منتقدی که سینما را پدرانه در آغوش گرفت
در سایه خوبی «زاون»
شرق: مراسم بزرگداشت زاون قوکاسیان با حضور چهرههایی چون محمدرضا اصلانی، خسرو سینایی و ناصر فکوهی در سینماتک موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد. در این مراسم که 15 مهر برگزار شد، محمدرضا اصلانی، کارگردان و نویسنده، با تأکید بر اینکه این مراسم بزرگداشت، نهتنها برای قوکاسیان بلکه برای همه سینمای ایران است، گفت: «سینمای ایران از دهه 40 تاکنون با نوجوانی و جوانی قوکاسیان آغشته شده است، او برای سینمای ایران معرف بوده است. قوکاسیان از سنین جوانی در سینما فعال بود و در اصفهان افراد اهل سینما و هنر را گرد هم آورد و این امر مقدمهای بود تا شخصیت خودش را بهعنوان پشتیبان پیدا کند. او از منظر ایدئولوژیک و جناحبندی به سینما نگاه نمیکرد و سینما را با تمام وجوهش میدید. قوکاسیان، سینما را مانند یک پدر در آغوش گرفت». او با اشاره به تأسیس دانشگاه سپهر گفت: «قوکاسیان در آن سالها از تهران به اصفهان رفت و این مهاجرت بیشتر یک تحصن بود، او چند دوره جشنواره سینمای کوتاه را به بهترین شکل برگزار کرد، اما سینما را تعطیل و او را از سازمان اخراج کردند، اما زاون با راهاندازی دانشگاه سپهر، این طردشدگی را جبران کرد و شرمندگی را برای کسانی که او را طرد کردند، برجای گذاشت. درواقع او با رفتار آموزنده خود فضای رشد و بالندگی را در دانشگاه به وجود آورد».این کارگردان در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به چنددستگی و تقابل سیاسی در سینمای ایران تصریح کرد: «امروزه سینمای ایران دچار چنددستگی و تقابل سیاسی حرفهای و رویکردی شده است، در نتیجه باید دوستی را در خود حفظ کند. ما باید بدانیم سینما در یک موضع پیش نمیرود و سطوح مختلف آن، ارزشهای فرهنگی و ملی را شکل میدهند».او با اشاره به اینکه قوکاسیان یک الگو بوده است، گفت: «او با همه افرادی که در جناحهای مختلف بودند، رفتار کشفکننده داشت، امروزه سینمای ایران از این رفتار کشفکننده دور شده است». در ادامه مراسم، ناصر فکوهی، جامعهشناس و نویسنده، با اشاره به سهم علمی و فرهنگی قوکاسیان در مجموعه فرهنگ مدرن معاصر ایران با تأکید بر دانشگاه گفت: «زاون یکی از معدود نویسندگانی است که از دهه 50 نقد سینما را شروع کرد و اولین کتابش نقد سینمایی و تحلیل سینمایی است، کتابهای او یک مدل از تحلیل فیلم را ارائه میدهد».فکوهی ادامه داد: «زاون اعتقاد داشت فیلم و سینما دارای ارزشی فراتر از هنر و سینماست. ما 15 سال پیش فیلم را وارد دانشگاه کردیم و در اولین قدم فیلم مستند و داستانی را در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران نمایش دادیم و بعد از آن دانشگاههای دیگر نیز این کار را انجام دادند. امروزه، فیلم نه بهعنوان سینما بلکه باید بهعنوان علوم اجتماعی و انسانی در دانشگاهها تدریس شود». در ادامه مراسم، یونس تراکمه، نویسنده و منتقد، متنی را که آماده کرده بود، خواند: «زاون یک پدیده و شخصیت بود. پدیدهای به نام زاون را در مقوله سینما نه میتوان نادیده گرفت و نه میتوان تعریف خاصی از او ارائه داد. او کارهای مهمی کرد، اما انگار برای خودش اهمیت نداشت. هر کاری که میکرد در آن لحظه برایش هیجان داشت. او گفتوگوهای طولانی با دستاندرکاران سینما داشت که همه آنها را ضبط میکرد. این گفتوگوها برای او انگیزه بود و مطبوعترین لحظات زندگیاش را رقم میزد». تراکمه در ادامه افزود: «هر کاری انجام میداد برای پاسخ به نیاز و شور خودش بود، بههمیندلیل برای مخاطبان خود نیز همیشه پاسخی داشت. از آثار وی میتوان جایگاهش را در رشد فرهنگ و سینما تحلیل کرد». خسرو سینایی، کارگردان و فیلمنامهنویس، درباره شخصیت «زاون» گفت: «همه حرفها در نهایت در سایه خوبی قوکاسیان قرار میگیرد و کمتر به فعالیتهای او توجه میشود. ارزش اصلی «زاون» این است که او عشق به سینما و شناخت آن را به دانشجویان خود آموخت. عشق به سینما در زاون مانند عشق انسان بود». مستند «مثل چشمه» به نویسندگی و کارگردانی طاهره امامی، دانشجوی قوکاسیان، نیز پخش شد. این مستند روایت و نگاهی به زندگی زاون قوکاسیان است. بعد از اتمام این مستند، طاهره امامی بیان کرد: «پروژه «مثل چشمه» پاییز 90 فیلمنامهاش نهایی و از سال 92 فیلمبرداری آن شروع شد و در اواخر کار، قوکاسیان درگذشت». در پایان مراسم نیز رئیس دانشگاه سپهر با اشاره به شخصیت قوکاسیان گفت: «او بنیانگذار و ستون اصلی دانشگاه سپهر بود و من زاون را مانند سقراط میدانم. سقراط گفت من و مادرم هر دو ماما هستیم؛ مادرم بچهها را میزایاند و من اندیشهها را میزایانم. زاون نیز ذهن سینمایی را به زایش وامیداشت». زاون قوکاسیان، کارگردان، فیلمساز، منتقد و مدرس سینمای ارمنیتبار بود که در سال 93 به دلیل ابتلا به سرطان درگذشت. مراسم بزرگداشت زاون قوکاسیان با مشارکت سینماتک و موزه هنرهای معاصر تهران و دانشگاه سپهر اصفهان در شامگاه 15 مهرماه برگزار شد و جمشید مشایخی که بهعنوان یکی از سخنرانان به این مراسم دعوت شده بود، به دلیل کسالت نتوانست در این مراسم حاضر شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.