یک نگاه بر ۲ نمایش ویژه کودک و نوجوان
صور خیال در تئاتر کودک
همایون علیآبادی. منتقد و پژوهشگر
نگاه اول/ ماهپیشونی مریم کاظمی کاری جمعوجور و دلانگیز که با همه همدلی و مهر بروبچهها به متن و اجرا بهدلیل شلوغی، بیانضباطی و گونهای هرجومرج صحنهای، آنگونه که باید بر دست و دل ننشست. حکایت ماهپیشونی از قدیم و ندیم، از زمان حرکت کبوترهای سفیدی که بر گیسوان برفی مادربزرگها در زیر سهکنج دنج و کنجکنج کرسیهای منقلی و زغالی بر یادها خوش نشسته و بر طاق نسیان کوبیده نشده است. اینبار مریم کاظمی حکایت و نگاه دیگری بر متن دارد که درواقع از فرط شلوغی و بیپرنسیبی کولاک میکند. کارگردان محترم تنها به محض اینکه نمایش به انتها رسید، از همگان و خاصه کودکان میپرسد از نمایش خوشتان آمد و پاسخ دستهجمعی بچهها: بله، عالی بود. چه نکو و چه نکوهیده! کاش ما هم غریب به نیمقرن قبل طی عمر و ایام میکردیم و میگفتیم: معرکه بود، اما واقعیت جز این است، فضاسازی نامناسب، بازیها بسیار پرانرژی و مغروق در صرف انرژی و خاصه حس زیباشناختی حتی با آنهمه تمهید برای کوچولوها ابدا چیزی از زیبایی که عنصر اصلی برای ارتباط با بچههاست، نداشت. از انتخاب بازیگر که دیگر چه باید گفت؟ که به اعتقاد من برای اولینبار به صحنه رفته بودند. با عجله و آشفتگی گردوخاک مهیبی بر صحنه جاری ساخته بودند که بهراستی ضدارتباط و غیرهنری بود. باری دگر چه بگویم؛ هیچ؟ گریه هم کاری است، آن هم در مکانی که باید خندید. درهرحال خانم کاظمی داستان ماهپیشونی را با تساهل و تسامح از کف داد و با گلچینگلچین دانش اندکش، از حضور بازیگران در کنار صحنه تا آن پادشاه قدرقدرت هیکلمند و آن بروبچههایی که از زیبایی تئاتری چیزی به مواریث حسی نداشتند، اجرا را از دست داد. این وجیزه را با توصیه به ناصیه دقت بیشتر، سخای افزونتر و ایجاد تصویرسازی و نه شلنگتختهانداختن بهعنوان تئاتر کودک و نوجوان به پایان میبریم و دوستان خوب را از متن متقن دوستمان، اردشیر صالحپور، ارجاع میدهیم که لااقل در متن بسیار ادیبانه است و میداند که چون با کودک سروکارت فتاد، پس زبان کودکی باید گشاد. قصه بختبرگشته نوشته کیرمرث قنبریآذر و کار رحمت امینی امینی بچه باذوق، نکتهسنج و دوستداشتنیای است، قریحه طنز در او موج میزند و آگاهیهای متحولش از هنر تئاتر کودک، از او یک کارگردان و مدرس خوب و شایسته ساخته. این اجرا به اعتقاد من، درستترین اجرای سالهای اخیر در اقلیم و قدوقامت قیامت ارتباط با بچههاست و چه بچههایی بسیار باهوش، متمرکز و اهل پیگیری. زنده باشید و همتتان بلند فرزندان تئاتر ناز. کار امینی دوستداشتنی و زیبا بود و بزرگترین امتیازش برعکس کار خانم کاظمی زیباشناختی و سلطه و حیطه بر صحنه بود. رحمت میگفت بازیگران برای نخستینبار بر صحنه میآمدند خب باشد. سر خم می سلامت شکند اگر سبویی. کارگردانی مثل امینی متنی و مانند متن آقای قنبری دستبهدست هم دادهاند و کاری بسیار مفکربازانه عرضه کردهاند که درواقع جای تحسین دارد. کارگردان دائما اجرا را قطع میکرد و حضور ذهن بچهها را میآزمود. جواب این بود عالی! بچهها با نمایش بودند نه بر نمایش. یک کارگردان خوب جز این چه میخواهد. حرکات آهنگین زیبا، تصویربرداری هوشربا، بازیهای دلنشین و خاصه ریتم یا ضرباهنگ کار درکل از کار بختبرگشته، اجرائی زیبا ساخته بود. برقرار و پویا رحمت امینی که کار کودک را در کنار همه مشاغل ذهنیاش، جدی گرفته بود و همگان شیفته تصویرسازیهای امینی شدند باوجود همه کاستیهای صحنهای. امینی خیلی محکم و آگاهانه صحنه را به یک صور خیال در شعر بچهها تبدیل کرده بود و بچهها پابهپای اجرا از درک بالا، فهم برین و ساختار ذهنی عظیمشان خبر دادند. فرقها باشد میان دو حسن، این حسن تا آن حسن صد گز رسن یا میان ماه من تا ماه گردون تفاوت از زمین تا آسمان است. جز این هم انتظاری نمیرفت. خانم کاظمی در جایگاه شاگردی و رحمت امینی کار خوبی را انجام داده بودند. درهرحال غرض نقشی است که از ما بهجا ماند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.