن برای حمایت از ایدهپردازان و نوآوران تئاتری است اما نحوه مدیریت و اجرای آن از اساس اشتباه است. یعنی اینکه بهدرستی جمعی از فعالان تئاتری تشخیص دادهاند که باید مرکزی برای ارائه مطالعات تئاتری باشد اما بهدرستی تشخیص ندادهاند که این مهم فقط و فقط از سوی استخوانخردکردههای تئاتری ممکن است و نه جوانانی که هنوز دارند تئاتر را تجربه میکنند یا اینکه هنوز در مدار حرفهایشدن گرفتار نیامدهاند که بخواهند چیزی فراتر از آن را کشف و ارائه کنند. بنابراین آنچه در این روزها تحت عنوان مطالعات تئاتری در تالار قشقایی از سوی گروههای جوان و میانسال تهرانی و شهرستانی ارائه شده است، بیشتر همان حالت تجربهکردن یا چیزی در حد مطالعه دانش تئاتر دیگران است و هنوز برای آن تز (دکترین) و مانیفستی (بیانیه و مرامنامه و شیوهنامه اجرائی) برای ارائه یک تئاتر تجربی و آوانگارد ارائه نشده است. این مشکلی است که فقط هم به این مرکز برنمیگردد چراکه هنوز تعریف درست تئاتر تجربی و حتی تئاتر آوانگارد در کشور ما ارائه و اجرا نشده است. با آنکه از نیمه دوم دهه 40 شمسی و با ایجاد کارگاه نمایش بسیاری مدعی برقراری چنین روالی در تئاتر ایران بودهاند و متأسفانه به دلیل آنکه آن پیشینه درست تئاتری برقرار نبوده و از سوی دیگر مراکز حمایتی و متولیان تئاتر تجربی در ایران مشخص نشدهاند، نمیتوان به هر نوع مطالعه و پژوهشی، مفهوم تئاتر تجربی یا تئاتر پیشرو و آوانگارد را داد. این مطالعات لازم و ضروری برای هر نوع تئاتری است و در دنیای امروز با گستردهشدن مفهوم دراماتورژی بخشی از این مسئولیت به اشخاصی به نام دراماتورژ واگذار میشود تا برای ارائه یک تئاتر با کیفیت بهتر آنچه را باید مطالعه و پژوهش کند و این اطلاعات و آنالیز آن را در اختیار گروه بگذارد که براساس آن بشود تئاتر تولید کرد. ما هنوز یک گروه نداریم که به شکل رسمی در جایی مستقر باشد و برای خود مانیفستی داشته باشد و براساس آن پژوهش و تمرینهایی انجام دهد و در جایی آنها را ارائه و اجرا کند. منظورم هرازگاهیبودن و باری بههرجهت بودن نیست. منظورم این است که برای مثال دانشگاه تهران یا دانشگاه هنر از گروه یا گروههایی حمایت مالی و معنوی کنند و سالن تمرین و اجرای ثابت در اختیارشان بگذارند و این گروههای شناختهشده و بارز نتیجه سالها پژوهشگریشان را به شکل مکتوب و اجرائی در اختیار مخاطبانشان قرار دهند. این همان روالی است که در اروپا و آمریکا، چهرههای نامدار تئاتر تجربی را ساخته و پرداخته است. ما میتوانیم شاهد مطالعات تئاتری بنیادین باشیم که لازمه هر کشور اهل فرهنگ و هنری است و چه جایی بهتر از ایران که تنها رسانا و شناسه به علاوه نام و نشان ملیاش در جهان فقطوفقط میتواند فرهنگش باشد و برای اثبات این مدعا سینمای ایران مثال روشنی است که نامآوران بزرگی را در سه، چهار دهه اخیر به جهان شناسانده است. بنابراین با درنگ و تأمل باید برای سالهای بعد سمت و سوی بهتری به مرکز مطالعات قشقایی داد که بشود به برایند و تاثیر درخور و چشمگیری برای وضعیت بسامانتر تئاتر ایران رسید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.