چتر حمایتی شرکت نفت بر فراز آسمان هورالعظیم
منیژه احیایی: آفتاب داغ جنوب بر فراز کرانه غرب کارون میتابد و عطشی دوباره را بر لبان دشت خوزستان مینشاند. در این سرزمین سوزان، تالاب شگفتیآفرین هورالعظیم؛ تنها فرزند بهجامانده از تالابهای بزرگ بینالنهرین، آرام و بیصدا قرار گرفته و نظارهگر تلاش شیرمردانی است که مردانه در تأسیسات نفتی گسترده بر دامان این تالاب بدیع جهاد میکنند. مردانی که عرق بر پیشانی دارند و دلشان از آتش مهر وطن گرم است و لحظهای از رسالت خود در مسیر پیشبرد اهداف توسعهای کشور فروگذار نیستند. کرانههای هورالعظیم از آب کرخه، نیسان، سابله و نهرهای انشعابی سیراب میشود و فصل مشترک ایران و عراق است. هورالعظیم، از سویی زیستگاهی بدیع و دلنواز برای مرغان مهاجر آبزی و ماهیان بومی خوزستان و از سوی دیگر بهمثابه قلب میادین نفتی غرب کارون است. جهادگران شرکت مهندسی و توسعه نفت (متن) در این خاک پرغبار عرق میریزند و برای پاسداشت سهم ایران از میدانهای نفتی مشترک این خطه تلاش میکنند. میدان نفتی آزادگان شمالی که بخش بزرگی از آن در بخش شمالی هورالعظیم و در میان حوضچههای یک و دو این تالاب بزرگ قرار گرفته است، میدان نفتی آزادگان جنوبی که در ضلع جنوبی حوزه تالاب و در حوضچههای سه تا پنج قد علم کرده است، میدان نفتی یاران شمالی و جنوبی در نوار مرزی ایران و عراق و در حوضچههای چهار و پنج و در نهایت میدان نفتی یادآوران در خارج از حوزه تالاب، میراث ارزشمندی است که گنجینه نفتی غرب کارون را تشکیل میدهد. تشنگی هورالعظیم و علاج شرکت نفت طبیعت خوزستان با گرمای طاقتفرسا عجین شده است. تالاب هورالعظیم نیز روزهای کمآبی را به وفور تجربه کرده است. جریان هر دو رودخانه دجله و فرات به دلیل خشکسالیهای اخیر و وجود سیلابهای مخرب فصلی دستخوش تغییرات زیادی است. از سوی دیگر بارش حوضه آبریز کرخه در 9 سال اخیر با کاهش 13درصدی مواجه شده که این موضوع باعث کاهش پتانسیل تجدیدپذیر حوضه آبریز به میزان 24 درصد شده است. همچنین رواناب حوضه آبریز کرخه در 9 سال گذشته به نصف کاهش یافته که خود معلول کاهش بارش و افزایش برداشت از منابع آب سطحی و زیرزمینی است. در مجموع نیاز زیستمحیطی هورالعظیم معادل هزارو 283 میلیون مترمکعب در سال برآورد شده که در سالهای اخیر به دلیل کاهش آبدهی تنها به طور متوسط به میزان 284 میلیون مترمکعب از این مقدار تأمین شده است. تجربه روزهای تشنگی کرانههای هورالعظیم به قدری است که سازمان محیط زیست از مدتها قبل، کشاورزی در حوزه آن را تنها با رعایت محدودیتهایی مجاز دانسته است. با وجود این اکوسیستم ارزشمند هورالعظیم امسال روزهای پربارانی را به خود دیده است؛ بارانی که برای کشاورزان منطقه نیز یادآور امکان حضور پررنگتر در عرصه کشت و کار بوده است. کشت و کار در اطراف تالاب تنها با بهرهگیری از آب تالاب امکانپذیر است و در این میان گرمای طاقتفرسای جنوب و افزایش میزان تبخیر، فرسایش خاک و شنهای روان در 700 هزار هکتار از اراضی منطقه و تقلیل وسعت تالاب به میزان