|

همه‌ی الحان آقای دیلن

دکتر ادیب وحدانی‌آملی: این جرات آقای دیلن که تقریبا تمام منابع ادبی، غیرادبی (و به تناوب بی‌ادبی) نثر و شعر و به‌خصوص نثر رمان زبان انگلیسی و بسیاری از متون ترجمه‌شده، و متون مذهبی را درونی کند، درهم بیامیزد و بی‌ترس از نمود الهام یا اتهام به سرقت، یک چیز جدید و مورد احتیاج را تولید و عرضه کند، کم جراتی نیست. اما نکته اینجاست که دیلن فقط به قصد چیز جدید نوشتن، چیز جدید نمی‌نویسد و نمی‌نوشت و بنا به سنت رفتاری‌اش نخواهد نوشت. دیلن نگاه می‌کند چه متن‌هایی باید آواز خوانده شوند که هنوز نوشته نشده‌اند و بعد آنها را می‌نویسد. این توان دیلن که در دریاهای دور و دراز موسیقی فولکلور طبقه کارگری سفیدپوست و سیاه‌پوست آمریکا که به‌ترتیب سبک‌های کانتری و بلوز نام دارند، غوطه بخورد و شنا کند و استحمام کند و روی آب دراز شود و کف پر از شن و سنگ و ماسه و زباله آن را ببیند و لمس کند و آن آب را بچشد و مزه‌مزه کند و بگذارد چشم‌هایش بسوزند کم ‌توانی نیست. اما دیلن وقتی از این همه سنت آن‌قدر چیز بیرون آورد که شروع کرد به آن چیز پس‌دادن، تنها آدمی تلقی شد که با این سابقه که از بلوز توانایی بروز و اجرای جنسیت را (در کنار خیلی چیزهای دیگر) یاد گرفت و از عالم ساده صمیمی کانتری ترانه‌های اعتراض را به موسیقی پاپ معرفی کرد. دیلن در این راه از مهم‌ترین نظریه‌های ادبی معاصر بهره گرفت اما برخلاف دیگرانی که فقط ادبیات و نظریه ادبی را می‌خوانند و آن را با زندگی‌هاشان درنمی‌آمیزند یا بدتر از آنانی که صرفا به نظریه‌پردازی و حرف‌زدن در حیطه حقیر و ناحق نق‌نق مشغولند و الان هم نق می‌زنند که چرا دیلن نوبل ادبیات را گرفته، باب دیلن با روحیه‌ای برنده و با توان بالای ریسک، با پشتکار و با مخاطب خود را عالی و باسواد درنظرگرفتن نوشت. او مایه حسد و برخی بغض بسیاری بازندگان بود اما در زندگی شخصیش همیشه برنده نبود. او همان‌طور که دقیقا همیشه پاهایش را روی یک سنت ادبی پیش‌تر از خودش می‌گذاشت و روح نوآورانه آن سنت را در اثرهای خودش بازمی‌آفرید در زندگی هم روحیه برنده‌ای داشت که تجربه‌های شخصی خود را به روش‌های خلاقانه اما بدون فراموش‌کردن سنت‌ها به کار برد. دیلن در سال‌هایی زیست که در مدارس آمریکا مانورهای مخصوص حمله اتمی آموزش داده می‌شد. در خانه‌ای که یک پدر بی‌نهایت فعال به دلیل بیماری خانه‌نشین شده است. از بقایای یهودیان آواره‌ای بود که از ترکیه به لهستان و از آنجا به آمریکا گریخته بودند عمیقا مذهبی بودند و در دامان مادربزرگی پرورش یافت که جدای از محبت بی‌حدوحسابی که به نوه‌اش می‌بخشید، به او یاد می‌داد که «خوشبختی انتهای مسیر نیست، همان مسیر است». دیلن در زمانی بزرگ شد که هر چند خانه در آمریکا دارای فقط یک خط تلفن بود و از همان کودکی طوری حرف می‌زد که فقط مخاطب خاصش متوجه منظورش شود و این سنت را ادامه داد، توانست ادامه بدهد. او در دوره تغییرات بزرگ، در آن زمان که نیمی از جمعیت آمریکا زیر بیست‌وپنج سال سن داشتند و پول داشتند و شنیده‌شدن صداشان را می‌خواستند و درست عین دهه شصتی‌های ما آن چیزی را که می‌خواستند به‌اصرار می‌خواستند و تا وقتی نگرفته بودندش کوتاه نمی‌آمدند، روی موج موسیقی سوار شد. یکی از دوستان دیلن نقل می‌کند که او آن وقت که مشهورترین ترانه اعتراض را نوشت درباره آن توضیح داد: «این کار مخاطب دارد. مخاطب آن را می‌خواهد» اما دیلن بعد از به‌دست‌آوردن مخاطب در حد و سطح مخاطب باقی نماند. او سلوک روحیش را با بالاوپایین‌های چنین زندگی‌ای انجام داد و مطلقا در همه آهنگ‌هاش به خودش صادق ماند. او توانست با موفقیت ترانه را به جایگاه اصلیش، به آن حد اعلای مطلوب و دور از دست برساند. او ترانه را باز به شعر تبدیل کرد. شعر دیلن استفاده از همه امکانات رواییست. او دارای لحن‌های متعدد است، دارای راوی‌های متعدد است، استاد بازنویسیست، مرید مطلق صنعت ادبی تضمین و بی‌اعتنا به اتهام دزدی. اسطوره‌های باستان و لالایی‌های مادران و ضجه‌های بردگان، قصه‌های یاغیان و رمان‌های استادان، شعر منهدم بیت‌ها و استراتژی‌زدایی آنها و سرودهای مذهبی در کلیساها و فیلم‌های سینما مواد اولیه اوست. او می‌بیند و می‌خواند و درهم می‌آمیزد سرحوصله، با همه دل و جان عظیم پرظرفیت و توانمندش روایت می‌کند. گاه که در یک متن ساده یک سطر اعلا می‌نویسد آن سطر را حذف می‌کند تا تعادل متن به هم نخورد. او همه وجودش را در آهنگ می‌ریزد و بعد خودش را پس می‌کشد. خودنمایی نمی‌کند و توانایی‌هاش را به رخ نمی‌کشد. بین متن و مخاطب قرار نمی‌گیرد و دقیقا به دلیل همین حذف مطلق «خود» است که خودش بیشتر به چشم می‌آید. چه آن خود شر و شیطان و شوخ‌و‌شنگ دهه شصتش و چه مرد خانه‌خراب بیوه دهه هفتادش و چه موجود بی‌نهایت متعصب دهه هشتادش و چه عاقله مرد جدی دهه نود و چه این پیرمرد دوست‌داشتنی زنده‌دل سده حاضر.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.