یادداشتی بر فیلم فروشنده تنها در ميان جمع
انوشه منادی- داستاننویس
«فروشنده» فیلمی است با مهندسی تصاویر، به معنی مهندسی کلمات که فرمالیستها بهکار میبرند. فیلم متکی بر ساخت لحظات و مملو از جزئیات که همه در راستای کارکرد داستان و درونمایه فیلم است. ترکخوردگی و سمتوسوی ویرانی و تنهایی آدمها در میان جمع. آنچه در «فروشنده» فرهادی برساخته است، از کلاس درس، خانه ویران اول و خانه متشتت دوم و خیابان و حتی وانتپیکان و نان ماشینی و... تمام موتیفهای متنوعی هستند از منشور واقعیت که تنها با چرخش نگاه و تاباندن نور بر آن، از سوی خالق اثر، بخشی از رنگینکمان واقعيت را به بیننده نمایانده است. ریزهکاریهایی که تماما در خدمت پیشبرد ماجرا و روایت و شخصیتپردازی است. ترکهای دیوار شکاف رابطههاست و پیرمرد، وسوسه پایداری است که تمام عمر در روح بشر لانه دارد و داماد جوان، راننده وانت، زن و بچههای پیرمرد و وابستگی عمیق میان آنها، تمام فرار از تنهایی محتومی است که روزمرگی تحمیل میکند بر آدمها. در کل فیلم، رابطهها رو به ویرانی هستند یا ویران شدهاند. مفاهیم ناموس و غیرت و آبرو و توهم تجاوز، بر رفتار تکتک آدمها سایه انداخته است. شخصیت زنی که نیست و ابعاد روابطش با همسایهها و صاحبخانه و تأثیرش بر زمان حال روایت و انتخاب نمایش «مرگ فروشنده» و فیلم «گاو»، با همین معماری هوشمندانه در خدمت داستانپردازی فرهادی در آمده است؛ محاکات واقعیت. به همین دلیل نظر دوستانی را که دنبال واقعیت و مابازای مستقیم آن در فیلم هستند، نمیفهمم. داستانپردازی در انتخاب پلانها بهدقت مهندسی شده، حتی نمیتوان پلان جعبه تقسیم برق را حذف کرد. یکدستی و همسویی و انسجام درونی و کارکرد چندسویه پلانها، همه بر محور درونمایه فیلم چیدمان شدهاند. درباره داستان فیلم بر اساس نقد تفسیری میتوان نظریات متفاوتی ارائه داد که فعلا مد نظرم نیست. فرهادی توانسته است فیلم خودش را بسازد. این توانایی را در سینمای مریضاحوال و خرافاتزده نباید دستکم گرفت. «فروشنده»، سینمای هنری-اجتماعی ما را در اندازه سینمای خوب و حرفهای جهان معرفی میکند.
و در پایان: - آدما چهجوری گاو میشن آقا... - به مرور...
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.