یکچهارم مساحت اولیه به دلیل احداث سد و کانال در کشورهای همسایه، اثر بارندگیهای فصلی را به نحو چشمگیری خنثی میکند. نتیجه این نبرد نابرابر، تشنگی همیشگی هورالعظیم است؛ تشنگی که حیات آبزیان و وحوش منطقه را نشانه رفته است. شرکت مهندسی و توسعه نفت (متن) بهعنوان بازوی توانمند شرکت ملی نفت ایران در حوزه غرب کارون، رسالت توسعه صنعت نفت را همگام با حفظ محیط زیست و صیانت از حوزه غرب کارون و منابع تالاب هورالعظیم میداند. ایجاد 244 آبراهه و کالورت با هدف ایجاد ارتباط درون تالاب و جلوگیری از تشکیل مانداب در منطقه آزادگان شمالی و احداث کالورتهای زیرجادهای در مسیر ورودی به محدوده طرح یاران، شنریزی محوطهها و مسیرهای تردد، نصب غلاف سیمانی در مسیر حفاری چاهها تا عمقی بیشتر از حجم سفرههای آب زیرزمینی، استفاده از پوششهای نفوذناپذیر در کف و دیواره در محل انباشت گلها و کندههای حفاری برای جلوگیری از اثرات نامطلوب بر کیفیت منابع آب زیرزمینی به همراه الزام پیمانکاران برای خریداری آب موردنیاز عملیات ساختمانی و حفاری و جلوگیری از برداشت آب از تالاب، تنها گوشهای از برنامههای حمایتی شرکت ملی نفت ایران از محیط زیست خوزستان است. نسخه نفت برای پاکسازی غرب کارون نزدیکترین مراکز شهری به میادین نفتی غرب کارون، شهرهای دارخوین، هویزه و سوسنگرد است. این در حالی است که اکثر وسعت میادین نفتی بر روی اراضی تالابی و مرتعی قرار گرفته است. در این میان شرکت متن، برنامه جامعی را به منظور حفظ وضعیت محیط و کنترل آلودگیهای ناشی از طرحهای توسعه میادین نفتی غرب کارون در دست اجرا دارد که در محدودهای به وسعت بیش از 650 هزار هکتار انجام میشود. انجام مستمر فعالیتهای پایش و احیای هور از جمله ساخت آبراههها و پاکسازی مستمر آن و انجام برنامه جامع مدیریت محیط زیست میادین نفتی غرب کارون از دیگر اقدامات حفاظتی شرکت مهندسی و توسعه نفت در این محدوده جغرافیایی است. درهمینحال، اجرای طرحهای احیای زمین از جمله توسعه فضای سبز در فضاهای غیرصنعتی و بازگرداندن توان طبیعی خاک، بررسی وقوع هرگونه آلودگی و نشت فاضلاب در آبهای منطقه، ایجاد 15 ایستگاه پایش آبهای سطحی در منطقه و 14 ایستگاه به منظور پایش مستمر خاک و رسوبات بستر تالابی در اراضی کشاورزی و احداث 13 ایستگاه پایش موجودات کفزی تالاب در محل رودخانه کرخه از دیگر اقدامات شرکت متن در حوزه غرب کارون به شمار میرود. این اقدامات پیشگیرانه در جهت حفاظت از اکوسیستم و حیات وحش منطقه با جدیت از سوی شرکت مهندسی و توسعه نفت پی گرفته میشود و زیربنای انجام فعالیتهای صنعتی دلیرمردان صنعت نفت در خاک زرخیز خوزستان است. اقدامات بجا و سودمند مجموعه صنعت نفت در بازگشایی حوضچههای مشرف به تالاب و تصفیه پسابهای صنعتی، دلیل ماندگاری این تالاب ارزشمند است. بدون شک هورالعظیم، میراث ماندگار خطه جنوب است و شرکت ملی نفت ایران، پیشتر از تمامی نهادهای مسئول، در خط مقدم حفاظت از این میراث ماندگار ایستاده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.