اقتصاد محرم کجا میچرخد؟
سیاهفروشان تهران
هما نصرتي: چند روز مانده به دهه محرم، شهر، رنگ سیاه و سبز و سرخ به خود میگیرد با کُتَلهای رنگارنگ که در گوشهوکنار، بالای سر علمها به هوا رفتهاند تا پیشواز روزهای تلخ عزاداری اینطور به سراغ تهران بیاید. چنین دستگاه باعظمتی، اقتصادی را هم به راه انداخته که خصوصا در همین روزها فعال میشود، اغلب جنسها هم وارداتی است؛ مثل دستگاههای صوتی، عَلَم و ادواتی که عموما از آهن ساخته میشوند و آنقدر نمونههای ایرانیاش گران است که خرید محصول چینی میصرفد. از طرف دیگر، برخی از الزامات این مراسمها هم باید خریداری شوند و بههمیندلیل بازارهای آنها در کل تهران شناختهشدهاند؛ از ناصرخسرو تا پاساژ مهستان. بازار ناصرخسرو، مهد فروش لوازم عزاداری است، اطراف میدان امام حسین یکی دیگر از مکانهایی است که میشود اینجور وسایل را در روزهای اول محرم پیدا کرد، در پاساژ مهستان میشود جدیدترین مدهای لباس و سیدیهای مداحی را خرید و دور میدان بهارستان میشود کارهای چاپی روی کاغذ و پارچه را انجام داد. اینجا شلوغ است بزرگترین بازار فروش لوازم سیاهی، ناصرخسرو است؛ راستهای که اگرچه نام خوبی در میان مردم جامعه ندارد و اسمش همتراز فروش غیرقانونی داروست، اما در روزهای منتهی به محرم، یکسر سیاهپوش میشود تا تجهیزات عزاداری سال پیشرو را به تهرانیها و شهرستانیها بفروشد. اینجا ارزانترین قیمتها یافت میشود؛ طبل، دُهل، زنجیر، عَلَم، کُتل، پارچه و سیاهی و حتی عروسکهای ماکت و پوسترها و شمایلها را میشود با پایینترین قیمت خرید. راسته ناصرخسرو، 30 تایی بیشتر مغازه ندارد، قیمتها از قبل بین فروشندههای راسته تعیین شده و نمیشود چانه زد. شاید به این دلیل که حرمت جنس موردمعامله مانع از چانهزنی کاسبکارانه میشود، شاید هم بهخاطر نبود یک سیستم قیمتگذاری باشد؛ بهراستی قیمت یک زنجیر را چطور میتوان تعیین کرد؟ چطور میشود برای یک عَلَم قیمت گذاشت و فرق قیمت بین کُتَل برنجی با کتل سربی چقدر است؟ اینجا همه وقتشان کم است؛ آمدهاند زود جنسشان را بخرند و بفرستند هیأت. یکی برای شهرستان جنس میخرد یکی برای شمال شهر، یکی برای خودش و دوستانش میخرد، یکی برای یک گروه صدنفره. جنسها از روی نمونه انتخاب میشوند، فاکتور صادر میشود تا حسابوکتابها را انجام دهند، بعد جنس با وانت از یک انبار زیرزمینی بیرون میآید. پس هم گرفته نمیشود، با یک استدلال ساده؛ «اینجا خیلی شلوغ است، ببین و بخر که پشیمون نشی!» بازاری از اجناس متنوع میدان امام حسین مختص یک شغل بهخصوص نیست؛ راستهای از دکانها و پاساژهای بههمچسبیده است که در هر برههای چیزی برای فروش عرضه میکنند، اما از 10 روز مانده به محرم اینجا، یکی از راستههای فروش لوازم سیاهی میشود. بالای دکانها، پارچه و پرچم سیاه میچسبانند، پشت شیشهها شمایل میزنند و گهگاه صدای طبل و دهلی به گوش میرسد که چشمها را بهسوی خود بکشاند. مغازهداران میدان امام حسین، در این ایام معمولا یا مغازهشان را برای این