گفتوگو با بهرام دبیری، در آستانه نمایشگاهش
طراحیهایم تلخ شده است
رضا آشفته
بهرام دبیری، نقاش و طراح، مجموعه «دشنه در دیس» را که مربوط به دهه ۶۰ است، در گالری گلستان به نمایش میگذارد. در این نمایشگاه ۲۳ اثر طراحی با قلم سیاه روی مقوا را به نمایش میگذارد که مربوط به دهه ۶۰ شمسی و زمانی است که ایران درگیر جنگی نابرابر بود. این طراحیها را سال ۶۴ کار کرده و فضای آنها تاریک و غمناک است. این آثار در ابعاد ۳۰ در ۴۰ سانتیمتر از یکم تا پنجم آبان در گالری گلستان به نمایش درمیآید. با او درباره این طراحیها گفتوگو کردهایم.
چرا عنوان نمایشگاه برگرفته از شعری از شاملو به نام «دشنه در دیس» است؟ باید بگویم این شعر شاملو مربوط به سالهای پیش از انقلاب است که من در آن سالها تحتتأثیر این شعر بودهام و این طراحیها نیز میتواند تأثیرگرفته از آن باشد اما تصویرسازیها بر پایه این شعر نیست. طراحیها مربوط به سال 64 و سالهای جنگ تحمیلی است. میخواهیم بدانیم این طراحیها در چه حالوهوایی خلق شدهاند؟ آن سالها بسیار سخت و سیاه بود، برای اینکه کشور من و بهخصوص چنان که میتوان استنباط کرد جهان یک طرف و ایران یک طرف دیگر قرار گرفته بود و در آن مقطع کشورهای غربی و عربی به صدام حسین کمک میکردند؛ بنابراین جنگ جانفرسا و سختی بر ما تحمیل میشد و این طراحیها و برخی دیگر از کارهایم مربوط به آن سالهاست. اما امروز هم آشفتگی بزرگی در اطراف کشور ما وجود دارد. برای من ایران همواره به مفهوم فلات ایران جلب نظر کرده که از دیواره شرقی مدیترانه و کشور سوریه تا دیواره غربیاش در مرزهای هند و چین و کشور افغانستان را شامل میشود و این به دلیل تاریخ و هنر مشترک است که امروز حاکمان اسلحه، مرگ و پول دارند این سرزمین را ویران میکنند و میبینیم دارند چه کشتارها و آسیبهایی به مردم فلات ایران وارد میکنند. در 40 سال پیش مردم افغانستان ملت روستایی و چوپان با سلیقهها، باورها، فرهنگ و غذایی خاص بودند که در سیوچند سال اخیر تبدیل به جهنم شده که جز جهنم نیز هیچ کلمه دیگری را نمیتوان دربارهاش به کار برد. مردم آواره و گرسنهای که با سختیها و رنجهایی مواجه شدهاند که شباهتی دارد به طراحیهای آن سالهایم که بسیار تلخ هستند و منحصر به همان دوره. چرا این طراحیها را همان سالها یا در سالهای اخیر به نمایش نگذاشتید؟ اگر به خاطر داشته باشید از سال 57 تا 67 که با انقلاب و جنگ مواجه بودهایم، هیچ مرکز نمایشی و گالری قویای نبود. در آن سالها فرصتهای کمی پیش میآمد که تعداد محدودی از آثار را در یک زیرزمین، پارکینگ یا آتلیهای به نمایش بگذاریم. از سوی دیگر من همواره حجم کارهایم بسیار زیاد است و منطقی هم نیست در هر سال بیش از یک نمایشگاه برگزار کرد؛ بنابراین هنوز هم بسیاری از کارهایم در این سالها نیز در نمایشگاهی ارائه نشدهاند. به همین دلیل برخی از این آثار متکی به تاریخ میشوند و باید در سالهایی دور از تاریخ خلقشدنشان آنها را در جایی به نمایش درآوریم. آیا این آثار بهطور مستقیم به جنگ میپردازند و نشانههای بارزی از آن را به نمایش میگذارند؟ بهندرت چنین است. من فقط یک یا دو مورد از پردههای بزرگی را که در سالهای 57 تا 59 خلق کردهام، در دیوار ترمینال و زمان بازگشایی موزه هنرهای معاصر بعد از انقلاب بوده است؛ هیچوقت به اتفاقات نپرداختهام. بلکه استنباطم از اتفاقات را در نقاشیها و طراحیهایم به کار میگیرم و این را میتوان در رنگ، خشونت خطوط، ترکیببندیها یا در صورتها دید و هیچ نشانی از توپ و خمپاره و جنگ در این طراحیها نیست بلکه رنج آمیزاد در آنها تشخیصدادنی است. فکر میکنم بنا بر توصیف شما این طراحیها باید فضای اکسپرسیونیستی داشته باشند؟ کاملا همینطور است. در این شرایط آیا حس میکنید بتوانید بر دیگران نسبت به خشونتهای فراوان در منطقه تأثیر بگذارید و این تأثیر چگونه است؟ هیچ پیشبینیای درباره این تأثیر ندارم اما برای کسانی که مخاطب کارهایم در این چهلوچند سال بودهاند و کارهایم را دنبال کردهاند، این طراحیها شگفتانگیز خواهد بود؛ برای اینکه بهندرت در کارهایم خشونت دیده میشود و من اغلب کارهایم شیرین است و در آنها از رنگهای شاد و زیبایی استفاده کردهام. شاید نسل جوانی که من را نمیشناسد شگفتزده شود، چون میگویند دبیری ما را با رنگ، شادی، نور، زیبایی و امید آشنا میکرد و حالا بسیار تلخ است. فکر میکنم این تلخی هم منحصر به همان سالهای دهه 60 باشد و دیگر به آن نپرداختهاید؟ این برای همان چهار، پنج سالی است که در آن سالها، ماجرای جنگ و مهاجرت جزء دشواریهای ما بود. من فکر میکنم وظیفه نقاش نشاندادن زیباییهاست و اگر به تاریخ هنر ایران هم دقیق شویم؛ چه در ادبیات و شعر و چه در تصاویر، همواره این شادی و زیبایی وجود داشته است و ما فقط در دورهای از نقاشیهای قهوهخانهای کمتر با بیان اکسپرسیو مواجه بودهایم. نقاشی ایرانی همیشه بیان زیبایی و شکوه طبیعت و انسان بوده است. آیا زمان برگزاری نمایشگاهتان برنامه انجام خواهید داد؟ خیر. از روز جمعه اول آبان ماه این طراحیها روی دیوار است و به مدت پنج روز مردم به دیدن آنها خواهند آمد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.