|

نفت، خشونت، سرمایه

مشکلات چکاد نفتی و تغییرات شدید آب‌وهوایی به هم مربوطند چراکه هردو از شیوه‌های زیست اجتماعی، ‌ازجمله گونه‌های مختلف سیاست‌های دموکراتیک ناشی می‌شوند که با استفاده از سوخت فسیلی شکل گرفته‌اند و انرژی کربنی وجود آنها را ممکن ساخته است و همو تهدیدشان نیز می‌کند. بااین‌همه، یک اختلاف شگفت‌انگیز این دو مشکل را از هم جدا می‌کند. بلاتکلیفی در مورد آینده آب‌و‌هوایی زمین و موازنه اکولوژیکی زیست‌بوم آن، که از دهه 1960 مورد بحث گسترده دانشمندان حوزه آب‌و‌هوایی قرار گرفت و در «کنفرانس سران ریو» در سال 1992 به آگاهی جهانیان رسید، در دو دهه بعدی نیز موضوع تحقیقات گسترده علمی، مباحثات سیاسی، ‌بحث رسانه‌ای و سازماندهی دموکراتیک توده‌ای شد. اما بلاتکلیفی در مورد فراز و فرود احتمالی در تولید نفت مورد توجه چندانی قرار نگرفت. نگرانی از آینده کنترل نفت ممکن است دولت آمریکا را بر آن داشته باشد که در واکنش به شکست سیاست منزوی‌کردن عراق، خود به اشغال این کشور و برکناری صدام حسین از قدرت روی آورد. کمبود نفت طی سال‌های 2005-2008 که بعضا از ناتوانی مستمر دولت از بازسازی صنعت نفت عراق ناشی می‌شد، موجب افزایش شش‌برابری قیمت نفت شد- شوک مالی‌ای که به لحاظ بزرگی حدود سه‌برابر شوک‌های نفتی سال‌های 1974 و 1979 بود. جهش قیمت نفت بحران مالی جهانی سال‌های 2008-2009 را موجب شد که خسارت‌های آن گسترده‌تر از هر یک از فجایعی احساس شد که تاکنون به تغییرات شدید آب‌وهوایی نسبت داده می‌شد. دامنه خشونت نظامی و دشواری‌های اقتصادی تاکنون منسوب به تهدید فزاینده کمبود نفت، اختلاف بین بسیج سیاسی در زمینه تغییرات آب‌وهوایی و مباحثات نسبتا خاموش درباره نفت را حتی شگفت‌انگیزتر می‌کند. ما با از نزدیک دنبال‌کردن نفت بهتر می‌توانیم رابطه بین نمایش خشونت، و بین دیگر ویژگی‌های ظاهرا متفاوت و ناموزون سیاست‌های نفتی را درک کنیم، و این نه به دلیل این است که ویژگی‌های مادی یا ضرورت استراتژیک نفت همه چیزهای دیگر را تعیین می‌کند (برعکس چنانکه دیده‌ایم کار زیادی برای «وابستگی استراتژیک» آمریکا به کنترل نفت خاورمیانه صورت گرفت)، ‌بلکه به این دلیل است که با شناسایی پیوندهای شکل‌گرفته بین خطوط لوله و ایستگاه‌های پمپاژ، پالایشگاه‌ها و مسیرهای کشتیرانی، سامانه‌های جاده‌ای، فرهنگ‌های خودرویی، جریان دلار و دانش اقتصادی، ‌کارشناسان تسلیحاتی و نظامی‌گری، درمی‌یابیم چگونه مجموعه‌ای غریب از روابط بین نفت، خشونت، ‌سرمایه مالی، ‌تخصص و دموکراسی طراحی شد. این روابط کاملا متفاوت با روابط عصر زغال‌سنگ هستند. اگر ظهور سیاست توده‌گرا در اوایل قرن بیستم، که از دل آن برخی موقعیت‌ها و حوادث جنبی مربوط به دموکراسی سربرآورد، باید در پیوند با زغال‌سنگ فهمیده شود محدودیت‌های سیاست دموکراتیک معاصر را می‌توان در ارتباط با نفت فهمید. امکان آینده‌ای دموکراتیک نیز خود به ابزارهای سیاسی بستگی دارد که به کمک آنها گذار از عصر سوخت فسیلی را در دستور قرار می‌دهیم. هدف این کتاب درک مجموعه پیوندهایی بوده که طی یک قرن یا بیشتر بین سوخت‌های فسیلی و انواع مشخصی از سیاست‌های دموکراتیک و غیردموکراتیک ایجاد شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.