|

نگاهی به «فصل بهار نارنج»

گلاب‌گیری دل می‌خواهد نه چشم!

جواد رنجبر

«فصل بهار نارنج» نوشته آقای محمود ناظری، به کارگردانی آقای رضا عربی، نمایشی از گروه تئاتر باران است. نمایش داستان همیشگی عاشقی است. دختروپسر جوانی وقت بردن نذری عاشق هم شده‌اند. مثل بیشتر داستان‌های مشابه خانواده‌هایی معمولی دارند و ناگهان سروکله خواستگاری پول‌دار و دور از دنیای عاشقی و دانایی پیدا می‌شود. از اینجاست که کشمكش دختر عاشق‌پیشه و پدرومادر مستأصل و به طور طبیعی پسر عاشق‌پیشه که به سربازی رفته، آغاز می‌شود. نمايش در دقیقه پایانی نمایش اثری کوبنده بر تماشاگر می‌گذارد. اثر کوبنده نمایش عقل و احساس تماشاگر را با هم تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و ناگهان تمام قضاوت او را به چالش می‌کشد. ازاین‌رو نمایش «فصل بهار نارنج» اثری تأثیرگذار است. اما این تأثیر از کجا می‌آید؟ در دقیقه پایانی در لحظه‌ای که بازیگران چشم‌بندهایشان را برداشتند و معلوم شد همه نمایش را بازیگرانی نابینا اجرا کرده‌اند، نمایش تأثیر خود را گذاشت؛ فراتر از داستان و درام و تکنیک‌های اجرا. اگر در وقت اجرای نمایش آن را معمولی یا ضعیف می‌پنداشتیم، با دانستن ضعف جسمی بازیگران نمایش از حد متوسط فراتر رفت و به یک اثر هنری درخور‌توجه تبدیل شد. نابینایی ضعف جسمی بزرگی است اما نه از انسانیت می‌کاهد و نه از احساس و آموزندگی و دانش‌پذیری انسان. به‌همین‌دلیل است شاید، که در نمایش گلی به حمید، که شغلش گلاب‌گیری است، می‌گوید: گلاب‌گیری دل می‌خواهد نه چشم! اما اجرای یک نمایش با چشم‌های بسته کاری بزرگ است و تأثیر ویژه‌ای بر تماشاگر می‌گذارد. تئاتر هنری است که با استفاده از همه حواس متجلی می‌شود و فقدان یکی از آنها درواقع فراتررفتن از محدودیتی بزرگ است. تئاتر هنر ارتباط انسانی است و وقتی یک گروه نابینا در برابر تماشاگرانی بینا قرار می‌گیرند و نمایشی را اجرا می‌کنند، ارتباط انسانی به واسطه ضعف جسمی که یک طرف این ارتباط دارد، عمیق‌تر می‌شود و ابعاد بیشتری از خود آن نمایش می‌یابد. یکی از ساده‌ترین تأثیرهای آن دانستن چندین‌باره این اصل است که انسان محدود نیست؛ حتی محدود به ساختار جسمی خود یا معلولیت خود. شاید از این پس در خیابان‌های شهر وقت دیدن یک نابینا به جای ترحم به او به‌عنوان یک معلول احترام یک هنرمند را نثارش کنیم؛ شاید او هم هنرمندی باشد. این احترام هم به هنر است و هم به طور ویژه به هنر معلولان. هنر معلولان مزایای بسیاری دارد؛ از جمله بهبود شاخص‌های زندگی خود معلولان. علاوه بر آن، در انتقال مفاهیم انسانی مانند شکست و پیروزی و تحول آنها بسیار موفق عمل می‌کند. در پایان نمایش درددل‌هایی شنیدم درباره هنر معلولان و توجه‌نکردن به آن. ‌ای کاش به هنر معلولان به‌عنوان بخشی مهم و تأثیرگذار از هنر، به‌ویژه در تئاتر، توجه شود. این نوع هنر ابعاد فنی درخور‌توجه و نوآورانه ندارد و بسیار بیشتر از نمایش‌های عادی زحمت و پول می‌برد. کارگردان نمایش در همان درددل پایانی گفت برای این نمایش 50دقیقه‌ای 20 ماه با بازیگرانش تمرین کرده است. این همه زحمت و ممارست در کار درواقع ستودنی و نیازمند حمایت جدی همه سازمان‌ها و مراکز مرتبط است و نتیجه‌ای که حاصل خواهد شد، بسیار ارزشمند و درخور توجه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.