کار اجاره میدهند یا خودشان از بازار جنس میخرند و میفروشند. شاید دلیل اصلی تغییر چهره میدان امام حسین در این ایام سودجویی به نظر برسد، اما جدای از این، دسترسی آسان به این میدان مهمتر است و جمعیتی که از نقاط مختلف شهر برای خرید لوازم عزاداری به اینجا آمدهاند شاهد این مدعا! قیمتها البته اینجا کمی بالاتر است و دلیلش هزینه باری است که فروشندههای اینجا، برای انتقال بار از بازار پرداخت کردهاند، اما تنوع اجناس بیشتر است چون هر فروشنده کلی در بازار دنبال جنس خوب گشته! از مهستان چه بخریم؟ لوازم دیجیتالی محرم اما نه در میدان امام حسین پیدا میشود و نه در ناصرخسرو، باید کمی به سمت غرب بروید، پایینتر از ازدحام میدان انقلاب، در پاساژی به نام «مهستان». اینجا میشود چیزهایی پیدا کرد که اگر کل بازار لوازم الکتریکی را هم بگردید نمیتوانید پیدا کنید؛ مثلا جدیدترین مداحیها را. اتفاقا پاساژ مهستان هم بههمیندلیل شهرت دارد. شما میتوانید اینجا سیدی نوحهای را بخرید که امسال قرار است بین هیأتها مد شود. میگویند بسیاری از مداحها، برای معروفشدن، دستبهدامن فروشندههای این پاساژ میشوند؛ سیدی داخل میشود، با تیراژهای عجیبوغریب کپی میشود و یکهو یک مداح تازه در میان عزاداران سال، به شهرت میرسد. اما مهستان تنها کار ترانسفر مداحها را انجام نمیدهد؛ اینجا جدیدترین مدهای عزاداری هم دیده میشود؛ لباسهای چلیپاشده، نوشتههای شبرنگی بر زمینه سیاه، کلاهها و شالها و حتی عروسکهای ماکت. ظرافت در اجناس این پاساژ حرف اول را میزند، اما طبیعتا قیمتها هم اندکی بیشتر است. عزاداری با جنس کشور چشمبادامیها شاید این حرفها کلیشه شده باشد، اما نمیشود در راستههای بازار چرخید و به صنایع دستی چینیجماعت برنخورد، بااینهمه کسی فکرش را هم نمیکند که چین دستبهکار تولید لوازم محرم هم شده باشد، اما واقعیت چیز دیگری است؛ در آنسوی ناصرخسرو، میدان امام حسین و حتی پاساژ مهستان میشود لیبلهای MADE IN CHINA را دید که کنده شده و به دوری افتادهاند تا مشتریها با خیال راحت جنسشان را بخرند. فروشندهها میگویند؛ سنج، سنج است، کتل، کتل، چه فرقی میکند کار چین باشد یا ریختهگریهای پایین بازار، اما برای احتیاط هیچکس از نام کشور تولیدکننده حرفی نمیزند. چین درحالحاضر کتل برنجی، کتل سربی، پایه علامت، سنج، زنجیر و حتی شال عزاداری را در بازارهای ایران وارد کرده، اما این تمام مشکل نیست. مشکل آنجایی شروع میشود که نصف آهنگران بازار آهنگران تهران که سابق بر این، به این روزها چشم داشتند، حالا کنار گود نشستهاند و آتشبار کورههایشان خاموش است؛ نه پتکی به سندان میخورد و نه چیزی تولید میشود. وسایل عزاداری پیشترها جزء صنایع دستی ما به حساب میآمدند، سبکوسیاق محلی داشتند و جنسشان در هر شهری با همسایهاش فرق میکرد؛ حالا اما وضع تغییر کرده، یک قالب و یک جنس برای تمام کشور آن هم با مارک MADE IN CHINA یا حتی بدون این مارک!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.