مصاحبه با «آیلین پاپیه»، تاریخنگار و استاد دانشگاه
نزاع بين اعراب و اسرائيل تمام نشدني است
ترجمه: محمدعلی عسگری: آیلین پاپیه، تاریخنگار و استاد دانشگاه «اكستر» بریتانیاست. او در این گفتوگو ضمن اینكه به سیاستهای افراطی و یكجانبهگرایی «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسرائیل، میتازد، این مسئله را مطرح میكند كه با سقوط جنبشهای بهار عربی و رویكارآمدن داعش، اسرائیل دیگر هیچ نگرانیای نسبت به كشورهای عرب ندارد. او میگوید تا زمانی كه آپارتاید و استعمارگری در اسرائیل وجود دارد نمیتوان نسبت به تحقق ایجاد دو دولت یا حتی یك دولت با دو قومیت خوشبین بود.
كابینه نتانیاهو اخیرا ساخت واحدهای شهركسازی جدید در كرانه باختری را تصویب كرده است. سیاستمداران اروپایی و آمریكایی همچنان بر راهحل دو دولت تأكید دارند. تا چه حد این تصورات در چنین شرایطی واقعی و تا چه حد خیالی است؟ من این تصورات را واقعی نمیبینم. راهحل دو دولت از سال 2000 یا پیش از آن هم واقعی نبود. دلیل آن هم اینكه هیچچیزی روی میز تغییر نكرده است. هماینك بخشهای زیادی از كرانه باختری در اختیار شهركنشینان است. تشكیل یك دولت فلسطینی در چنین شرایطی غیرممكن است. یك دلیل دیگرش اینكه حتی اگر طرفین بخواهند چنین طرحی را پیاده كنند تا زمانی كه نزاع بین اسرائیلیها و فلسطینیها وجود دارد، چنین طرحی جواب نمیدهد. راهحل دو دولت، مشكل نزاع اعراب و اسرائیل را حل نمیكند؛ زیرا اسرائیلیها و فلسطینیها به صورت شهروندانی با حقوق مساوی زندگی نمیكنند. مشكل اصلی این است كه یك نظام آپارتاید و استعماری شهركسازی وجود دارد. از آن گذشته اسرائیل مشغول پاكسازی نژادی فلسطینیهاست و قبلا هم این كار را میكرده است. این مشكلات را نمیشود از طریق تشكیل دو دولت حل كرد. بهجای اینها باید بر ساختاری سیاسی تأكید كرد كه این استراتژیها و ایدئولوژیها را متوقف كند و بر روابط تاریخی بین فلسطینیها و یهودیان تأثیر بگذارد. شما برای ایجاد یك دولت با دو قومیت تلاش میكنید. تصور شما از چنین راهحلی در این شرایط چیست؟ چنین دولتی چگونه میخواهد زندگی روزمرهاش را پیش ببرد؟ من شك دارم كه تشكیل چنین دولتی نیز امكانپذیر باشد. من نمیدانم شكل یك دولت واحد چگونه خواهد بود. باور ندارم كه یك دولت با دو قومیت بهترین راهحل باشد. زیرا انگیزههای قومی نزد هر دو طرف خیلی قوی است. بهسختی میتوان تصور كرد چگونه میشود در چنین دولتی زندگی كرد. فقط مطمئنم ما به سمت نمونهای نزدیك به این حركت میكنیم. در شرایط کنونی اسرائیل بر تمام سرزمینهای تاریخی فلسطین حکومت میکند. فلسطینیها تحت قوانین اسرائیل زندگی میکنند و درعینحال باید انواع سرکوبها را متحمل شوند. یکی از بدترین سرکوبها وضعیت غزه است که مردم دارند خفه میشوند. همچنین شرایط هولناکی بر مناطق «الف» و «ب» در کرانه باختری حاکم است. بهگونهای که افراد از هر نوع آزادیای محروم هستند. آنها اجازه ندارند با آزادی در داخل این مناطق یا خارج از آن تردد کنند. کمااینکه شرایط مشابهی بر مناطق «ج» حاکم است. این نه یک دولتی است که میخواستیم و نه دو دولتی که میخواهند. ما میدانیم چه نمیخواهیم و این خیلی مهم است. نمیخواهیم فلسطینیها سرزمینشان را از دست بدهند. نمیخواهیم تبعیض نژادی علیه آنها وجود داشته باشد. نمیخواهیم منازلشان تخریب شود. نمیخواهیم به زندان انداخته یا اخراج شوند یا بدون هرگونه محاکمهای به