|

مفهوم ناروشن طبقه

در كاربرد مفهوم عاميانه طبقه نه‌تنها ميان مردم عادي بلكه در بحث‌هاي دانشگاهي نيز اختلاف‌نظر وجود دارد. واژه طبقه درست مانند كاربردش در گفتار عاميانه در گستره وسيعي از زمينه‌هاي توصيفي و تبييني جامعه‌شناسي نيز به كار مي‌رود و البته بسته به زمينه كاربردش ممكن است درك‌هاي متفاوتي از آن لازم باشد. با درنظرگرفتن تنوع كارهاي تبييني و توصيفي كه واژه‌ طبقه در آنها به چشم مي‌خورد، به‌سادگي مي‌توان ديد كه چرا بحث حول طبقه گيج‌كننده است. البته، گاه بحث اصيل‌تري مطرح است: بحث بر سر پيشنهادهاي جايگزين براي مفاهيمي كه به‌منظور پاسخ‌گويي به پرسشي واحد ضروري‌اند. اما اين بحث، گاه بازتاب‌دهنده دستور كارهاي مختلفي است. برخي جامعه‌شناسان مدعي‌اند طبقه از ميان رفته است؛ با اين توضيح كه مردم كمتر احتمال دارد بر اساس طبقه هويت‌هاي پايداري بسازند و رفتار سياسي خود را بر پايه طبقه جهت دهند. درحالي‌كه بسياري ديگر بر اين باورند كه طبقه همچنان يكي از مشخصه‌هاي پايدار جامعه معاصر باقي خواهد ماند و مقصودشان اين است كه آينده اقتصادي افراد به نحو چشم‌گير، همچنان به رابطه‌اي وابسته است كه آن‌ها با انواع گوناگون دارايي‌هاي ارزشمند دارند. اريك اولين رايت از جمله متفكراني است كه مشخصا بر اين موضوع متمركز بوده و در كتاب «رويكردهاي تحليل طبقاتي» مي‌كوشد به كمك متفكران ديگري چون برين، گروسكي، پاكولسكي، واينينگر و سورنسن زنجيره پيچيده‌اي از مفهوم‌پردازي‌هاي متفاوت طبقه را تبیين كنند. هر يك از نويسندگان كتاب مطالب فراواني در باب مسائل طبقه و نابرابري نگاشته‌اند و در اين كتاب هر يك درباره نوع مشخصي از تحليل طبقاتي نوشته‌اند. هدف هر يك از آنها توضيح مباني نظري رويكردي است كه به نظرشان مرجح است: يعني بيان مفروضات زيربنايي، تعريف نظام‌مند هر يك از عناصر مفهومي، مشخص‌كردن اهداف تبييني مفهوم و متمايزساختن آن رويكرد از ساير رويكردها. درحالي‌كه بيشتر اين رويكردها كمابيش ريشه در سنت فكري مرتبط با برخي نظريه‌پردازان كلاسيك (ماركس، وبر، دوركيم) دارند، فصول اين كتاب به بحث درباره مفهوم طبقه در نوشته‌هاي اين چهره‌هاي بنيان‌گذار نمي‌پردازند. شش رويكرد مختلف در اين كتاب ارائه مي‌شود: فصل اول به قلم رايت به بررسي يكي از رويكردهاي تحليل طبقاتي در سنت ماركسيستي مي‌پردازد. ايده اصلي در اينجا تعريف مفهوم طبقه برحسب فرايندهاي استثمار و پيوند‌دادن طبقه به نظام‌هاي متفاوتي از مناسبات اقتصادي است. فصل دوم، نوشته ريچارد برين، شكلي از تحليل طبقه را بررسي مي‌كند كه با سنت وبري پيونده خورده است. در اين فصل هدف اصلي تأكيد بر مفهومي از طبقه است كه بر محور شانس‌هاي زندگي اقتصادي مردم مي‌گردد. فصل سوم اثر ديويد گروسكي، به شرح و تفصيل نوعي تحليل طبقاتي مي‌پردازد كه در سنت نظريه جامعه‌شناسي دوركيمي مي‌گنجد. فصل چهارم، به قلم اليوت واينينگر به اصول محوري تحليل طبقاتي بورديو پرداخته است. فصل پنجم نوشته اوگه سورنسن رويكردي را به تحليل طبقاتي معرفي مي‌كند كه بهره‌مند از عقلانيت اقتصاد نوكلاسيك است. و در فصل آخر، يان پاكولسكي، بنيان‌هاي آنچه را كه مي‌توان اصطلاحا «تحليل پساطبقه‌اي» ناميد بسط داده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.