بحران سوریه جرقه یک جنگ جهانی
اردشیر زارعی قنواتی
تنش لفظی بین روسیه و آمریکا حول بحران سوریه وارد مرحله اقدامات عملی شده که برای صلح جهانی بهشدت خطرناک و هشداردهنده است. بعد از شکست توافقنامه آتشبس در سوریه که بین دو کشور با مذاکرات فشرده «سرگئی لاوروف»، وزیر خارجه روسیه و «جان کری»، همتای آمریکایی او، در روز نهم سپتامبر به امضا رسید، تحرکات و اقداماتی از سوی دو طرف انجام شد که روند سیاسی موجود را با شدت بیشتری به دوره قبل از توافق سوق داد. بنابر گزارشات مستند و معتبر که هر دو طرف نیز بر درستی آن مهر تأیید زده بودند، در خلال مرحله اول درمجموع آتشبس رعایت شد و باید طبق توافق عملیات ضدتروریستی با مشارکت دو کشور انجام میگرفت. در اولین ساعات ورود به روز شانزدهم سپتامبر نهفقط مرحله دوم توافق عملیاتی نشد که ائتلاف به رهبری آمریکا با چهار جنگنده اف 16 و آ10 به پایگاه مستقر ارتش سوریه در فرودگاه «دیرالزور» به مدت 50 دقیقه و در چهار مرحله حمله کرده و موجب کشتهشدن حداقل 62 سرباز و زخمیشدن حدود صد نظامی سوری شدند. هرچند بلافاصله روسها و دولت سوریه اعتراض شدید خود را بیان کردند، اما در ابتدا حتی طرف آمریکایی حاضر به پذیرش موضوع نبود اما بعد هم که پذیرفت، بر این نکته تأکید میکرد حملات عامدانه نبوده است. از آنجا که قبل از این حمله به گزارش آسوشیتدپرس، در اتاق بیضیشکل کاخ سفید بین جان کری و «اشتون کارتر»، وزیر دفاع آمریکا، تنش لفظی شدیدی درباره آتشبس در گرفته و مقام ارشد پنتاگون مخالفت قاطع خود را درزمینه توافقنامه بیان کرده بود، تا حدودی مشخص شد هیچ هماهنگیای بین دستگاه دیپلماسی واشنگتن با دستگاه نظامی آن درباره برخورد با توافقنامه آتشبس وجود ندارد. این گزارش که بعدها از سوی دیگر منابع خبری و مقامات نزدیک به دولت «باراک اوباما» هم تأیید شد، نشان میداد سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) نیز با جانبداری از مواضع پنتاگون در مقابل توافقنامه به این بهانه که به صورت یکسویه تضمین منافع روسیه و بقای دولت «بشار اسد» است، مواضع جان کری و اصولا توافق آتشبس را قابلقبول نمیداند. این واقعیت با توجه به اشراف کامل روسها بر محیط بحران سوریه و نقش بازیگران بومی، منطقهای و بینالمللی، از دید آنان پنهان نبود و در مسکو به این نتیجه رسیدند واشنگتن به تعهد خود پایبند نخواهد بود. هشدار روس نسبت به کارشکنی طرف مقابل و درخواست اجرای فاز دوم توافقنامه و مماشات واشنگتن به بهانه اینکه تفکیک و جداسازی بین گروههای میانهرو با گروههای تروریست در حلب و دیگر مناطق امکانپذیر نیست، بهنوعی تکلیف روسها را مشخص کرد. همزمان با این تحولات، در جبهه حلب هم دو طرف منازعه روی زمین حملات خود را علیه یکدیگر تشدید کرده و نیروهای هوایی روسیه در هماهنگی با ارتش سوریه حملات هوایی خود را به مواضع مخالفان در شرق حلب از سر گرفتند. در این مرحله حواشی دیگری از جمله اتهام حمله به کاروان کمکهای امدادی و بیمارستانها در مناطق تحت تسلط مخالفان از طرف محور آمریکایی عنوان میشد که روسها نیز برای هر کدام جوابی ارائه میدادند و حتی برای رفع بعضی از شبهات نیز درخواست کمیسیون مستقل تحقیقات میکردند. ولی ظاهرا ماجرا فراتر از یک اخلال موردی و یک نقض آتشبس بود، چراکه روند بعدی تحولات نشان داد واشنگتن و متحدان منطقهای آن با بازگشت به مرحله «بازی بزرگ» اهداف مهمتری را دنبال میکنند. آنچه اینروزها در سوریه میگذرد و تبعات آن در اقدامات دوجانبه بین آمریکا و روسیه حتی به ورای مرزهای توافقات استراتژیک قبلی همچون معاهدات تسلیحات اتمی قبلا منعقدشده نیز کشیده شده است، خبر از هماوردی بزرگ در سطح جهانی میدهد. عزم «ولادیمیر پوتین» برای حفظ موقعیت راهبردی روسیه در معادلات جهانی و خیز جناح تندرو نظامی-امنیتی در دولت اوباما برای بهشکستکشاندن سیاست مسکو، دقیقا کلیدخوردن همان بازی بزرگی است که تا به امروز پنهانی و بامدارا با آن برخورد میشد و هماکنون به سطح آمده و هر دو طرف مهرههای خود را طوری چیدهاند که در صورت ادامه هزینه سنگینی بر امنیت جهانی و ثبات منطقهای در دوران «آنارشی» فعلی تحمیل خواهد کرد. این روند مخرب و پرریسک آنچنان هشدارآمیز است که در صورت متوقفنشدن آن میتواند حتی منجر به رویارویی نظامی بین دو طرف هم شود. روسها با اعزام بخش بیشتری از نیروهای هوایی، دریایی و پدافندی خود به روسیه، عزمشان را برای جلوگیری از هرگونه حمله نظامی به دولت سوریه و سرمایهگذاری روی نباختن، جزم کردهاند. در چنین شرایطی اگر آنگونه که از درز اطلاعاتی سخنان جان کری در دیدار با هیأت مخالفان اسد در حاشیه نشستهای سازمان ملل متحد که میگوید من نیز چند بار توصیه به اقدام نظامی علیه دولت اسد کردهام که با مخالفت دولت و کنگره روبهرو شد، این اراده برای دخالت نظامی تحقق یابد، باید در انتظار جنگی بزرگ و وحشتناک بود که یک طرف آن آمریکا و طرف دیگر روسیه بوده و میتواند جهانی را به ورطه آشوب بکشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.