مدرک در برابر پول
از نگاه دیگران
محمود اعجازی
نشریه علمی ساینس بهتازگی گزارشی از بازار خریدوفروش مقاله و پایاننامه در ایران تهیه کرده است. نویسنده این گزارش، «ریچارد استون»، دبیر بخش بینالملل این نشریه علمی همگانی است. «استون» در ابتدای این گزارش به وجود پوسترها و اعلانهای زیاد در خیابانهای تهران، بهویژه در مقابل در اصلی دانشگاه تهران و همچنین تبلیغات اینترنتی گروهها و مؤسسههایی اشاره میکند که کار تنظیم و تدوین مقاله و پایانهنامه دانشجویی را انجام میدهند و در ادامه دلایل گسترش این مؤسسهها و پرسودشدن آنها را بررسی میکند. یکی از نکات جالب این گزارش ابراز تعجب «استون» از تبلیغات شفاهی جارچیها (یا به قول خود آنها، دادزن! ) است که آزادانه کارشان را تبلیغ میکنند. «استون» در ادامه گزارش خود میآورد، هنوز مشخص نیست چه میزان از این مقالات و پایاننامههایی که در دانشگاههای ایران ارائه میشود، تقلبی است و از بازار مقالهها تهیه شده است، اما میگوید در سال 2014، یک عضو فرهنگستان علوم ایران برآورد کرده بود که هرساله حدود پنج هزار پایاننامه (که برابر با 10 درصد پایاننامه کارشناسیارشد و دکتری ارائهشده در کشور است)، از بازار سیاه پایاننامهها تهیه میشود. وی در ادامه تأکید میکند هرچند چنین معاملاتی غیراخلاقی است؛ غیرقانونی نیست. چنین معاملاتی احتمالا بهزودی غیرقانونی میشود، زیرا قرار است پاییز امسال مجلس ایران موضوع سفارش مقاله و پایاننامه به افراد دیگر یا مؤسسههای را بررسی و انتشار مقالههای علمی تقلبی را غیرقانونی اعلام کند. «استون» برای تهیه این گزارش با چند تن از استادان دانشگاههای ایران به نامهای «جواد رحیقی»، «سورنا ستاری»، «بهزاد عطاییآشتیانی» و «حسین آخانی» صحبت کرده است. دکتر «جواد رحیقی»، مدیر مؤسسه چشمه نور ایران، به گزارشگر ساینس گفته است: «این مسئله برای چهره علمی ایران بسیار بد است. این مشاغل کاذب و انگلی بوده و راه ناسالمی برای انجامدادن کارهاست». دکتر «سورنا ستاری»، معاون علمی و فناوری ریاستجمهوری هم با اشاره به نقش ثروت بادآورده نفتی گفته است: «این یکی از مشکلات کشوری است که منابع گازی و نفتی دارد. ما فکر میکنیم میتوانیم همه چیز را بخریم». دکتر «بهزاد عطاییآشتیانی»، استاد مهندسی عمران دانشگاه صنعتی شریف هم میگوید: «330 هزار پیوند از فروشندههای مقاله و پایاننامهها را در جستوجویی در گوگل فارسی یافته است». وی برآورد کرده است که حداقل چند هزار شغل اینچنینی در ایران وجود دارد. دانشمندان ایرانی سالانه حدود 30 هزار مقاله در مجلات بینالمللی منتشر میکنند که 20 برابر بیشتر از زمان قبل از انقلاب اسلامی است. دکتر «حسین آخانی»، استاد زیستشناسی دانشگاه تهران نیز میگوید: «مقالهفروشی به حیثیت تعداد زیادی از دانشمندان ایرانی که تقلب نکردهاند، آسیب زده و اعتماد جامعه علمی بینالمللی را تضعیف میکند». این گزارش مدعی شده است که ردپای برخی افراد خبره و کارکشته را نیز میتوان در این بازار آشفته پایاننامهنویسی در رشتههای تخصصی پیدا کرد که شغل مناسب خود را پیدا نکردهاند. وی این ردپاها را با استفاده از افرادی پیدا کرده است که خود را دانشجوی ارشد و دکتری معرفی کرده و خواهان پایاننامه یا مقاله سفارشی بودند. اگر طرح نمایندگان مجلس به قانون تبدیل شود، میتواند این مشکلات را تا حد زیادی حل کند. در این طرح که از سوي وزارت علوم و تحقیقات ارائه شده، تولید مقالههای دانشگاهی برای شخص دیگر به منظور استفاده برای کسب درجه تحصیلی یا گرفتن اعتبار برای ارتقای موقعیت در دانشگاه جرم به شمار میآید که جریمه نقدی و حتی زندان را به دنبال دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.