از «چلوکباب میکس» تا « ایزی بلیت»
دکتر فرهاد بهبهانی
نمیدانم کی بود که این جمله نقل محافل و مجالس تهرانیها شده بود: «فارسی را پاس بداریم» که متأسفانه در همان حد شعار ماند و مظاهر پشت گوشافکندن آن بهویژه در سالهای اخیر، رو به رشد بوده است. همپای همه تأکیدات بر اینکه خود را در برابر امواج نفوذی و منحرفانه غربیان حفظ کنیم و همه هشدارها درباره تهاجم فرهنگی غرب، اما از سوی دیگر، با آغوشگشایی به روی لغات و اصطلاحات غربیها که حتی در مواضع رسمی دیده میشود، گویی به زبان حال میگوییم همه آن سخنان «حرف» است و باید به قول میرزاملکمخان «از سر تا به پا فرنگی شد»! البته اشتباه نشود. سخن بر سر تمکین در برابر واژههای فنی و حرفهای غرب که لاجرم سوار بر اسب فناوری وارد میشود، نیست، ولی آنجا که بهجای «اندازه» میگوییم «سایز» به عوض «مزهکردن» همه میگوییم «تست» و حتی آقایان وکلای مجلس در سخنانشان مرتب از «آلترناتیوها» به جای «گزینهها» استفاده میکنند و امثال این موارد که فراوان مشاهده میشود، اینها دیگر در مقوله پذیرش پیشرفتهای تکنولوژی که طبیعتا واژههای مرتبط با خود میآورد، نیست، بلکه تحقیر زبان و هویت ملی خودمان است. چندی پیش از جانب همسرم برای تهیه غذا به سوی یکی از تولیدکنندگان مشهور در خیابان کلاهدوز (دولت سابق) فرستاده شده بودم. در صف نوبت، نگاهم به صورت غذاها افتاد. دیدم نوشته «چلوکباب میکس». از صندوقدار پرسیدم: «چلوکباب میکس» یعنی چه؟ گفت: یعنی چلو، با کباب کوبیده و برگ هر دو. گفتم: پس چرا نمینویسید « چلوکباب مخلوط»؟ نگاه تأملبرانگيزي به من کرد و گفت برو آقا این را به دفتر بگو. سفارشم را گرفتم و رفتم به دفتر و از آنجا هم منرا به رئیس و ظاهرا صاحب مؤسسه، حواله دادند. خدمت ایشان عرض کردم یکی از مشتریان قدیمی هستم و پیشنهاد میکنم به جای «چلوکباب میکس» بنویسید «چلوکباب مخلوط». تبسم تمسخرآمیزی تحویلم داد و گفت: مشکل شما همین است؟ گفتم: آری نهفقط مشکل من، بلکه مشکل مملکت است. ما داریم کبریت به فرهنگ و زبان خود میزنیم و سرانجام بعد از یک رشته بگومگوها، گفتند موضوع را در هیأتمدیره مطرح میکنند و اگر آنها ضروری تشخیص دادند، صورت غذا را اصلاح خواهند کرد و نشان به آن نشانی که اگر هماکنون نیز به محل آن تولیدکننده غذایی در خیابان دولت مراجعه شود، همچنان نام «چلوکباب میکس»، «کوکتل میگو»، «سوخاری چیکن» و امثال آن را در صورت غذاها خواهند دید که منحصر به آن تولیدکننده بهخصوص هم نیست، بلکه راه و روش عمومی شده است. اما همه اینها را من تاکنون به قول معروف بهنوعی فرو دادهام؛ تا اینکه دیروز در ایستگاه مترو طالقانی، چشمم به اعلانی مبنی بر ارائه نوع بلیت جدیدی به نام «ایزیبلیت» افتاد. از خانمی در باجه بلیت پرسیدم این دیگر چیست؟ شروع به شرح و توصیف آن بلیت کرد و خلاصه اینکه همهچیزش آسان است و ازاینرو اسمش را گذاشتهاند «ایزیبلیت» (نقل به مضمون). شما را به خدا آیا این فاجعه نیست که چنین با سرمایه بزرگ زبان و ادب فارسی ما بازی میشود؟ منظور من خدای ناخواسته کوچکشماری سازمان معتبر و پرثمر مترو تهران و مدیریت باکفایت آنکه تاکنون خدمات ارزندهای به حل معضلات پایتخت ارائه داده، نیست، بلکه مقصود فقط اشارهای به نمونههایی است که لطمات بسیار بر زبان و درواقع هویت ملی ما وارد میکند. حق است حداقل سازمانهای منتسب به دولت و حکومت در چنان لطمهای مشارکت نورزند و خانمها و آقایان وکلای مجلس و دستاندرکاران، در این زمینه به شیوه رهبری تأسی کنند که الحق حتی یک جمله غلط فارسی یا واژههای وارداتی بیجا از آن سوی مرزها، در سخنان ایشان دیده نمیشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.