|

آمریکا مذاکره با مسکو بر سر بحران سوریه را معلق کرد

آتش‌بس در تعلیق

بی‌اعتمادی عمیق و تضاد منافع، بار دیگر تنش میان دو دشمن دوران جنگ سرد را افزایش داد و اندک روزنه امید برای حل‌وفصل بحران دیرپای سوریه را از بین برد. تنها چند ساعت پس از آنکه روسیه توافق اتمی استراتژیک با آمریکا برای کاهش دخایر پلوتونیوم را به حالت تعلیق درآورد، واشنگتن هم در واکنش اعلام کرد مذاکره با مسکو درباره سوریه را معلق می‌کند؛ امری که دست‌کم در کوتاه‌مدت ضربه‌ای به تلاش‌ها برای کاهش جنگ داخلی سوریه و آغاز مذاکرات صلح خواهد بود. 9 سپتامبر و در پی همکاری روسیه و آمریکا، آتش‌بسی یک‌هفته‌ای در سوریه آغاز شد و حتی بنا بود روابط نظامی مسکو و واشنگتن در صورت پایداربودن این آتش‌بس آغاز شود و دو کشور در حملاتی مشترک مواضع تروریست‌ها را هدف قرار دهند، اما حمله آمریکا به نظامیان دولت سوریه و سپس هدف قرارگرفتن امدادرسانان سازمان ملل، عملا به معنی پایان آتش‌بس بود. اما آغاز تنش‌های عمیق‌تر آمریکا و روسیه آن‌طور که مقامات آمریکایی مدعی هستند، به تشدید حملات پس از پایان آتش‌بس و مشخصا حملات هوایی جنگنده‌های روسیه به بیمارستان‌های حلب برمی‌گردد. بااین‌حال، مثل همیشه دو طرف همدیگر را به آغاز تنش متهم می‌کنند و دراین‌باره نیز روسیه با متهم‌کردن آمریکا به خرابکاری در توافق آتش‌بس، می‌گوید آمریکا مسئول حملات تروریستی در سوریه خواهد بود، چراکه هیچ اقدامی علیه تروریست‌های جبهه النصره انجام نمی‌دهد. از آن‌سو، «جان کربی»، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، در بیانیه‌ای اعلام کرد: «ایالات متحده شرکت در کانال ارتباطی دوجانبه با روسیه را که برای حفظ توافق ترک مخاصمه (در سوریه) برقرار شده بود، به حالت تعلیق درآورده است». به گفته جان کربی، روسیه در این مدت نتوانست به تعهدات خود - از جمله وظایف خود تحت قوانین بشردوستانه بین‌المللی و قطع‌نامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل متحد - عمل کند. اگرچه در پی تصمیم تعلیق روابط از سوی ایالات متحده، وزارت خارجه روسیه بیانیه‌ای شدیداللحن را منتشر و اعلام کرد واشنگتن در راستای تحقق تغییر نظام در دمشق، حاضر است با اهریمن همکاری کند، با این حال، «ویتالی چورکین»، نماینده دائم روسیه در سازمان ملل، که دوشنبه پست ریاست شورای امنیت را در دست گرفت، نسبت به توقف همکاری روسیه-آمریکا در سوریه ابراز نگرانی کرد و گفت این عقبگرد کنونی در سوریه به «جنگ سرد» دیگری میان مسکو و واشنگتن ختم نمی‌شود. علاوه بر این، او تأکید کرد فرصت احیای این همکاری وجود دارد. اکنون قرار است شورای امنیت سازمان ملل طرح پیشنهادی فرانسه درباره برقراری آتش‌بس در سوریه را بررسی کند؛ طرحی که روسیه اگرچه در ابتدا با آن موافقت کرده، اما می‌گوید با برخی از بندهای آن مخالف است. دیپلمات‌های غربی می‌گویند احتمالا نبرد بسیار دشواری برای تصویب این قطع‌نامه در پیش دارند، اما به گفته آنها گزینه جایگزین، سکوت شورای امنیت در برابر این خشونت‌ها در سوریه است. حمله به سفارت روسیه در دمشق هم‌زمان با بالاگرفتن انتقادهای روسیه از آمریکا درباره بی‌تفاوتی به اقدامات جبهه النصره، روسیه از حمله خمپاره‌ای شبه‌نظامیان جبهه النصره به سفارتش در دمشق خبر داد. وزارت خارجه روسیه اعلام کرد سفارت این کشور در دمشق از سوی مناطق تحت کنترل جبهه النصره و شبه‌نظامیان فیلق‌الرحمان هدف حملات خمپاره‌ای قرار گرفته است. این وزارت‌خانه در اطلاعیه‌ای ضمن اعلام این حمله گفت: خوشبختانه در این حمله به کسی آسیبی نرسید. دو انفجار نیز در نزدیکی ساختمان سفارت رخ داده؛ این خمپاره‌ها از منطقه جوبر که تحت کنترل النصره است، شلیک شدند. در این اطلاعیه آمده است: از نظر ما