توافق اوپک به سود ایران
حمیدرضا شکوهی: وزیران کشورهای عضو اوپک که هفته گذشته در الجزایر گرد هم آمده بودند تا در نشستی مشورتی درباره کاهش تولید مذاکره کنند، برخلاف پیشبینیها به توافق نهایی رسیدند تا از شوق این توافق که پس از هشت سال نخستین توافق اوپکیها محسوب میشود، این نشست مشورتی را به نشست فوقالعاده تغییر نام دهند. این توافق که با هدف تنظیم بازار و جلوگیری از افت هرچه بیشتر قیمت نفت صورت گرفت، در نگاه اول، با توجه به میزان کاهش تولید که 700 هزار بشکه است، چندان اتفاق بزرگی به نظر نمیرسد، چراکه میزان مازاد عرضه در بازار بیش از این میزان است. اما با وجود این، این توافق بیش از کمیت، از برخی جنبههای دیگر حائز اهمیت است. توافق بر سر کاهش سقف تولید، در شرایطی صورت گرفته که اوپک چند سال پیش نظام سهمیهبندی را حذف کرد. این بزرگترین انتقاد وزیر نفت فعلی ایران به دولت قبل در حوزه اوپک است. به اعتقاد بیژن زنگنه، حذف نظام سهمیهبندی اوپک، موجب شد برخی کشورها همچون عربستان، بیش از سهمیه تعیینشده قبلی خود در بازار، نفت تولید کنند و بهاینترتیب پس از آن، از غیبت کشورهایی همچون ایران در بازار که به دلیل تحریمها حاصل شده بود، به نحو مناسبی بهرهبرداری کنند. بههمیندلیل ایران در سه سال اخیر همواره خواستار بازگشت نظام سهمیهبندی اوپک بوده است. از سال گذشته که در آستانه نشست دوحه، موضوع فریز نفتی یا همان توقف تولید نفت کشورها در سقف کنونی بهوسیله عربستان مطرح شد، ایران مخالف جدی آن بود، چراکه با توجه به لغو تحریمها، ایران در صدد بازگرداندن تولید خود به میزان پیش از تحریمها یعنی چهار میلیون بشکه در روز بود و فریز نفتی را طرحی برای مانعتراشی سعودیها با بازگشت ایران به بازار نفت ارزیابی میکرد. بههمیندلیل ایران از آن زمان تاکنون، با پیوستن به فریز نفتی مخالف بود. اما تداوم کاهش قیمت نفت و کسری بودجه عربستان به گونهای بود که آنها مجبور شدند باز هم اجرای طرح فریز نفتی و تثبیت و همچنین کاهش سقف تولید را پیگیری کنند و این امر در نشست الجزایر به طور جدی بررسی شد. چند روز قبل از نشست الجزایر، عربستان اعلام کرد حاضر است 300 هزار بشکه از تولید خود را کاهش دهد مشروط بر آنکه ایران بیش از میزان کنونی که سهمیلیونو 600 هزار بشکه در روز و یک میلیون بشکه بیش از سال گذشته است، تولید نکند. اما زنگنه در بدو ورود به الجزایر این موضوع را رد کرد و بهصراحت گفت ایران سهم 13درصدی خود از تولید اوپک را بر مبنای سهمیههای قبل از تحریمها میخواهد. این موضوع زنگنه به اين معنا بود که در صورت دستنیافتن اعضای اوپک به توافق میزان تولید نفت ایران تا چهارمیلیونو 400 هزار بشکه در روز میتوانست افزایش یابد و در صورت توافق احتمالی باز هم ایران تولیدی کمتر از چهار میلیون بشکه در روز را تجربه نمیکرد. البته لیبی و نیجریه هم شرایطی مشابه ایران داشتند و در صدد افزایش تولید نفت خود بودند. بروز چنین شرایطی، حصول توافق را برای اوپک دشوارتر میکرد. اما انتشار گزارشهایی که نشان از تأثیر بالای کاهش قیمت نفت بر اقتصاد عربستان داشت، نشان میداد سعودیها در اجرای فریز نفتی، این بار بیش از گذشته اصرار دارند. سرانجام این توافق صورت گرفت و در حالی قرار شد کشورهایی همچون عربستان، 700 هزار بشکه از تولید خود را کاهش دهند که ایران از این موضوع مستثنا بود و براساس توافق، حق دارد تولید خود را تا چهار میلیون بشکه در روز - 400 هزار بشکه بیش از میزان فعلی - افزایش دهد. این برای ایران یک پیروزی دیپلماتیک محسوب میشود، چراکه با این توافق، در صورت کاهش قیمت نفت، ایران دیگر در افزایش عرضه به بازار، مقصر جلوه داده نخواهد شد، زیرا اولا براساس توافق نشست الجزایر اقدام میکند و ثانیا این حق برای کشورهای لیبی و نیجریه هم به رسمیت شناخته شده و همین موجب میشد بار افزایش عرضه نفت، فقط بر دوش ایران نباشد. توافق الجزایر، علاوه بر آنکه توافقی به سود ایران است، توافقی به سود اوپک هم است، چراکه ابتدا اعضای اوپک برای فریز نفتی یا همان تثبیت دولت هم به توافق نمیرسیدند، اما اکنون نهفقط برای افزایش نیافتن عرضه به بازار توافق کردند، بلکه قرار شد تولید خود را هم کاهش دهند. این برای اعضای اوپک که هشت سال بود به هیچ توافقی نرسیده بودند، نقطه آغاز دیگری محسوب میشود، چراکه در سالهای اخیر، تأثیرگذاری اوپک بر بازار جهانی نفت با توجه به افزایش تولید کشورهای خارج از اوپک بهویژه آمریکا و روسیه، کاهش یافته بود و اختلافات اعضا این تأثیرگذاری را کمرنگتر هم کرده بود. اکنون توافق الجزایر میتواند خون تازهای در رگهای اوپک باشد که اگرچه نمیتواند اقتدار دهه 1970 را بازیابد، اما تأثیرگذاری بیشتری نسبت به یک دهه اخیر در بازار داشته باشد؛ چراکه آنچه در سالهای اخیر، موجب پنهانشدن اختلافات اعضای اوپک شده بود، قیمت بالای نفت بود و از زمانی که قیمت نفت کاهش یافت، این اختلافات آشکارتر از قبل شد. اکنون با این توافق، میتوان امیدوار بود اوپک و به تبع آن، کشورهای عضو اوپک بهویژه تولیدکنندگان عمده نفت از جمله ایران که در صدد صعود مجدد به رتبه دوم تولید اوپک است، تأثیرگذاری بیشتری در بازار جهانی نفت داشته باشند که این تأثیرگذاری قطعا در عرصه دیپلماسی نیز همچون بازویی فعال نقش ایفا خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.