شاهکارها کهنه نمیشوند
میلاد کیایی. آهنگساز و نوازنده سنتور
سال 1340 خورشیدی بود (چیزی حدود 55 سال پیش) نخستینباری که افتخار دیدار استاد دهلوی را داشتم؛ در آن زمان کمتر از 18 سال داشتم. به یاد دارم در آن سنین نوجوانی در آموزشگاه موسیقی بنام [آپادانا] در خیابان امیریه که مدیریت آن با آقایی بهنام مشعوف موسیقی بود تدریس میکردم. آن زمان از سوی وزارت فرهنگ و هنر وقت بخشنامه شده بود که هر فردی که موسیقی تدریس میکند باید مجوز مربوطه را دریافت کند. بنابراین از سوی آموزشگاه «آپادانا» معرفینامهای به من برای شرکت در آزمونهای وزارت فرهنگ و هنر برای گرفتن مجوز تدریس موسیقی داده شد. هیأت ژوری آزمون سه نفر بودند؛ روانشاد استاد حسن رادمرد، موسیقیدان و آهنگساز نامدار کشور؛ هنرمندی بسیار محترم که چهره پاک و مصمم و مردانه ایشان هرگز از خاطرم نمیرود، دیگری زنده یاد استاد مصطفی کمال پورتراب که متأسفانه چندی پیش او را از دست دادیم و بالاخره استاد حسین دهلوی. من با 18 سال سن و در اوج نوجوانی در برابر بزرگان موسیقی ایران حاضر شدم. در مایه سهگاه قطعهای را با سنتور برای استادان اجرا کردم. استاد دهلوی از من پرسیدند: «چند وقت است ساز میزنید؟ از چه زمانی شروع کردید؟» در پاسخ به ایشان گفتم: «از هفتسالگی زیر نظر برادر بزرگترم [ایرج کیایی] به فراگیری سنتور و ردیفهای موسیقی ایرانی پرداختم». (روانشاد برادرم بین سالهای 30 تا 32 خورشیدی از شاگردان مکتب استاد ابوالحسنخان صبا بود و نزد او به یادگیری موسیقی میپرداخت. برادرم، برای من، هم حکم برادر بزرگترم را داشت و هم در کسوت استادی معلم موسیقی من بود، در حقیقت او بعد از پدرم، استاد دوم موسیقی من بود). وقتی این توضیحات را خدمت استاد دهلوی گفتم، خوشحال شدند و گفتند: «خب، حالا که کوک سازت سهگاه است، ما در سهگاه، گوشهای داریم به نام [حدی پهلوی]، میتوانی آن را اجرا کنی؟» خوشبختانه چون قبلا نزد پدر و برادرم ردیفهای موسیقی ایرانی را کار کرده و بر آن آشنایی و تسلط داشتم، این گوشه را که بر اوزان مثنوی هم هست، اجرا کردم. استاد دهلوی خوششان آمد و بنده را بهعنوان مدرس موسیقی پذیرفته و تأیید کردند، منتها چون خیلی جوان بودم و هنوز 18 سالم تمام نشده بود، گفتند به شما مجوز موقت میدهیم تا زمانی که به سن قانونی برسید، در آن زمان دوباره باید در آزمون شرکت کنید تا مجوز طولانیمدتتری را به شما اعطا کنیم، اما استاد پورتراب دستبردار نبودند و سؤالات زیادی را در حوزههای مختلف موسیقی، چه ایرانی و چه کلاسیک از من میپرسیدند تا بالاخره من یک جایی بهاصطلاح ترمز کنم! بهعنوانمثال از من پرسیدند: «اگر سهتا بمل داشته باشیم، در چه گامی هستیم؟» و من چون به پیانو نیز آشنایی داشتم، جواب سؤالات را بهخوبی پاسخ میدادم، ولی او مصرانه سؤالات بیشتری از من میپرسید! استاد دهلوی به ایشان گفتند: «استاد، ایشان نوازنده سنتور هستند، شما در بُعد تخصصی ساز خودشان از ایشان سؤال بفرمایید، شما اندکی فراتر رفته و سؤالات دوره عالی و کلاسیک را از او میپرسید!» دراینمیان استاد رادمرد نیز به زیبایی جلسه امتحان را بهاصطلاح بالانس میکردند. این نخستین دیدار من با این مرد بزرگ بود. دیدارهای بعدی من با استاد دهلوی در هنرستان عالی موسیقی ملی در خیابان کاخ آن زمان بود که من سخت تحتتأثیر مدیریت فوقالعاده او در هنرستان قرار گرفتم. میدانید که ما در این مملکت موزیسین و استادهای خوب موسیقی کم نداریم، همینطور نوازندههای خوب، ولی یک مدیر موسیقی خوب خیلی نادر و کمیاب است. مدیران آگاه و بادانش و هنرمندی همچون استادان یگانه، کلنل علینقیخان وزیری که بزرگانی همچون روحالله خالقی و ابوالحسنخان صبا (پدر موسیقی ایران) را در مکتب خود پروراند و تحویل جامعه هنر ایرانزمین داد و دیگری روانشاد روحالله خالقی، هنرمندی آگاه، مدیری مدبر و با دانش موسیقی کمنظیر، دارای بیانی شیوا و قلمی ملیح و زیبا و ذوق آهنگسازی بینظیر با آن آثار موسیقایی والا و کتابهای گرانبهایی که جدا از آهنگهای جاودانهای که ساختند، به تحریر درآوردند. استاد دهلوی نیز از آن دست موسیقیدانان نادری است که مدیری خلاق، جدی و با دانش موسیقایی کمنظیری است که تأثیر بسزایی در یک قرن اخیر موسیقی کشور ما داشته است. من در آن سالها افتخار این را داشتم که اپراهای زیبای استاد دهلوی همچون [بیژن و منیژه] و همینطور اپرتها و دهها اثر باشکوه و ماندگار دیگر او را که با ذوق و هنر موسیقایی بینظیر خود آنها را ساخته و آفریده بودند، در تالار رودکی (وحدت) با ارکسترهای بزرگ موسیقی همچون ارکستر شماره یک صبا به رهبری خودِشان تماشا کنم. آن سالها هرگز از خاطر ما محو نخواهد شد، نام او هرگز از یادها نخواهد رفت و آثارشان همیشه جاودان خواهد ماند. در اینجا جا دارد یک سپاسگزاری از بانوی باوفایشان، خانم سوسن اصلانی (دهلوی)، داشته باشم. این بانوی بزرگوار با وفاداری و فداکاری خویش همواره در طول این سالها در کنار استاد حسین دهلوی بودند. زندگی با یک هنرمند به همان اندازه که شیرین و رؤیایی است، دشواریهای خاص خودش را نیز دارد و خانم سوسن دهلوی، یکی از آن بانوهای بزرگوار تاریخ موسیقی ما هستند که با همسر صاحبنام خود و موسیقیدان بزرگ این کشور وفادارانه زیستند. با آرزوی سلامتی و تندرستی روزافزون برای استاد حسین دهلوی، سایهشان بر سر ما مستدام.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.