|

از احمدی‌نژاد تا روحانی

محمد خانه‌زر

تا قبل از روی‌کارآمدن دولت روحانی در سال 1392 نوع رابطه ایران با جهان رابطه‌ای از نوع تخاصم و تقابل بوده است. دولت احمدی‌نژاد در هشت سال عملا نشان داد در چارچوب قواعد و نهادهای بین‌المللی، دولتی مسئولیت‌پذیر نبوده است و با تنظیم سیاست خارجی بر مبنای آرمان‌گرایی محض و اتخاذ دیپلماسی تهاجمی، وضعیت تقابل و تنش با جهان را در پیش گرفته بود. مذاکرات بی‌نتیجه هسته‌ای میان ایران و 1+5، ارجاع پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت و صدور شش قطع‌نامه از سوی این شورا علیه ایران و به‌تبع آن وضع تحریم‌های ظالمانه، نتیجه ندانستن درک صحیح، همچنین محاسبات دور از عقلانیت دولت احمدی‌نژاد در عرصه سیاست خارجی بوده که موجب هدررفتن منابع مادی و معنوی و بیشتر امنیتی‌شدن فضای منطقه شده بود. دولت روحانی در همان ابتدا با واقع‌بینی و درک صحیح از شرایط داخلی و بین‌المللی تلاش جدی و اساسی را برای تغییر وضعیت به‌وجودآمده از سوی دولت قبلی به عمل آورد تا وضعیت تنش و تقابل در روابط ایران با جهان را به سمت‌وسوی تعامل و تفاهم سوق دهد. دولت تدبیر و امید با درپیش‌گرفتن گفتمان اعتدال توأم با عقلانیت در عرصه داخلی و خارجی، عملا نشان داد که آمادگی لازم را برای تعامل و آشتی و رقابت سازنده بر مبنای احترام متقابل به‌جای رویکرد تقابل و دشمنی با جهان دارد. تلاش گسترده دولت روحانی برای حل‌وفصل پرونده هسته‌ای که مشکلات عدیده‌ای را برای ایران در سطح داخلی و بین‌المللی ایجاد کرده بود، گواه روشنی از تمایل این دولت برای حرکت به سمت‌وسوی تعامل و آشتی و رقابت سازنده با جهان است. با این اوصاف و براساس مدل امر سیاسی شانتال موفه، نوع رویکرد دولت‌های احمدی‌نژاد و روحانی در عرصه سیاست خارجی را به ترتیب روابطی از نوع تخاصم کامل (آنتاگونیسم) و سیاست رقابتی (آگونیسم) می‌توان در نظر گرفت. مدل امر سیاسی موفه که در آن از رابطه آنتاگونیسم و آگونیسم بحث می‌کند، نوع رابطه و رویکرد این دو دولت با جهان را به‌خوبی می‌تواند تبیین کند؛ بنابراین اتخاذ رویکرد تخاصم و تنش با جهان از سوی دولت احمدی‌نژاد رابطه‌ای از نوع آنتاگونیسم و اتخاذ رویکرد تعامل و آشتی و رقابت سازنده دولت روحانی رابطه‌ای از نوع دوم، یعنی آگونیستی است. دولت روحانی توانست با اتخاذ سیاست رقابتی یا آگونیستی ضمن حل‌وفصل پرونده هسته‌ای از حجم تهدیدها و تنش‌های میان ایران و قدرت‌های بزرگ بکاهد و زمینه را برای تعامل و رقابت سازنده فراهم کند و از سوی دیگر یک آرامش روانی را در کشور و ثبات امنیتی در سطح منطقه‌ای را برای ایران به وجود بیاورد. اتخاذ سیاست آگونیستی دولت روحانی رویکردی مبتنی بر عقلانیت است که ضمن کسب حداکثری منافع ملی می‌تواند دستاوردهای مثبت و ثمربخش دیگری را برای جمهوری اسلامی ایران به همراه داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.