|

معرفی برندگان نوبل شیمی ۲۰۱۶

تقدیر از سازندگان موتورهای مولکولی

گروه علم: آکادمی علوم سلطنتی روز گذشته نام برندگان نوبل شیمی 2016 را اعلام کرد. «ژان پیر سوواژ»، از دانشگاه استراسبورگ فرانسه، «فریزر استادارت»، از دانشگاه نورث‌وسترن آمریکا و «برنارد فرینگا»، از دانشگاه گرونینگن هلند، برنده این جایزه شدند. اکنون و با احتساب این سه نفر، تعداد کل برندگان جایزه نوبل شیمی به 173 نفر رسیده است. آکادمی علوم، دلیل اهدای جایزه را «طراحی و ساخت ماشین‌های مولکولی» بیان کرده است. به بیان دیگر، آنها کوچک‌ترین ماشین‌های دنیا را در زمان خود تولید کرده‌اند؛ ماشین‌هایی مثل آسانسور کوچک، عضلات مصنوعی و موتور بسیار کوچک. در واقع آنها مولکول‌هایی ساختند که قابلیت حرکت و جابه‌جایی دارد و زمانی که به آن انرژی دهیم، می‌تواند کاری انجام دهد. در سال‌های اخیر با پیشرفت محاسبات مولکولی، دانشمندان دریافتند چگونه می‌توان فناوری‌ را مینیاتوری کرد و تحولی پدید آورد. برندگان جایزه نوبل شیمی امسال هم، ماشین‌های بسیار ریز و مینیاتوری ساختند و شیمی را وارد حوزه‌هایی تازه کردند. اولین گام را در این زمینه، «ژان پیر سوواژ» در سال 1983 برداشت. او در آن سال دو مولکول دایره‌ای را به هم وصل کرد تا یک زنجیر پدید‌ آید که کاتنان نام داشت. برای اینکه ماشین بتواند کاری انجام دهد، لازم است بخش‌هایی داشته باشد که نسبت به اجزای دیگر حرکت کنند. دو حلقه‌ای که به یکدیگر متصل شده بودند، این شرط را خیلی خوب برآورده می‌کردند. گام دوم را «فریزر استادارت» در سال 1991 برداشت و روتاکسان را ساخت. او یک حلقه مولکولی را روی یک محور مولکولی نازک گذاشت و نشان داد حلقه می‌تواند در امتداد محور حرکت کند. با این پیشرفت بود که آسانسور مولکولی، ماهیچه مولکولی و تراشه کامپیوتری مولکولی ساخته شد. «برنارد فرینگا» هم اولین کسی بود که یک موتور مولکولی ساخت. وی در سال 1999 یک تیغه چرخنده مولکولی ساخت که می‌توانست به طور مستمر در یک جهت بچرخد. او با استفاده از این موتور مولکولی، یک استوانه شیشه‌ای را که 10 هزار برابر خود موتور بود، به حرکت درآورد. او علاوه بر این موتور، یک خودرو نانویی هم ساخت. کارشناسان برای نشان‌دادن اهمیت این دستاوردها در علوم نانو، آن را با اختراع موتور الکتریکی در دهه 30ميلادي مقایسه می‌کنند که بعدها به ساخت قطارهای برقی، ماشین لباس‌شویی، مخلوط‌کن و غذاساز منجر شد. به باور این کارشناسان، با استفاده از این نوآوری‌ها، در آینده می‌توان مواد جدید، حسگرهای تازه و ابزارهایی برای ذخیره انرژی ساخت. آشنایی با برندگان «ژان پیر سوواژ»: متولد 1944 در پاریس. دکترایش را سال 1971 از دانشگاه استراسبورگ فرانسه گرفت. وی استاد دانشگاه استراسبورگ و مدیر یک پژوهشگاه در مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه است. «فریزر استادارت»: متولد 1942 در ادینبورو اسکاتلند. وی دکترایش را سال 1966 از دانشگاه ادینبورگ گرفت و هم‌اکنون استاد شیمی دانشگاه نورث‌وسترن آمریکاست. «برنارد فرینگا»: متولد 1951 در هلند. دکترایش را سال 1978 از دانشگاه گرونینگن دریافت کرد و استاد شیمی آلی همین دانشگاه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.