ضرورت انتقال دانش و بومیسازی فناوری در صنعت نفت
محمدابراهیم شفیعی.مدیرکل امور فناوری
توسعه فناوری، حاصل ترکیب موزون مهارتها، دانش (دانش چرایی و چگونگی) و اطلاعات، سختافزار، نرمافزار و مدیریت مربوط به بهینه و تولید کالا و خدمات، کاربرد عملی دستاوردهای علمی و تجربه بشر در پاسخ به نیازهاست. اهمیت این موضوع موجب شده که فناوری بهعنوان یک «عامل استراتژیک و رقابتی» مطرح شود. براساس آمار نهادها و مؤسسات بینالمللی حوزه انرژی، در دهههای اخیر سرمایهگذاری جهانی در بخش نفت و گاز روندی افزایشی داشته و در راستای آن در اسناد بالادستی کشور نیز فناوریهای پیشرفته از اولویتهای نخست در توسعه کشور خصوصا در حوزههای نفت و گاز بوده است. در این مقوله نیز نیاز حال و آینده این صنعت راهبردی برای ادامه حیات حرفهای، بهبود ارزش افزوده و کاهش هزینهها و حضور فعال در عرصه ملی و بینالمللی به فناوریهای مناسب و جدید ضرورتی انکارناپذیر است. از طرفی براساس اسناد بالادستی کشور (از جمله برنامه چشمانداز نظام در افق 20ساله، برنامههای پنجساله توسعه کشور، ابلاغیههای مقام معظم رهبری در توسعه علم و فناوری، اقتصاد مقاومتی و نقشه جامع علمی کشور) تأکیدات وافری بر الزام دستگاهها به توسعه فناوریهای پیشرفته صورت گرفته است. صنعت نفت ایران با قدمتی بیش از یکصد سال؛ بهعنوان طلایهدار و پیشران اقتصاد کشور مطرح بوده است. طبیعتا این صنعت مهم به جهت گستردگی فرایندها، تجهیزات و تأسیسات حوزههای بالادستی شامل اکتشاف، حفاری، استخراج و بهرهبرداری نفت و گاز تا حوزههای پاییندستی انتقال پالایش نفت و گاز و پتروشیمی، مواجهه بیوقفهای با تنوع فناوریها داشته و دارد. ازاینرو با توجه به رشد فناوریهای جدید در این حوزهها، مباحث برنامهریزی و سیاستگذاری و نظارت بر انتقال و جذب فناوری و سرمایهگذاریهای لازم و مباحث کلیدی (از جمله شناسایی فناوریهای مناسب و ارتباط با صاحبان فناوری و همچنین توسعهدهندگان و نقش بازیگران فناوری) از مسئولیتهای مهم وزارت نفت تعریف شده است. درهمینراستا بهمنظور بهبود عملکرد حوزه پژوهش و فناوری و رفع نیازهای شرکتهای عملیاتی حوزههای بالادستی و پاییندستی، رویکرد وزارت نفت در قبال دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی، همانا بسترسازی برای جلوگیری از پراکندهکاری و نیل به تجمیع توانهای بالقوه بوده است. دراینخصوص و بهمنظور استفاده از توانمندیهای «فناورانه» در کل کشور، به ضرورت شبکهسازی و استفاده از ظرفیتهای مراکز علمی دانشگاهی، تحقیقاتی و فناوری توجه شده که این مسئله علاوه بر ایجاد یک بسیج عمومی در کشور برای توسعه فناوریهای موردنیاز صنعت نفت، باعث ایجاد نشاط علمی و تحقیقاتی شده که ثمره آن کشف ظرفیتهای تولید دانش و فناوری در اقصا نقاط کشور، افزایش دانش عمومی درخصوص مسائل مختلف صنعت نفت و دانش تخصصی در سطح صنعت و دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی در آینده خواهد بود. علاوه بر فعالیتهای زیربنایی فوقالذکر، در توسعه فناوری برای بهرهبرداری از میادین نفت و گاز در خشکی و دریا، راهبرد همراهی و مشارکت شرکتهای معتبر بینالمللی صاحب فناوری با کمک شرکتهای داخلی (در راستای توسعه فناوری در حوزههای مختلف خصوصا میادین مشترک نفت و گاز) تعریف شده است. وزارت نفت با این اقدام، ضمن ایجاد بستر مناسب برای حضور شرکتهای بینالمللی و همکاری با شرکتهای داخلی، اهداف دیگری نظیر جذب، بومیسازی فناوری و مدیریت دانش فناورانه مربوط به توسعه و بهرهبرداری میادین نفت و گاز را با اکتساب فناوریهای پیشرفته در حال و آینده، دنبال میکند. بنابراین صنعت نفت از طریق ایجاد یک شبکه بزرگ متشکل از دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و سایر مراکز علمی خصوصا مراکز فناوری و شرکتهای دانشبنیان، قادر به تولید و توسعه دانش و فناوریهای بومی و حتی صدور فناوری و همچنین مشارکت در توسعه بخشهای مختلف نفت و گاز کشور خواهد بود. قطعا با بهکارگیری این برنامهها و اقدامات، چشمانداز تبدیل صنعت نفت به صنعتی دانشبنیان و فناورانه در افق 1404 تسهیل خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.