|

به بهانه هم‌زمانی اجرای «سردار» و زادروز «رادی»

ما و رادی بزرگ

فرهاد امینی . دراماتورژ نمایش سردار

برای یک نفر مثل من که رادی را از لابه‌لای سطور نمایش‌نامه‌هایش شناخته و با آنها زیسته و هنوز گاهی پیش از خواب ملودی شهر بارانی، روزنه آبی یا زمستان شهر ما** را به امید یافتن آرامشی مرور می‌کند، جز تاریخ تولد، تاریخ دیگری برای رادی ممکن نیست: او تنها می‌تواند باشد و عدم برایش معنایی ندارد. میراث رادی برای نمایش‌نامه‌نویسی ما خوان گسترده الوانی است که هرکس به ضیافتش بیاید، چیزکی به نصیب خواهد برد و ما نیز - صدالبته که به ‌قدر خویش- در نگارش سردار از این میراث بی‌بهره نبوده‌ایم. گاهی خیال می‌کنم نمایش‌نامه‌های رادی شبیه فرشی ریزبافت‌اند که پیچ‌درپیچ و آرام، نقشی گسترده را بر پهنه‌ای تصویر می‌کنند، نقشی که جزء و کلش به ظرافت به هم پیوند خورده، پیوندی از طریق خرده‌قصه‌ها و رئالیسمی آرام و ایرانی. ما نیز در سردار تلاش کرده‌ایم در چنین راهی قدم برداریم، درهم‌تنیدن خرده‌قصه‌ها و پیش‌بردن داستانی مفصل، برخلاف نمایش‌نامه‌های آتلیه‌ای و صرفا ایده‌محور، راهی بود که از معلم بزرگ خود آموخته‌ایم. رادی نه در سطح زبان وامی‌ماند و نه در سطح ایده‌ای یک‌خطی...؛ زبانش زبانی زنده و دقیق است و این دومین درس بزرگ او برای همه ماست. از سوی دیگر، آدم‌های رادی آدم‌هایی زنده، آشنا و واقعی‌اند که می‌توان از کنارشان در کوچه گذشت و صدایشان را شنید. هویت غریب آدم‌های رادی چشمه‌ای جوشان برای سنت نمایش‌نامه‌نویسی ماست. این آدم‌ها از مهیارها و بهمن‌ها تا طاهر آمولاخانی همگی میان خود و دیگری دست‌وپا می‌زنند، میان فرهنگ خودی و فرهنگ بیگانه. اینها آدم‌هایی در طلیعه این چندگانگی هستند، آدم‌هایی از نسل شهریور 20 و مرداد 32، اما آیا نمی‌توان این فرهنگ چندگانه و اختلاطی را به‌عنوان هویتی از آدم‌های بر صحنه حفظ کرد و بسط داد به زمانه حاضر؟ آیا نسل بعدی آدم‌های رادی کسانی نیستند که به قول هومی‌بابا، متفکر پسااستعمار هویتی هیبریدی و چندگانه دارند؟ آیا امثال دکتر مردانی و یوسف قاسمی، نمایش سردار از همین نسل نیستند؟ مردانی نمایش سردار، پزشک فوکول کراواتی ازفرنگ‌آمده‌ای است سرشار از وطن‌دوستی و مسئولیت و مذهب که جایی در حدود اعتقاد و بی‌باوری دور می‌زند یا یوسف قاسمی که دل در گرو اعتقادات خویش دارد و چنان با تجدد بیگانه است که حتی عوض‌کردن زنگ موبایل خود را بلد نیست، مردی که با تمام وجود از رفیقش دفاع می‌کند تا پیوند خودش را با ریشه‌ای اصیل حفظ کند. شاید بتوان - باز هم به اغماض- این آدم‌ها و این قصه‌های ریزبافته را دریافتی از میراث رادی بزرگ دانست؛ چراکه ما در تألیف سردار او را پیش چشم داشتیم و امیدمان بود که اثری درخور این خرده‌شاگردی بر صحنه آوریم. تا چه پیش افتد و چه در نظر‌ آید. **نمایش‌نامه‌هایی از اکبر رادی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.