|

لیبی بر سر دوراهی

نوشته: فهمي هويدي

لیبی به تازگی شاهد تحولات چشمگیری بود که می‌تواند توازن قوا را در این کشور مصیبت‌زده و برخی از همسایگانش تغییر دهد. گروهی از نظامیان به رهبری «خلیفه حفتر» موفق شدند هلال نفتی این کشور را به تسلط خود درآورند. آنها از این پس خواهند توانست از این برگ گران‌بها در نزاع موجود در داخل لیبی استفاده کنند، زیرا برای نخستین‌بار در نزاع بین دو اردوگاه مختلف در لیبی که از سه سال پیش در جریان است، یک طرف موفق می‌شود بر اصلی‌ترین منبع درآمد اقتصادی کشور که تابه‌حال بی‌طرف بوده، دست‌اندازی کند. تأسیسات نفتی لیبی تاکنون تحت مراقبت عناصر وابسته به قبیله «المغاربه» بود که «ابراهیم الحضران»، فرمانده سابق نیروهای نگهبان تأسیسات لیبی، بر آن نظارت داشت. بااین‌حال، نیروهای حفتر موفق شدند در شرایطی مبهم که جزئیاتش روشن نیست بر بنادر منطقه زویتین، سوره، راس انوف و بریقه مسلط شوند. این امر بازتاب گسترده‌ای داشت و به‌سرعت دولت وفاق ملی لیبی و شورای ریاستی آن را محکوم کردند. همچنین ایالات متحده آمریکا و پنج دولت اروپایی با صدور بیانیه‌ای خواستار عقب‌نشینی نیروهای حفتر در اسرع وقت شدند. کارشناسان امور لیبی این عملیات را به عوامل متعددی ارتباط می‌دهند: 1- با اینکه به منطقه هلال نفتی در سه ‌سال گذشته بارها حمله شده بود، اما این‌بار عملیات تسلط بر بنادر منطقه بدون هیچ‌گونه مقاومتی انجام شد و قبیله مغاربه که تابه‌حال مراقبت از آنجا را برعهده داشت، عکس‌العملی نشان نداد. این مسئله بیانگر آن است كه در درون این قبیله شکافی به وجود آمده است و به تعبیری دیگر، پسرعموهای ابراهیم الحضران علیه او شورش کرده‌اند. به نظر می‌رسد آنها با قبیله المغاربه که طرفدار قذافی‌ها بوده و سرهنگ قذافی نیز وابسته به آن بود، متحد شده باشند؛ مسئله‌ای که راه را برای نیروهای حفتر برای استیلا بر بنادر این منطقه بدون خون‌ریزی هموار کرده است. 2- عقیله صالح، مشاور رئیس مجلس نمایندگان، که طرفدار حفتر است و در طبرق استقرار دارد، مدعی شد این عملیات را «ارتش ملی لیبی» به نمایندگی از ملت انجام داده است اما جامعه لیبی می‌داند ارتش یادشده شبیه یک افسانه رسانه‌ای است و در روی زمین هیچ واقعیتی ندارد. درست است بعضی از نظامیان طرفدار حفتر در این ارتش عضویت دارند، اما این ارتش شامل گروه‌هایی از سلفی‌ها و مزدورانی می‌شود که از چاد و دارفور (از گروه عدل و مساوات) در همسایگی لیبی سربازگیری شده‌‌ است. نکته‌ای که «عمر البشیر»، رئیس‌جمهور سودان، نیز به‌صراحت آن را بیان کرد و گزارش‌های کمیته کارشناسان سازمان ملل متحد و مسئول پیگیری پرونده لیبی نیز بر آن تأکید دارد. 3- همان کارشناسان بر این نکته تأکید مي‌كنند یک نیروی ویژه فرانسوی نیز وجود دارد که در صفوف ژنرال حفتر می‌جنگند. این مسئله‌ای است که وقتی یک بالگرد در نزدیکی بنغازی سرنگون و سه نفر از سربازان ویژه فرانسوی در جریان آن کشته شدند، به‌روشنی برملا شد. همان‌موقع بود که رئیس‌جمهور فرانسه مجبور شد اعتراف کند نیروهای این کشور در شرق لیبی حضور دارند. او گفت: مأموریت این نیروها اطلاعاتی است و درواقع آنها مشاوران ژنرال حفتر به شمار می‌روند. روزنامه «نیویورک‌تایمز» نیز ماه آگوست سال 2014 در گزارشی گفته بود فرانسوی‌ها در کنار حفتر می‌جنگند. این مسئله، دولت وفاق در طرابلس را به‌شدت غافلگیر کرد و بر آن داشت تا نسبت به حضور بیگانگان در صحنه لیبی اعتراض کند. 4- کارشناسان امور لیبی در حمایت‌های منطقه‌ای از حفتر تردیدی ندارند، زیرا برخی از کشورهای همسایه دستور کاری مشخص داشته و برخی دولت‌هایی دیگر نیز با پول و تجهیزات و به‌ویژه کار رسانه‌ای از این مجموعه حمایت می‌کنند. در رسانه‌های غربی بارها به‌صراحت به نقش کشورهای حوزه خلیج‌فارس در این موضوع اشاره شده است. آنها از دولت‌هایی صحبت می‌کنند که از یک جریان «ضدانقلاب» حمایت می‌کند. این کشورها تاکنون تلاش‌های زیادی را صرف مبارزه با هرگونه تغییرات در جهان عرب کرده و دراین‌باره موفقیت‌های چشمگیری هم داشته‌اند. شایان ذکر اینکه بعضی از روزنامه‌های مصر از تسلط حفتر بر هلال نفتی استقبال کرده و آن را دستاورد بزرگ ارتش ملی لیبی در برابر افراط‌گرایی و تروریسم دانستند. همه می‌دانیم این فقط دولت وفاق ملی لیبی مستقر در طرابلس است که از سوی جامعه بین‌المللی حمایت و پشتیبانی می‌شود. با وجود ثقل جمعیتی و سیاسی و نظامی در غرب لیبی و اطراف طرابلس، باید گفت سیطره بر هلال نفتی، وزن خاصی را به حفتر و گروه او می‌دهد به‌ویژه اینکه به حفتر بعد از این عملیات درجه «ژنرالی» داده شد تا برای جانشینی قذافی و تکرار تجربه او مناسب باشد؛ مسئله‌ای که نشان می‌دهد بعید نیست دوباره تولید و صدور نفت لیبی نیز به همان سطح سابق برسد. چنین تحولی لیبی را بر سر دوراهی قرار می‌دهد و مشکلات این کشور را پیچیده‌تر از پیش می‌کند؛ زیرا کسانی که شیفته تسلط حفتر بر هلال نفتی هستند به این نکته توجه ندارند كه این به معنای پیروزی همان ضدانقلاب است، یعنی پیروزی کسانی که در جریان موسوم به بهار عربی هیچ نقشی نداشتند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.