قتل برسند. وقتی از این منعها شروع کنیم، گام بلندی برداشتهایم و آن تأسیس یک دولت مشترک است. ضرورتی ندارد که آن را راهحل یک دولت بنامیم. این یک مبارزه عادلانه برای حقوق فلسطینیهاست. وقتی این حقوق تأمین شود- یکی از این حقوق نیز حق بازگشت آوارگان است- ما تصور مثبتی نسبت به زندگی مردم در یک شرایط عادلانه و مساوی خواهیم داشت. شما از واژه «آپارتاید» و «استعمار شهرکسازی» استفاده میکنید. در اروپا استفاده از چنین اصطلاحاتی سخت است. چرا شما از این اصطلاحات استفاده میکنید؟ درست است. بهکاربردن این اصطلاحات دشوار است. دلیل آن هم اینکه شما تلاش میکنید کارهایی را توصیف کنید که اسرائیل سالهاست میخواهد آنها را پنهان کند، اما من اعتقاد دارم خیلی از مردمان میدانند چه اتفاقی افتاده است. کسی نمیتواند اینها را دموکراسی بنامد. همانطور که کسی نمیتواند ریشههای ایدئولوژی اسرائیلیها را انکار کند. استفاده از کلمه مناسب و جدید به معنای بهچالشبرخاستن با اصطلاحات قدیمی است. این جدالی بین روشنفکران و فعالان است. به اعتقاد من، ما از طریق کاربرد این واژگان نتایج بهتری میگیریم. شهرکسازی استعماری حرکتی است که اروپاییها شروع و بعدها به دلایل مختلف آن را رها کردند. این حرکت کسانی است که ساکن جایی نیستند و میخواهند ساکن شوند. اروپاییها در آمریکایشمالی، استرالیا، نیوزیلند و... دست به چنین کاری زدند. به این روش آنها بر ساکنان اصلی غلبه پیدا کردند و مرتكب کشتارهای جمعی شدند. در جنوب آفریقا اما نظامی مبتنیبر آپارتاید تأسیس شد که دست به پاکسازی نژادی میزد. اعمال و رفتار آنها كاملا شباهت به شهرکنشینان اسرائیلی در فلسطین دارد. ازاینرو توصیف اعمال آنها به یک حرکت استعماری دارای اساسی علمی است. بسیاری از کشورهای جهان از فعالیتهای استعماری شکل گرفتهاند، اما اسرائیل تنها رژيمي است که این مسئله را انکار میکند. مطالعات زیادی که در سالهای اخیر شده، سیاست آپارتاید اسرائیل را کاملا عیان كرده است. البته بین اسرائیل و آفریقایجنوبی تفاوتهایی وجود دارد، اما درعینحال محورهای مشترکی نیز هست که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. آپارتاید تنها یک نمونه ندارد، اما محور مشترک همه انواعش این است که برابری انسانها را نمیپذیرد. در سالهای گذشته ما شاهد انقلابهای عربی بودیم. موضع اسرائیل در برابر این تغییرات چیست؟ به اعتقاد من اسرائیل در ابتدا خیلی نگران بود. بهخصوص اینکه میدید این تغییرات ممکن است دموکراتیک باشد چون یک جهان عرب دموکراتیک بدترین سناریو برای اسرائیل است. زیرا در آن صورت ملتها از دولتهایشان میخواستند نقش پررنگتری درباره فلسطین داشته باشند. از آن گذشته اسرائیل جایگاه ویژهاش را در خاورمیانه از دست میداد؛ جایگاهی که تا امروز از آن خیلی استفاده کرده است، اما الان این احساس وجود دارد كه نظامهای سركوبگر دوباره برگردند. حتی نظامهایی كه بیشتر از گذشته سركوب میكنند؛ مثل مصر و .... اینها بهنفع اسرائیل است. اسرائیل همچنین از ظهور داعش خیلی استفاده میكند چون با دیدگاه این رژیم تناسب دارد و نگاهها را از مسئله فلسطین منحرف میكند. داعش درعینحال همان صورتی را از اسلام ارائه میدهد كه اسرائیل آرزویش را داشت. كمااینكه اسرائیل به این وسیله میتواند اینطور وانمود كند كه «آخرین سنگر» غرب در خاورمیانه است. در همین رابطه تحولات مرتبط با ایران هم مهم است. بعد از توافقنامه هستهای و برداشتن تحریمهای اقتصادی، به نظر میرسد اروپاییها و آمریكاییها از روابطشان با ایران راضی هستند. آیا این مسئله برای اسرائیل هم راضیكننده است، بهخصوص اینكه نتانیاهو بارها ایران را تهدیدی بزرگتر از داعش معرفی كرده بود؟ در این رابطه باید رژيم نتانیاهو را از شهروندان عادی اسرائیل جدا كرد. چون اكثر اسرائیلیها شب را راحت میخوابند و ترسی از ایران ندارند. آن تبلیغات هراسانگیزی كه نتانیاهو داشت، موفق نبود. رئیس موساد بههمراه تعدادی از مقامات امنیتی اسرائیل گفتند ایران دیگر برای ما خطری نیست. نتانیاهو نهتنها از توافق هستهای خوشحال نبود بلكه بسیار هم ناراحت بود. زیرا پیش از آن ایران موضوعی بود كه اذهان را از اوضاع فلسطین منحرف میكرد. در شرایط كنونی ما ملاحظه میكنیم تعدادی از دولتهای سنی عرب سقوط كردهاند و برای همین ایران در آینده یك بازیگر باثبات خواهد بود. آیا به اعتقاد شما ایران میتواند نقش مهمی در مسئله فلسطین داشته باشد؟ در برابر ایران فرصتهای زیادی هست. این كشور میتواند نقش مهمی بهخصوص در سوریه، عراق و فلسطین داشته باشد. درست است كه دولتهای سنی شكست خوردند، اما فراموش نكنید كه نزاع بین شیعه و سنی بهنفع اسرائیل خواهد بود. ازاینرو هر قدرت سیاسی با نفوذی كه خواستار ثبات خاورمیانه و كمك به فلسطینیها باشد، باید از این اختلافات دست بردارد. خاورمیانه دینامیسم سریع و متغیری دارد بهگونهای كه در یك شبانهروز همه چیز میتواند در آن عوض شود برای همین نمیشود آیندهاش را پیشبینی كرد. اسرائیل با اینهمه تغییرات چه میكند؟ در شرایط كنونی یك جريان دستراستی بر اسرائیل حكومت میكند. بنابراین هیچ فرصتی برای رویكارآمدن یك جریان دستچپی یا لیبرال در آینده نزدیك وجود ندارد. رویكرد سیاسی اسرائیل درحالحاضر همان چیزی است كه در كل وجود دارد. این رویكرد بینهایت مهم است. هدف از این رویكرد تأسیس یك رژيم ایدئولوژیك نژادی - همان اسرائیل بزرگ- است كه بیانگر اسرائیل به شكل عام باشد. حتی این رؤیا برای آنها از دموكراسی اهمیت بیشتری دارد. حتی اهمیت آن از حفظ روابط با بقیه كشورهای جهان نیز مهمتر است. اسرائیل در همین حال تلاش میكند هرطور شده خود را از فلسطینیها خلاص كند. اسرائیل بهخوبی میداند كه با حاكمان عرب خاورمیانه چگونه باید برخورد كند، اما مشكل در این است كه جهان را سیاستمداران بوالهوس نمیسازند. درواقع جنبشهای حقوقی و سازمانهای مدنی متعددی در سراسر جهان هستند كه در تكوین آن نقش دارند. امروزه اینترنت هست و ملتهای اروپایی و آمریكایی از سیاستهای اسرائیل ناراضی هستند. اسرائیل باید این واقعیتها را درك كند. درست است كه قدرت نظامی و اقتصادیاش را دارد، اما این كافی نیست و رفتهرفته حمایت یهودیان را هم از دست خواهد داد. نخبگان حاكم در اسرائیل باید این سؤال را از خودشان بپرسند كه «چگونه اسرائیلی را در آینده میخواهند؟» از بدشانسی اینكه آنها چیزی را میخواهند كه بدتر از این است. به نظر میرسد آنها رژيمي را میخواهند كه در آن آپارتاید باشد و حقوق فلسطینیها را زیر پا له كند. این تصویر اسرائیلی است كه آنها برای آینده میخواهند. ازاینرو مسئولیت تغییر این وضعیت برعهده همه جهانیان است. ایالات متحده آمریكا و اروپا باید از خودشان بپرسند با این شیوهای كه اسرائیل در پیش گرفته در آینده به كجا میرود؟ منبع: قنطره
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.