«موسیقی اسلامی»
مجتبی صدریا
بردن یک جایزه معماری بزرگ برای مرمتهای بازار تبریز، منجر به جلب گردشگران بیشتری از دنیا برای دیدن این شهر شده است. به همین مناسبت من نیز چندی پیش افتخار میهمانداری یک همکار قدیمی را داشتهام که در رشته فرهنگشناسی تحصیل کرده و در برلین (مذهب و اپرا) تدریس میکند. در پیچوخمهای شلوغی بازار سرپوشیده تبریز که یک شاهکار معماری است، قدم میزدیم و این مرد از میانسال آلمانی، مبهوت این هیاهو و رفتوآمدهای رنگووارنگ بود، در هر قسمتی از بازار که کسبوکار و حرفهای مستقر بود، دوست من فقط با دوربینش عکس نمیگرفت؛ تمام وجود وی در حال ثبت و ضبط صحنهها، چهرهها و رخدادها بود. وارد بازار کفاشها شدیم. درحالیکه در ذهنم به جایی که میتوانستیم ناهارمان را بخوریم، فکر میکردم، از جلوی مسجد آیتالله طالقانی رد شدیم، صدای اذان ظهر که مؤذنزاده اردبیلی میخواند، آنقدر بلند نبود که گوش را آزار دهد و به دل مینشست. اذان از بلندگوهای مسجد در حال پخش بود که دوست من مثل یک انسان برقزده ناگهان ایستاد و بعد بازوی من را گرفت و پرسید: میشود اینجا نشست؟ روی سکوهای بیرونی مسجد، کنار هم نشستیم. اذان تمام شد و راه افتادیم. مدتی گذشت و هنوز همراه من در سکوت بود؛ مثل اینکه به سفر دیگری رفته بود. او را به رستوران حاجعلی بردم. سر میز ناهار هم تا مدتی هیچ نگفت. اولین جملهاش این بود که آیا مؤذن در مسجد اذان را گفته بود یا ضبط شده بود؟ گفتم ضبط شده بود، گفت: آیا معروف است؟ مؤذنزادهاردبیلی را معرفی کردم که اذان وی و ربنای شجریان، شعف ماه رمضانهای دورانی از زندگیام بودهاند. از مزه کره محلی خوشمزه حاجعلی و غذا چیزی نفهمیدم؛ زیرا همراهم حین غذاخوردن Requiem را برایم توضیح داد؛ Requiem اسم سبک موسیقی و آواز کلاسیک دنیای مسیحیت است که بهویژه در کلیساها با «کُر» و همراهی «ارگ» خوانده میشود. چند نمونه «Requiem» را گفت که بالاترین سطح یک موسیقی در مسیحیت است و بعد گفت: موسیقی مذهبی شما، این آوازی که مقابل مسجد پخش میشد، خیلی غنیتر از موسیقی مذهبی ماست. تمام آنچه ما مجبوریم در صحنه ارائه موسیقی در کلیسا اضافه کنیم، شما قادرید تنها با صدای مؤذنتان تداعی کنید و نه احتیاج به «کُر» دارید...
...نه «ارگ» و نه ارکستر سمفونیک «همراهی کننده». گامهای آوای این انسان آنقدر کامل است که شنونده را مجبور میکند تسلیم شود، این بحث چند ساعتی ادامه داشت و با چند سؤال اساسی که برای آن پاسخی نداشتم پایان یافت؛ آیا در ایران کار پژوهشی موسیقیشناسی درباره ملودیهای اذان انجام گرفته است؟ آیا بر پایه این ملودیها قطعات موسیقی جدیدی ساخته شده است؟ آیا نهادهای مذهبی شما از قدرت جذابیت موسیقی اسلامی آگاه هستند؟ از جلوی کیوسکی رد شدیم که در آن تیتر بعضی از روزنامهها درباره بدبودن موسیقی بود... . توضیح: Requiem، سبک موسیقیای که درباره بهصلیب کشیدهشدن مسیح است و یکی از مشهورترین قطعات آن requiem در fa minor اثرGabriel Fore است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.