تجربه سوم؛ کویر مرکزی ایران
از كدام آب حرف ميزنيم
پرویز کردوانی
بیان تجربههایی در مورد وضعیت آب کشور سخت نیست،؛ سخت آنجاست که اصولا مگر آبی مانده که درباره آن حرفی بزنیم و بحثی كنيم. سؤال اینجاست که ما قرار است درباره چه حرف بزنیم، وقتی که همه حرفها زده شده، اما به آن توجه نمیشود، وقتی که همه دلسوزیها بیان شده، اما سطح سفرههای آب زیرزمینی هرروز کمتروکمتر میشود؟ این وضعیت نهفقط درباره ما مردمان کویر ایران بلکه درباره کل دنیا صادق است؛ انسان امروز که درگیر تکنولوژی شده و به موضوع آب بهعنوان مایع حیات نمیاندیشد، شبیه کرم ابریشمی است که هرچه فعالیت میکند، خودش را بیشتر در پیله خود حبس میکند. سمبل تمدن را در حوزه آب، غربیها با اختراع شیر و شیلنگ به راه انداختند، اما امروز همین سمبل تمدن به سمبل عقبرفتگی ما بدل شده است! در طول این سالها بیش از هرچیز به توسعه فکر کردیم، اما این موضوع که کشورمان روی نوار خشک و بیابانی جهان قرار گرفته و کمآب است، مورد ملاحظه قرار نگرفت و همین شد که امروز در بحرانیترین شرایط آب قرار داریم و شاید فردا دیگر آبی برای زندگی نداشته باشیم. مَثل ما به مثل خانوادهای میماند که وقتی حقوقش دیر پرداخت میشود، به سمت پساندازش میرود، اما آنقدر از این پسانداز برداشت میکند که ابتدا مقروض و بعد کاملا فقیر و بیپول میشود. باید به اندازه منابع آبی کشورمان، طرحهای توسعهای داشتیم و حالا تشنگی زمین تا جایی فشار آورده که میخواهند از آب کشاورزی بخرند و به شهرها و صنعت بدهند و کسی نیست که بگوید بااینحساب، آینده امنیت غذایی کشور چه خواهد شد؟ توسعه هرچه بیشتر باشد، شهرنشینی و صنعت و بهداشت را گستردهتر میکند و اینها یعنی مصرف آب و تولید آب آلوده بیشتر در جامعه شهری. در چنین شرایطی، همانطور که 30 سال پیش هم در کتابم به آن اشاره کردم، آبهای زیرزمینی بهعنوان پسانداز ما در این نوار خشک و بیابانی تنها سرمایه نسل بعدی است که دارد غارت میشود تا جایی که امروز 80 درصد از آب چاههای کشور تمام شده و سدها هم دارند خشک میشوند. اگر روزگاری در مدرسه به ما میگفتند که چرخه آب تمامشدنی نیست، امروز باید به این حکایت خط باطل کشید، چراکه ما خود در مسیر نابودی این ذخایر قدم برداشتیم. کارونی که زمانی از آن کشتی رد میشد، الان در بسترش سبزی میکارند و سدهای اطراف تهران که به نظر لبریز از آب میآید، حداکثر تا 30 سال دیگر از لای پُر خواهند شد و دیگر قابلاستفاده نخواهند بود. شاید کمتر از 70 سال دیگر تهران از خشکی بمیرد و آب سدها، شهرهای اطراف را از بین ببرد و این تنها حکایت تهران نیست بلکه کل بخش مرکزی ایران اسیر این کابوس خواهد شد. راهحلهای مدیریتی آب با کاغذ و قلم حل نمیشود، آب تمام شده است و هرچقدر هم مشترکان پرمصرف را جریمه کنند، باز آبی وجود ندارد که به دست مردم برسد و دراینمیان اولویتدادن به شهرها و صنعت، کشاورزان را از طبیعیترین حق خود محروم کرده و امنیت غذایی بهعنوان یک بحران مطرح شده تا جایی که همین یکی، دو روز پیش دولت 210میلیارد تومان برای جبران خسارت فقدان کشت در حوزه زایندهرود کنار گذاشت. نگرانی ما برای نسل آینده است؛ نسلی که 30سال بعد، بیگناه به دنیا میآید و هیچ آبی برای او باقی نمانده و نهتنها از آب محروم است بلکه از کشاورزی، صنعت و حتی زندگی شهری محروم شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.