فناوری فضایی و همگرایی فناوریها
عرصههاي نو براي اكتشاف
عباس خاراباف. كارشناس فناوريهاي همگراي شزان
فناوری فضایی یکی از برجستهترین زمینههایی است که در آن شاهد همگرایی فناوریها هستیم، در این حوزه مانند زمینههای فنی مثل پیشرانش، علوم زیستی، علم مواد، هدایت و کنترل و مخابرات کنار هم قرار گرفته و شاهد همگرایی بسیاری از زمینههای دیگر هستیم. فناوری فضایی، مستلزم همگرایی فیزیک، شیمی، زمینشناسی، اقلیمشناسی، اقیانوسشناسی و همچنین طیف وسیعی از علوم کامپیوتر، پزشکی و مواد است. علاوه بر این، ایجاد یک برنامه فضایی نیازمند همگرایی نهادهای اجتماعی است؛ برای مثال، همکاری دولت و صنعت در یک کشور و حتی همکاریها و همگراییهای بینالمللی. درنهایت مسئله این است که همگرایی انسان با کیهان هستی از منظر سؤالات واقعی درباره سفر فضایی انسان و استعمار فضا، فقط در حد یک استعاره عرفانی نیست. همچنین آموزههای فراگرفتهشده از تاریخ پروازهای فضایی ممکن است در سایر حوزههای علم، فناوری و تلاشهای بشری در آینده کاربرد داشته باشد. فناوری فضایی پنجرهای را در جهان میگشاید که از طریق آن کشفیات شگفتانگیز بشری پدیدار میشود. ممکن است در آینده از طریق بررسی تصاویر سیارات شبیه به زمین در مدار ستارههای نزدیک، حیات فرازمینی کشف شود. ممکن است مواد شگفتانگیزی کشف شود که فقط در شرایط بیوزنی امکان تشکیل آنها وجود داشته باشد. شاید حتی قوانین فیزیکی ناشناختهای کشف شود که تابهحال کشف نشده بود. یا شاید تصویری از تشکیل عالم ثبت شود. اینها موضوعاتی هیجانانگیز در حوزه آیندهپژوهی اکتشافات فضایی هستند. قرن بیستویکم از جنبههای زیادی قرن هیجانانگیزی خواهد بود، اما پروازهای فضایی احتمالات چالشبرانگیزی را بیان میکند. از سپیدهدم عصر فضا، بشر قابلیتهای کارآمدی را برای حرکت به بیرون از سیاره مادری خود توسعه داده است. در این روند بسیاری از مأموریتها با موفقیت انجام شده است، برخی از فجایع رخ داده و چالشهای متعددی نیز هنوز باقی مانده است. چه کسی میداند چه اکتشافات دگرگونکنندهای در نیمه اول قرن بیستویکم انجام خواهد شد که آینده را تغییر خواهند داد؟ تنها یک ویژگی اجتنابناپذیر در پروازهای فضایی وجود دارد و آن رخدادن اتفاقات غیرمنتظره است. فضا پر از دستاوردهای بزرگ، ناامیدیها و شگفتیهای فراوان است. به وسیله کاوش در فضا انسان متوجه میشود چه چیزهایی را نمیداند. فقط از طریق همگرایی اهداف، ایدهها، فرصتها و چالشهاست که انسان میتواند به مرزهایی فراتر از سیاره خاکی خود دست یابد و لقب شهروند کهکشانی را به خود بگیرد. سرنوشت، بهترین محیط را برای زندگی به بشریت ارائه کرده است. براساس مجموعه فیلمهای جنگ ستارگان که از دهه 1960 تاکنون در حال پخش است، گریزی از این نتیجهگیری نمیتوان یافت که فضا واقعا سرحد نهایی برای انسانهاست و آنها را به اهداف بالاتری میرساند. اگر بشریت به دنبال این چالش نباشد، اگر ما نتوانیم به سیارههای دیگر سفر کنیم، آنگاه تاریخ بشریت مطمئنا به پایان میرسد. یک پرواز فضایی به عنوان نمونه نشان میدهد انسان واقعا میتواند مشکلات خود را حل کند. در پایان برنامه آپولو، بسیاری از مردم شروع به پرسیدن سؤالهایی نظیر این کردند که «اگر ما میتوانیم یک انسان را روی ماه قرار دهیم، چرا نمیتوانیم...؟» این برنامه بهعنوان یک دستاورد مثالزدنی برای تأکید بر این موضوع به کار میرود که هر چیزی واقعا امکانپذیر است و همچنین دیدگاه بشریت نسبت به چالشهای سخت را بهطور عمومی بهبود بخشیده است و در نهایت به آیندهای پر از امید راهنمایی میکند. حضور بخش خصوصی در فناوری فضایی درحالیکه فناوری فضایی تا مدتی پیش تحت نظارت بخش دولتی بود، فعالیتهای بخش خصوصی طوری پیش رفت که انتظار جالبی از آن بخش به وجود