تأملی درباره بازیهای تئاتری نگار جواهریان
از آن فاصله که بنگری!
محمدحسن خدائی
دیگر میتوان از وسواسهای مرسوم دست برداشت و نظر کرد بر بازیهای نگار جواهریان در آثار تئاتری امیررضا کوهستانی. نمایشهایی همچون «17 دی کجا بودی؟»، «دیوار چهارم» و «ایوانفِ» آنتوان چخوف. سبک بازی نگار جواهریان در این دو نمایش آخر، بیشباهت نیست به فیگور «غریبه» که گئورگ زیمل در «تیپهای اجتماعی» توضیح میدهد. غریبه همان حالت «سرگردانی» را دارد نسبت به مکان مشخصی که به آنجا وارد میشود. همان حالت «جدایی» که امکان «وابستگی» را به تعویق میاندازد. نگار جواهریان، در این آثار همان فیگورِ غریبهای است، ایستادهِ بر مرز جدایی و وابستگی. او همیشه میآید تا شاید بماند. اما جایگاه او نسبت به مکانی که به آن وارد میشود، از این امر متاثر است که در آغاز به آنجا تعلقی نداشته و با خود خصایصی را میآورد که طبیعت آن مکان نیست. بنابراین، لحن و فرم بازی نگار جواهریان هم میان آشنابودن، مقیمشدن و غریبهماندن در نوسان است. او توان فاصلهگرفتن از منطق بازنمایی زندگی روزمره را دارد، اما این در مرز ماندن میان جدایی و وابستگی به مکان، توان فاصلهگیری را اغلب واجد کیفیتی پارادوکسیکال میکند. زمانی که تلاش میکند زندگی روزمره را بازنمایی کند، بهنظر میآید با فاصله در جایی ایستاده و به این فرایند بازنمایی نظر میافکند. «دیوار چهارم» مملو است از این کیفیت. و زمانی که قرار است از این منطق بازنمایی فاصله بگیرد، مانند ساشای «ایوانفِ» آنتوان چخوف، بار دیگر منطق بازنمایی زندگی روزمره، لحن و کلام او را دچار تغییراتی میکند. از این باب، سبک بازی نگار جواهریان در آثار کوهستانی، حاوی تناقضاتی است که خصلت دوران مدرن را باز میتاباند. همان مؤلفهای که امیررضا کوهستانی را برای سپردن نقش ساشا به نگار جواهریان وسوسه میکند. همان ساشای عاشق و پرابهام که میان ماندن و رفتن سرگردان است. همان شخصیت پیچیده و چندوجهی زن مدرن امروزی که مقابل بیکنشی و سترونی ایوانف میایستد و تمنای «کاریکردن» و «عاشقبودن» را دارد. اما در «دیوار چهارم»، گفتار رمانتیک شخصیت زن نمایش، لحنی آرام، نوستالژیک و گاهی سرد دارد. گویی این مناسبترین فرم بیان در باب عشق، بیماری و وفاداری است. عشقی که از خلال بیماری تن بحرانی شده و با ناتوانی اندامها در قبال وظایف خود، هر دم در معرض فروپاشی است. عاشق و معشوق، با آنکه همیشه بر صحنه حاضر هستند و مشغول خطاب آن دیگری، غیاب آن دیگری را تجربه میکنند. نگار جواهریان، در یکی از درخشانترین بازیهای خود، کلام عشق را از کلیشه میرهاند. بر همان مرز خواستن و نتوانستن میایستد. معشوق را میان بیماری و گرفتاریهای زیباشناسانه آثار هنری و البته اقتصاد هنر خطاب میکند. لحن اغراقشدهای ندارد اما زندگی روزمره را هم تقلید نمیکند. همان ماندن میان عشق و واقعیتهای عشق، همان نگاه خیره بر زوال و فرسودگی تن معشوق. جایی که بیماری، تن عاشق را نه ابژه میل که امکانی برای عشق و مراقبت میکند. جایی که اندام زنانه، همچون میانجی محوشوندهای برای بازشناختن عشق، در فرم بازی کمینهگرایانه نگار جواهریان، به حاشیه رانده شده است. در «دیوار چهارم»، تن بحرانیشده، تبدیل به امر زیباشناسانهای نمیشود. همه چیز در سادگی رشکبرانگیزی، پیچیدگی وضعیت پیشآمده را افشا میکند. نگار جواهریان، پوشش سادهای بر تن دارد. گریم چندانی بر چهرهاش دیده نمیشود. بازیهایش گرفتار اغراقهای کلیشهای نیست. سبکبال از سنگینی فضای این روزهایش میگوید با لحنی نوستالژیک، اغلب فاصلهگیرانه و گاهی ملانکولیک حتی. تجربهای که در «ایوانفِ آنتوان چخوف» به نوعی دیگر ادامه مییابد و ساشای معاصر مدرن و پیچیدهای را به نمایش میگذارد. ساشایی که در انتهای نمایش بر ایوانف نهیب میزند که گرفتار روزمرگی، ملال و اضمحلال است و برای جستن از این وضعیت دوزخی، بهتر آن است که تکانی به خود دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.