|

بخوان که از صدای تو سپیده سر برآورد

هادی خانیکی: در آستانه 76سالگی‌اش باز پای به خاک میهن نهاده است، تا دستان گشوده به دعا را در انتظار نگذارد و به «گلبانگ» سربلندی‌اش میهمان کند. سروده زیبای استاد شفیعی‌کدکنی در نکوداشت 70سالگی او این بار هم شنیدنی است؛ آنجا که نسبت میان صدای ماندگارش که ریشه در تاریخ و فرهنگ این سرزمین دارد با جوان‌شدن جامعه و رویش جوانه‌ها که دوردست‌ها را نشان می‌دهد، سخت به میان آورد. «شاعر آینه‌ها» آن روز گفت: بخوان که از صدای تو سپیده سر برآورد وطن ز نو جوان شود، دمی دگر برآورد صدای توست جاده‌ای که می‌رود، که می‌رود به باغ اشتیاق ما و زان سحر برآورد 2. شاید بتوان از ارتباط میان شجریان با جامعه و جامعه با او به مدد برخی ویژگی‌های فرهنگی ما ایرانیان بهتر رمزگشایی کرد. قدرت «شاعرانه‌دیدن» جهان، «رندی» و «کیمیاگری» را از جمله توانمندی‌های جامعه ما در فرازها و فرودهای تاریخی می‌دانند و انصاف آنکه هنر «شاعرانه، رندانه و کیمیاگرانه» شجریان در رویارویی با جهان پیرامونش دیدنی و ستودنی است. آواز او صدای هنرمندانه و ناگفتنی‌های مردمی است که هر جا خوانده، خواسته‌اند «مرغ سحر» بخواند و داغ‌های نهفته را تازه‌تر کند. دیدنی و شنیدنی آنکه شجریان هرگز این داغ‌ها و دردها را ندیده و نگفته نگذاشته است، اما بر آنها خاکستر یأس نپاشیده است. مرهم «امید» نهاده است؛ و همین‌هاست که از او برای جامعه و نسل ما «سرمایه نمادین» ساخته است. 3. به تعبیر دکتر محسن رنانی، اقتصاددان معاصر، «سرمایه نمادین» گرانیگاه سرمایه‌های اجتماعی، اقتصادی و انسانی است. اهمیت سرمایه نمادین حتی از سرمایه اجتماعی هم بیشتر است. «سرمایه نمادین» سرمایه‌ای است که قابلیت جذب انواع دیگر سرمایه را دارد؛ یعنی هم خود سرمایه است و هم می‌تواند سرمایه‌های دیگر را جذب کند. در واقع وقتی هر نوعی از سرمایه به مرز «آگاهی عمومی» برسد و به جامعه یا ملت حس افتخار و احترام دهد، به «سرمایه نمادین» تبدیل می‌شود. سرمایه‌های نمادین به سرمایه‌های اجتماعی، اقتصادی و انسانی قوام و دوام می‌بخشند؛ نوزایی و نوآفرینی به وجود می‌آورند و انباشت و حافظه و خاطره می‌آفرینند. اگر از دیده انصاف بنگرد، به‌وضوح شجریان را در میانه «سرمایه‌های نمادین» امروز ایران می‌بیند و نمودها و نمادهای آن را از دوردست زندگی پربار او تا به امروز می‌یابد. سخن خود او در باب «ربنا»یش به‌خوبی گواه است که «ربنا یک خاطره محکم‌شده (است) که از ذهن مردم بیرون نمی‌آید». 4. نوشته را با نکته‌ای که دوست جامعه‌شناس و اندیشمندم، دکتر محسن گودرزی، درباره شجریان و نسبت او با فرهنگ ما گفت به پایان می‌برم: «فرهنگ ایران را نمی‌توان جدا از خراسان و سهمی که خراسان در پرورش و بسط فرهنگ ایرانی داشته است، در نظر گرفت. گروهی هم بر این باورند که خراسان در پیوستگی فرهنگ ایرانی نقشی بی‌مانند ایفا کرده است. همین الگو را می‌توان برای فهم موقعیت شجریان نیز به کار گرفت. او به منزله «سرمایه نمادین» در این سال‌ها نقشی ملی دارد و به انسجام و تقویت «هویت ملی» ما کمک بسیار کرده است. این همان جایی است که می‌توان در آن همه حوزه‌ها را بدهکار فرهنگ دانست. نقشی که فرهنگ در انسجام اجتماعی ایفا می‌کند، مقایسه‌شدنی با حوزه‌های دیگر نیست و شجریان با آثار و زیست فرهنگی اجتماعی خود این مهم را به‌خوبی نشان داده است. در زمانه‌ای که در اطراف خود می‌بینیم، نیروهای گریز از مرکز چگونه تار و پود جامعه ما را از هم گسیخته‌اند، نقش شجریان به منزله فرزند بالیده بر فرهنگ خراسان در سپهر ایران اهمیت بسیار دارد». از زبان حافظ که زبان ناگفتنی‌های فرهنگ ماست، باز هم درباره این سرمایه نمادین و ملی بگوییم: تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد وجود نازکت آزرده گزند مباد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.