آمد. بخش خصوصی باید دریچههای فضا را به روی همگان باز میکرد. این تصور با ظهور فعالیتهای تجاری ابتدایی مانند ارتباطات راه دور، سنجش از دور و دیگر فعالیتهای تجاری در مدار تقویت شد. سپس دوره جدید کسبوکار فضایی با هدف پیشبرد فعالیتهای فضایی خصوصی آغاز به کار کرد. در اواسط دهه 1990، شرکتهای استارتآپ متعددی برای توسعه پرتابگرهای فضایی جدید با توجه به نیاز روبهرشد بازار رقابتی در حال گسترش راهاندازی شدند. در واقع سال 1996 به عنوان نقطهعطفی در تاریخ دسترسی به فضا ثبت شد. در آن سال، درآمدهای تجاری از فضا در بخش خصوصی که بالغ بر 77 میلیارد دلار شده بود، برای اولینبار از پرداختیهای بخش دولتی پیش افتاد. این روند رشد در سال 1997 با پرتاب 75 محموله خصوصی و حدود 75 ماهواره علمی و نظامی به مدار زمین ادامه یافت. این عدد نشاندهنده افزایش سهبرابری نسبت به سال قبل بود. تحلیل بازار برای دوره پس از آن نشان میداد پرتابهای خصوصی در سالهای آینده چند برابر خواهد شد. یک تخمین اظهار میکرد هزارو200 ماهواره ارتباطی بین سالهای 1998 و 2007 پرتاب شده است. در این زمینه بسیاری از طرفداران پرتابهای فضایی بر این باور بودند بازار به اندازه کافی به بلوغ رسیده است که سرمایهگذاری دولت در بخش خصوصی ضروری نباشد. درعوض، آنها میخواستند دولت فدرال بهراحتی کنار بکشد و به بخش خصوصی اجازه دهد تا فرایند توسعه را بدون کنترل مراحل اداری انجام دهد. علاوه بر این، رؤیای سکونت در فضا جرقه یک حمایت جمعی از طرف یک جامعه فضایی جدید را ایجاد کرد. بسیاری از مردم رؤیاهای خود را درباره کلونیسازی فضا به برنامه فضایی مشارکتی ناسا در دهه 1980 گره زده بودند که به پرواز «کریستا مکالیف» به عنوان یک معلم به فضا، طی مأموریت ناموفق چلنجر در سال 1986 منجر شد. با لغو پروازهای فضایی ناسا بهدلیل آن حادثه، امید خود را در زمینه فعالیتهای خصوصی ناسا از دست دادند. آنها از تلاشهای بیلیونر معروف «دنیس تیتو» حمایت کردند. وی پیشتاز برنامه توریسم فضایی ناسا بود که در آوریل سال 2001 یک هفته کامل را در ایستگاه فضایی بینالمللی سپری کرد. طرفداران توریسم فضایی بر این باور بودند وی بر پارادایم موجود درباره پرواز فضایی انسان فائق آمده که هرکسی در فضا پرواز کند از سوی ناسا و آژانس فضایی روسیه تحتنظارت و کنترل است. حامیان تیتو عقیده داشتند وی مسیر را برای کسانی که میخواهند به این راه ادامه دهند، هموار کرده است. پس از «تیتو»، «مارک شاتلورث» از آفریقایجنوبی نیز در پاییز 2001 به ایستگاه فضایی سفر کرد. متعاقبا عده زیادی هم به صورت شخصی و هم با حمایت اسپانسرها سراغ این گردشگری فضایی رفتند. َ توریسم فضایی که هیجانانگیزترین شکل ماجراجویی توریستی بهشمار میرود، برای کسانی که میخواهند پا را فراتر از مرزهای زمین گذاشته و به اکتشاف بپردازند، انتخاب خوبی به نظر میرسد. هنگامی که امکان دسترسی ارزان به فضا فراهم شود، ورود به مرزهای فضا مانند بیرونآمدن از مرزهای قاره آمریکا در قرن نوزدهم با شجاعت و کنجکاوی همراه با سرمایهگرایی ممکن میشود. همچنین طرفداران جدید فضا از موفقیت فضاپیمای «اسپیسشیپ یک» در سال 2004 که با شایستگی توانست جایزه 10 میلیوندلاری اکس-پرایز «انوشه انصاری» را با عنوان اولین فضاپیمای خصوصی از آنِ خود کند که در 10 روز دو بار به فضا سفر کرد. با پیشرفت این قابلیتهای شرکتهای خصوصی، حمایتکنندگان بر کمرنگشدن نقش دولت در عرصه فضا تأکید دارند. هماکنون قابلیتهای توریسم فضایی، هم برای پروازهای زیرمداری و هم پروازهای مداری در حال توسعه است. علاوه بر این، تلاشهایی برای انجام مأموریت یکطرفه به مریخ و جاهای دیگر که میتوان در فضا سکونت کرد، صورت گرفته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.