حمله به سفارت روسیه پیامد اقدامات کسانی نظیر آمریکا و متحدانش است که باعث تحریک خشونت و درگیری در سوریه هستند. احتمال استقرار دائم نیروهای روسی در سوریه در‌حالی‌که کشورهای غربی در چند روز اخیر اقدامات نظامی روسیه در سوریه را سرزنش کرده‌اند، رئیس کمیته امور خارجی مجلس علیای پارلمان روسیه گفت در صورتی که دوما (مجلس سفلی) استقرار دائم نیروهای روسی در سوریه را تصویب کند، مجلس علیا نیز توافق را بررسی می‌کند. به گزارش روسیه‌الیوم، کنستانتین کوساچف، رئیس کمیته امور خارجی مجلس علیای پارلمان روسیه، تصریح کرد: در صورتی که دوما این سند را در روز جمعه تصویب کند، ما آماده بررسی این توافق در نشست کمیسیون مجلس در دهم اکتبر هستیم و سپس آن را به جلسه عمومی مجلس در دوازدهم اکتبر تقدیم می‌کنیم. توافقی میان روسیه و سوریه در ۲۶ آگوست ۲۰۱۵ در دمشق امضا شد و به مجلس دوما در اوایل آگوست ۲۰۱۶ برای تصویب آن تحویل داده شد. ------------------------------------------ سامانه ضدموشکی پیشرفته روسیه در سوریه رسانه‌های آمریکایی ادعا کردند روسیه برای اولین‌بار از زمان حضور نظامی مستقیم خود در سوریه سامانه‌ ضدموشکی را در خاک این کشور مستقر کرده است. مقامات آمریکایی که خواستند نامشان فاش نشود، در اظهاراتی به فاکس‌نیوز گفتند: هدف از استقرار این سامانه رویارویی با هرگونه حمله موشکی احتمالی آمریکا در سوریه است. یک مسئول آمریکایی گفت: گروه‌های تندرو در سوریه نظیر جبهه النصره و داعش موشک دوربرد در اختیار ندارند و علت استقرار این سامانه‌ به وسیله روسیه احتمالا به علت نگرانی‌های این کشور از حمله‌ای آمریکایی یا حمله یکی از هم‌پیمانان واشنگتن در منطقه باشد. شبکه فاکس‌نیوز در ادامه گزارش خود به نقل از منابع دولتی آمریکا، اعلام کرد، مسکو سامانه‌ اس-۳۰۰ جدید و پیشرفته خود را به سوریه فرستاده تا مانند سامانه اس-۴۰۰ که در پایگاه حمیمیم است، در عملیات نظامی استفاده شود. منابع اطلاعاتی آمریکا تأکید کردند این سامانه‌ دو روز پیش از طریق دریا وارد سوریه شده و در پایگاه روسیه در بندر طرطوس در غرب سوریه مستقر شده‌ است. در تحولی دیگر هم‌زمان با بالاگرفتن تنش‌ها با آمریکا، روسیه سنگرهای اتمی وسیعی را برای شهر ۱۲‌میلیونی مسکو ساخته است. این سنگرهای عظیم که روز جمعه به وسیله مقامات روسیه افشا شدند، واکنشی به افزایش تنش‌ها میان کرملین و واشنگتن حول محور مداخله روسیه در جنگ داخلی سوریه هستند. ------------------------------------------ خاورمیانه و نظم نوین جهانی جنگ داخلی سوریه رام‌نشدنی و پایان‌ناپذیر به نظر می‌رسد. این سیل خروشان از چشمه‌های آلوده مختلف تاریخی نشئت می‌گیرد: از حمله نابخردانه و بی‌برنامه به عراق گرفته تا بهار پژمرده عربی، از چند قرن کشمکش مذهبی گرفته تا پایان جنگ سرد؛ اما آیا این جنگ می‌تواند راهنمای آینده باشد؟ آینده‌ای که شاید به دل ما خوش نیاید ولی جهان را گریزی از آن نیست. خشونت و نزاع سراسر سوریه را فرا گرفته؛ جنگ‌های داخلی به‌خودی‌خود خرابی زیادی به بار می‌آورند و منافع شخصی بازیگران جهانی هم وضع را از آنچه هست بدتر می‌کند. شخصی اخیرا گفته بود که یکی از مشکلات این جنگ داخلی این است که حتی اگر بپذیریم که بعضی از کشورهای درگیر واقعا خواهان برقراری صلح هستند، ولی صلح اولویت اول آنها نیست. حیف که دقیقا یادم نیست اینها حرف‌های کدام انسان فرزانه‌ای است؛ بنابراين نمی‌توانم اعتباری را که شایسته‌اش است به او اعطا کنم. ایالات متحده و بقیه کشورهای غربی می‌خواهند گروه «داعش» نابود شود و دوست دارند اپوزیسیونی که به اصول دموکراتیک پایبند است جای بشار اسد را بگیرد. ترکیه نگران پناهنده‌ها و ایجاد کشور مستقل کُرد است و نمی‌تواند تکلیف خود را با گروه‌های