|

دولت افغانستان با حزب «اسلامی» حکمتیار توافق‌نامه امضا کرد

صلح با «ویرانگر کابل»

پس از دو سال مذاکره بی‌وقفه، درنهایت دولت «اشرف غنی»، رئیس‌جمهوری افغانستان، توانست تندروترین رهبر جهادی پس از دوران اشغال افغانستان از سوی نیروهای شوروی را، نه‌تنها به پای میز مذاکره بنشاند، بلکه توافق‌نامه صلحی را نیز با او به امضا برساند. «گلبدین حکمتیار»، که اکنون پذیرفته اسلحه خود را به کناری بگذارد، یکی از هفت رهبر سنی جهادی افغانستان بود که سال‌هاست در انزوای سیاسی به سر می‌برد و در ١٥ سال گذشته، حزب او به چندین شاخه‌ کوچک منشعب شده است. این رهبر اسلام‌گرا در دهه ۱۹۸۰ با کمک‌های وسیع عربستان سعودی و آمریکا، به مبارزه با اشغالگران روسیه پرداخت و در جنگ داخلی این کشور برای اشغال کابل، مسئول کشته‌شدن‌ هزاران غیرنظامی بود؛ همان زمان بود که به او لقب «ویرانگر کابل» داده شد. در این مدت، حزب «اسلامی» به رهبری حکمتیار، بیشتر در دو زمینه فعال بوده است؛ یکی پخش اعلامیه‌های مناسبتی و دوم سازماندهی جنگ‌های پراکنده و انفجارهایی که سبب کشته‌شدن نیروهای نظامی و افراد غیرنظامی شده است. بر مبنای توافق‌نامه امضاشده در پنجشنبه گذشته، حزب اسلامی از همه اقدامات نظامی خود دست برمی‌دارد و در ازای این اقدام، از مصونیت حقوقی در مقابل «اعمال سیاسی و نظامی» گذشته‌اش برخوردار خواهد شد. همچنین گفته می‌شود بر مبنای این توافق‌نامه، همه اعضای زندانی حزب اسلامی آزاد خواهند شد. دولت افغانستان همچنین متعهد شده است برای رفع تحریم‌های بین‌المللی علیه گلبدین حکمتیار، تلاش کند. مذاکرات برای دستیابی به این پیمان صلح، در چند ماه گذشته در جریان بود و برخی در دولت افغانستان بیم آن را داشتند این پیمان به بازگرداندن یکی از تندروترین گروه‌های مسلح افغانستان به صحنه سیاسی این کشور بینجامد. دولت افغانستان امیدوار است با این پیمان صلح، طالبان را نیز به پایان‌دادن به جنگ مسلحانه و پیوستن به روند سیاسی، ترغیب کند؛ چراکه در 20 سال گذشته، برخی از فعالان حزب اسلامی، به تدریج از حکمتیار فاصله گرفته‌اند، آنها یا به‌عنوان مأمورین دولت انجام وظیفه کردند یا به یکی از شاخه‌های فعال حزب در کابل ملحق شدند. محمدرضا بهرامی، سفیر ایران در افغانستان، نیز توافق دولت و حزب اسلامی حکمتیار را اقدامی مثبت دانست و گفت: جمهوری اسلامی از این اقدام استقبال می‌کند و امیدوار است، این فرایند به سایر گروه‌های مخالف دولت تسری یابد. او با اشاره به تجربه جنگ و درگیری در سال‌های گذشته در افغانستان، تأکید کرد: جنگ در افغانستان تعیین‌کننده نهایی نیست، بلکه آسیب جدی جنگ‌ها بیش‌تر متوجه مردم است و هم‌چنین کشورهای همسایه نیز ناگزیر از تحمل نارسایی‌ها و مشکلات جنگ در افغانستان هستند؛ بنابراین هر مذاکره‌ای که دولت با گروه‌های مخالف انجام دهد و به نوعی توافق سیاسی منجر شود، گامی مثبت و روبه‌جلو است و امیدواریم این گام، ثبات را افزایش دهد. به گزارش بی‌بی‌سی، بعضی از چهره‌های مشهور و تأثیرگذار حزب اسلامی، مانند «وحیدالله سباوون»، از دوره‌ مقاومت در برابر طالبان، راه خود را