سیاوش ما
مسعود پدرام: مادربزرگ بسیار عزیزی داشتم که دختر باقرخان، نوازنده کمانچه و خواهرزاده حاجعلیاکبرخان شهنازی بود و خودش هم با ساز تار آشنایی کامل داشت. در ابتدای دهه 50 زمانی که به 70 سالگی رسیده بود و من در تک و تاب دوره نوجوانی بودم، یک روز که کمی از ظهر گذشته بود به من گفت تازگیها در برنامه گلهای رنگارنگ کسی به نام سیاوش آواز میخواند. بعد ادامه داد: «نمیدونی چقدر خوب میخونه». از آن زمان با شجریان آشنا شدم و فرازهای مختلف هنر والای او را، کار با پایور و لطفی، ظهور بیبدیلش در سالهای پس از انقلاب همراه با لطفی و مشکاتیان و به نهایت اوجرسیدن در دهه 70 بودم. چیزی حدود چهار دهه شجریان بهعنوان یک سرمشق بر موسیقی ردیف سیطره داشت و همچنان تا اندازهای این سیطره ادامه دارد. همیشه با خودم میگفتم چطور میشود که او هرکاری میخواهد با صدایش میتواند بکند و در همانحال میدانستم که فقط صدای او نیست که به موسیقی کلاسیک ایرانی جلوه داده، بلکه فرهنگ و ادب او در اعتلای این موسیقی تأثیری بنیادین داشته است. من شجریان را فقط به دلیل هنرش و صدای بینظیرش دوست ندارم. از یک جهت دیگر هم برای او احترام زیادی قائل هستم.اینکه همواره بهعنوان یک هنرمند مستقل جایگاه ویژهای برای خود آفرید. درحالیکه همواره، چه در هنگام انقلاب و چه در دورههای پس از آن در کنار مردم ماند، موسیقیاش شکلی عوامانه پیدا نکرد. او همواره کار هنری خود را در سطحی عالی و حرفهای که نشان از دانش و تمرین بسیار زیاد بود، نگاه داشت. او نیز مانند معدود هنرمندانی در عرصه موسیقی، جایگاه خود را در قلمرویی فرهنگی، میان دولت و جامعه تعریف کرد؛ همانجا که بهلحاظ نظری سپهر عمومی فرهنگی (cultural public sphere) خوانده میشود. با قرارگرفتن در این جایگاه بود که توانست از طریق موسیقی تأثیری عمیق بر فرهنگ معاصر جامعه ایرانی بگذارد. به دلیل حضور نیرومند و مستمرشده سپهر عمومی فرهنگی، بهویژه در دوره پس از انقلاب، کارهایش برانگیزاننده گفتوگوهایی فرهنگی، با عمق روشنفکری و گستردگی زیاد در میان دوستداران موسیقی کلاسیک ایرانی میشد.از آنجا که نقد اصیل از میان گفتوگوهایی نمایان میشود که در سپهر عمومی جریان مییابد، در مواقعی آثار شجریان چنان عمق و نیرویی داشت که مثلا با خواندن غزلی از حافظ، نقدی فرهنگی بر تاروپود اجتماعی و سیاسی جامعه، در پس صدای دلنشین او نمایان میشد. بیشک شجریان در زمره معدود «چهرههای ماندگار» واقعی در سپهر عمومی فرهنگی است؛ بدون نیاز به هیچ تجلیل رسمی و جایزهای.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.