سنی مشخص کند. اما بازیگر مهم و اصلی روسیه است. راستش حرف و حدیث بر سر اینکه ولادیمیر پوتین واقعا چه می‌خواهد بسیار زیاد است. بعضی‌ها می‌گویند او دنبال بندری در آب‌های گرم مدیترانه است، بعضی‌ها می‌گویند او دنبال حفظ متحدش است و دیگران هم می‌گویند هدفش شکست‌دادن یک انقلاب «رنگی» است. یا اینکه مسئله نمایش قدرت روسیه در جهان است و بعضی از افرادی که چنین نظری دارند در ادامه می‌گویند که این نمایش قدرت هدفی جز جلادادن به چهره آقای پوتین در داخل ندارد. شاید بیش از ربع قرن از پایان جنگ سرد گذشته باشد اما تغییری که در توازن جهانی ایجاد شده، همچنان در جریان است. «باراک اوباما»، رئیس‌جمهوری آمریکا، علاقه زیادی به حل مشکلات جهان از راه نظامی ندارد. ایالات متحده همچنان ابرقدرت اول جهان است ولی دوره کوتاه یکه‌تازی‌هایش که با پایان جنگ سرد آغاز شد، خیلی وقت است که به سر رسیده. بعضی‌ها عقیده دارند که این کشور اعتمادبه‌نفس اخلاقی خود را در بیابان‌های عراق حیف و میل کرد؛ بعضی‌ها هم می‌گویند که مشکل بی‌ارادگی رئیس‌جمهور فعلی است. در هر صورت تصور نکنید که انتخابات ماه آینده به تغییراتی عمده منتهی خواهد شد. «هیلاری کلینتون» شاید دخالت نظامی را افزایش دهد، اما خیلی مشخص نیست که برخورد «دونالد ترامپ» چه خواهد بود؛ او خواهان روابط دوستانه با روسیه است، مخالف دخالت نظامی است اما وعده داده که داعش را نابود کند. دراین‌میان اگر شعارهای انتخاباتی را نادیده بگیریم، می‌توان گفت رئیس‌جمهور بعدی تنها در مسائل حاشیه‌ای با آقای اوباما تفاوت خواهد داشت. برای آشنایی بهتر با نظرات اوباما درباره سیاست جهانی، کاری بهتر از خواندن مصاحبه استادانه «جفری گلدبرگ» در مجله آتلانتیک نمی‌توان کرد. در این مصاحبه مشخص می‌شود که آقای اوباما احترامی برای «آیین‌نامه موجود در واشنگتن که رئیس‌جمهورها باید از آن تبعیت کنند» قائل نیست و فکر نمی‌کند که همه بحران‌ها را باید از راه نظامی حل کرد. مسئله دیگر تنها اراده نیست. دنیا دست‌خوش تغییر است و توازن قوا دیگر مثل سابق نیست تا بتوان همه چیز را به رقابت میان شرق و غرب خلاصه کرد. درست است؛ آمریکا دیگر نه میلی به ایفای نقش کلانتر دارد و نه اعتمادبه‌نفس لازم برای این کار را؛ اما سوریه پیام دیگری هم دارد: دنیا دارد روزبه‌روز چندقطبی‌تر می‌شود. شاید نمایش قدرت محلی چین در آب‌های اطرافش نسبت به گذشته بیشتر شده باشد، ولی این کشور همچنان علاقه‌ای به فرستادن نیروی نظامی برای دخالت در امور داخلی کشورهای دیگر ندارد. روسیه اما کمتر ممكن است بخواهد دست به تظاهر اخلاقی بزند، چیزی که همیشه بسترساز اقدامات نظامی آمریکا بوده؛ البته کسی هم باورش نمی‌شود. ولی حالا دیگر همان اندازه مصر است که آمریکا روزگاری بود. شاید ایجاد بی‌نظمی راحت‌تر از اعمال نظم باشد. حضور در نزدیکی مرزهای پیمان ناتو و اتحادیه اروپا، اشغال کریمه و جلوگیری از غربی‌شدن کشورهای همسایه را در نظر بگیرید؛ سوریه چیزی نیست جز آخرین نمود واقعی تعمیم قدرت نظامی آقای پوتین و تنها چیزی که ممکن است برایش مهم باشد خرج و مخارج این عملیات نظامی است. این روسیه است که خواب قدرت و شکوه زمان شوروی را می‌بیند و مصمم است که حیطه نفوذ آن امپراتوری را برای مدت کوتاهی هم که شده با فتنه‌انگیزی شبیه‌سازی کند، بدون اینکه هدف استراتژیکی داشته باشد. بریتانیا و فرانسه هم شاید هنوز رؤیای شکوه امپراتوری‌های گذشته را در سر داشته باشند، ولی در عمل وظیفه‌ای جز ایفای نقش کمکی در آرمان‌های ازدست‌رفته آمریکا ندارند. شاید این‌گونه پیشرفت امور مطلوب ما نباشد ولی فعلا وضع دنیا همین است، مگر اینکه چیز مهمی را از قلم انداخته باشم. منبع: بی‌بی‌سی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.