از حکمتیار جدا کرده‌اند. آنان حتی زمانی که حکمتیار در کنار طالبان به جنگ ادامه داد، در کنار «احمدشاه مسعود»، یکی از فرماندهان مقاومت علیه طالبان و «برهان‌الدین ربانی»، رئیس‌جمهوری پیشین افغانستان، دو رقیب دیرین حکمتیار، باقی ماندند. همچنین «عبدالعلی مزاری»، یکی دیگر از رهبران هم‌نسل حکمتیار، پیوسته در دولت محترم بوده و مقامات دولتی در سالگرد کشته‌شدن او به دست طالبان، از او با احترام بسیاری یاد کردند. درحالی‌‌که تمام این چهره‌ها، سابقه‌ مبارزه را در برابر ارتش شوروی دارند و در جنگ‌های داخلی کابل دست داشته‌اند، تنها چهره‌‌ای که از کاروان امتیازات عقب مانده، گلبدین حکمتیار است. او نه تنها از هیچ امتیازی شبیه رهبران دیگر، برخوردار نیست، بلکه به دلیل دست‌برنداشتن از خشونت و همکاری با طالبان و القاعده، نامش در فهرست سیاه شورای امنیت سازمان متحد و دولت آمریکا قرار دارد. یکی از مواد توافق‌نامه‌‌ دولت افغانستان با حکمتیار، به خروج نام او از فهرست سیاه سازمان ملل و مصونیت قضائی او از «عملکردهای سیاسی و نظامی» گذشته‌اش است. این مصونیت احتمالا شامل اتهامات جنایات جنگی مربوط به کشته‌شدن‌ هزاران نفر در جریان جنگ‌های دهه‌ ۱۹۹۰ و همچنین 15 سال اخیر می‌شود. پس می‌توان گفت یکی از انگیزه‌های اصلی حکمتیار برای آشتی با دولت افغانستان، رهایی از انزوای طولانی و برخورداری از همین امتیازات باشد که تاکنون از آنها محروم بوده است. چنانچه در متن افشاشده توافق‌نامه میان دولت افغانستان و گلبدین حکمتیار، یکی از مواد به فرمانی اشاره دارد که قرار است اشرف غنی برای احترام به گبلدین حکمتیار صادر کند. انزوای بیشتر طالبان توان رزمی شبه‌نظامیان تحت فرمان گلبدین حکمتیار را با جنگجویان طالب نمی‌توان مقایسه کرد. برخلاف پنج سال نخست دهه‌ ۱۹۹۰ میلادی که گلبدین حکمتیار رقیب اصلی نظامی دولت وقت به رهبری برهان الدین ربانی بود، حالا این جایگاه را طالبان به خود اختصاص داده‌اند و حضور جنگجویان حزب اسلامی بسیار محدود است. ازاین‌رو، پیوستن حکمتیار به روند صلح، تأثیری فراوان بر شرایط امنیتی افغانستان نخواهد گذاشت، اما می‌تواند از لحاظ سیاسی سبب انزوای بیشتر طالبان، هم از نظر قومی و هم از دید مشروعیت مذهبی شود؛ چون با پیوستن حکمتیار به صلح، یکی از دیرپاترین رهبران سنتی- مذهبی افغانستان که در این اواخر گرایش قومی نیز از خود نشان داده است، مخاصمت نظامی را ترک می‌کند. به‌این‌ترتیب کار برای طالبان که جنگ‌شان مبتنی‌ بر فتواهای دینی و تمایلات قومی است، دشوارتر از پیش می‌شود. از سوی دیگر، کشاندن حکمتیار به کابل، جان تازه‌‌ای به روند بی‌روح مذاکرات صلح خواهد بخشید. اکنون با ورود حکمتیار به صحنه‌ سیاسی کابل، معلوم نیست سرنوشت چندین شاخه‌ حزب اسلامی که رسما در کابل فعالیت دارند، چه خواهد شد. آیا آنان دوباره به بدنه‌ اصلی حزب به رهبری حکمتیار می‌پیوندند یا به کار مستقل ادامه خواهند داد؟ این شرایطی است که سهم‌طلبی حکمتیار از خوان قدرت کابل را، اکنون به سرنوشت گروه‌های منشعب‌شده گره زده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.