|

نگاهی کوتاه به دلیل موفقیت اختراع «علی جوان»

اولین انتخاب، بهترین انتخاب

سعیده پوررضا

1- بدون‌شک، «علی جوان» یکی از دانشمندان برجسته ایران است. وی پس از تحصیل در دانشگاه تهران، به ایالات متحده رفت و در دانشگاه کلمبیا تحصیل کرد و دکترای خود را در سال 1954 در زمینه طیف‌سنجی مایکروویو و زیر نظر «چارلز تاونز» دریافت کرد. او پس از دریافت دکترا، چهار سال دیگر هم در دانشگاه ماند و به تدریس و پژوهش پرداخت و سپس در سال 1958 به عضویت آزمایشگاه تلفن بل درآمد. او در آزمایشگاه بل به پژوهش‌های نظری و تجربی خود در زمینه تخلیه در گازها و فیزیک لیزر ادامه داد. این پژوهش‌ها در دسامبر سال 1960 به نتیجه رسید. او در این زمان اولین لیزر گازی عملیاتی را ارائه کرد. این لیزر از نوع هلیوم- نئون بود که در طول موج 1. 15 میکرومتر کار می‌کرد. «ویلیام بنت» و «دونالد هریوت»، از همکاران «علی جوان» در این پژوهش بودند. «علی جوان» مدتی بعد به مؤسسه فناوری ماساچوست رفت و به‌عنوان استاد فیزیک مشغول به کار شد. او در آنجا آزمایشگاه اپتیک و لیزر زیرقرمز را تأسیس کرد و خودش هم به‌عنوان رئیس و مدیر آنجا مشغول به کار شد. او همچنین مؤسسه علوم لیزر را تأسیس کرد و خودش رئیسش بود. 2- «علی جوان» برای تمام دانشمندان و مهندسان ایرانی در ایران و خارج از کشور الهام‌بخش است. او درباره دلایل علاقه‌مندی خود به موضوع لیزر در گفت‌وگو با «جف هکت»* می‌گوید: «من از کودکی به علم علاقه داشتم، به بیان دیگر علاقه به علم در خونم بود. من همیشه مجذوب پدیده‌هایی مانند نور یا رادیواکتیو می‌شدم به‌همین‌دلیل هم در دانشگاه در رشته فیزیک تحصیل کردم. من پایان‌نامه دکترای خود را در دانشگاه کلمبیا زیر نظر «چارلز تاونز» گذراندم و در زمینه طیف‌سنجی ریزموج تحقیق کردم. من در آن دوره فقط در زمینه میزر مایکروویو کار نمی‌کردم بلکه می‌توانستم همه زمینه‌های تحول را زیر نظر داشته باشم». او در ادامه می‌افزاید: «ما در آن دوران، روزگار هیجان‌انگیزی را در دانشگاه کلمبیا می‌گذراندیم. ما در آن دوران با «چارلی» (چارلز تاونز)، «رابی» (رابرت دیک) و «ویلیس لمب» درباره موضوعاتی مانند لیزر، میزر و دیگر موضوعات مرتبط پژوهش می‌کردیم. پس از اینکه پایان‌نامه‌‌ام را ارائه کردم، «چارلی» به مدت یک سال به پاریس رفت تا از فرصت مطالعاتی‌اش استفاده کند. من هم در این مدت بیشتر به میزر علاقه‌مند شدم و در این زمینه پژوهش کردم. علاقه من به این موضوع، به کشف ایده میزر سه‌سطح منجر شد. مدت‌ها قبل از آن (یعنی درواقع یک سال قبل از آن) یک گروه از آزمایشگاه‌های بل، نتایج اولین پژوهش‌های تجربی را درباره این موضوع منتشر کرده بودند. من در انتشار نتایج پژوهش‌هایم تأخیر کردم زیرا در آن زمان پدیده همدوسی که در میزرهای سه‌مرحله‌ای روی می‌دهد، توجه مرا به خود جلب کرده بود. من نتیجه پژوهش‌هایم در زمینه میزر سه‌مرحله‌ای را در سال 1957 و طیف‌سنجی رامان را در سال 1958 منتشر کردم». 3- یکی از نکات جالب درباره سرنوشت لیزر این است که بسیاری از انواع دیگر لیزر که در اوایل کار ساخته شد (از جمله انواع لیزر گازی و حالت جامد)، همه کنار رفتند، اما هنوز از لیزر هلیوم- نئون بسیار استفاده می‌کنند. او درباره موفقیت اولین لیزر گازی جهان می‌گوید: «این اتفاقی نیست که اولین لیزر گازی جهان، پرفروش‌ترین هم هست. امروزه حدود 250‌هزار دستگاه لیزر گازی در جهان تولید می‌شود که ارزش آن بین 40 تا 50‌میلیون دلار در سال است. من در مرحله انتخاب، بسیار دقیق عمل کردم و امید داشتم که اولین لیزر، بهترین لیزر باشد و اکنون بسیار خرسندم که اولین لیزر هنوز هم با ما باقی مانده است. سیستم هلیوم- نئون تمیزترین سیستمی بود که من می‌توانستم پیدا کنم. حتی پس از اینکه متقاعد شدم هلیوم- نئون بهترین محیط گازی است، بسیاری از افراد و حتی همکاران حرف مرا باور نداشتند و به من می‌گفتند که تخلیه گاز، بیش از حد آشوبناک می‌شود. آنها می‌گفتند عوامل زیادی وجود دارد که موجب عدم قطعیت می‌شود و در نتیجه من نمی‌توانم هیچ‌چیز را کنترل کنم، اما من تلاش کردم و در نهایت هم توانستم اولین لیزر گازی را بسازم. پی‌نوشت: * این گفت‌وگو در هشتادوپنجمین شماره مجله «لیزر و کاربردهای آن» در سال 1985 منتشر شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.